«لا تحلّ الصلاة في حرير محض»[1].
«نماز در ابريشم خالص جايز نيست.»
4- امام صادق عليه السلام فرمود:
«لا يصلح للرجل أن يلبس الحرير إلّافي الحرب»[2].
«براى مرد پوشيدن ابريشم جز در جنگ، شايسته نيست.»
5- باز هم از امام صادق عليه السلام روايت شده كه درباره جامهاى كه ابريشم دارد، فرمود:
«إن كان فيه خلط فلا بأس»[3].
«اگر مخلوط باشد، اشكال ندارد.»
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود:
«رفع عن امّتي: الخطأ، والنسيان، وما اكرهوا عليه، وما لا يطيقون»[4].
«از امّت من، خطا و نسيان و آنچه بر آن مجبور شدهاند و آنچه خارج از قدرت آنان باشد، برداشته شده است.»
تفصيل احكام
براى مرد پوشيدن حرير خالص، در حال نماز و غير نماز جايز نيست.
ابريشم، قزّ و ديباج نيز گفته مىشود كه همگى به يك معنى و مبطل نماز مىباشد. اينك به فروع مسأله مىپردازيم:
1- در عدم جواز، فرقى نيست بين اينكه لباس ابريشم، همان ساتر
[1]- وسائل الشيعه، ج 3، باب 16، ابواب لباس المصلّي، ص 267، ح 2.
[2]- همان، باب 12، ص 269، ح 1.
[3]- همان، باب 13، ص 271، ح 4.
[4]- همان، باب 12، ص 270، ح 6.
شرعى نمازگزار باشد يا جامهاى اضافه بر آن.
2- بنابر احتياط واجب، پوشيدن لباسهاى كوچك ابريشمين نيز جايز نيست مانند جوراب، كلاه، دستكش، كمربند، كروات و غيره كه به تنهايى ساتر عورتين نيستند.
3- در حال جنگ، پوشيدن ابريشم جايز است و بنابر اقوا نماز نيز در اين هنگام جايز است، ولى احوط اين است كه اگر ضرورتى نباشد نماز با آن خوانده نشود.
4- در جامهاى كه مخلوطى است از ابريشم با پنبه يا پشم يا هر چيز ديگرى كه نماز با آن جايز است، به گونهاى كه در عرف، ابريشم خالص، صدق نكند، نماز خواندن جايز است.
5- اگر جامه انسان، مخلوطى باشد از قطعهاى ابريشم خالص و قطعههاى ديگر از غير ابريشم، پس اگر در عرف، پوشيدن ابريشم صدق كند، پوشيدن آن حرام و نماز با آن باطل است. امّا اگر در عرف، پوشيدن ابريشم گفته نشود، اشكال ندارد، و در صورت شك در صدق عرفى، اصل، برائت است و نماز با آن صحيح مىباشد. پس ملاك و معيار در همه فروع مشابه، صدق عرفى است.
6- نماز با ابريشم، در صورتيكه براى امور پزشكى و درمانى مانند بستن زخم و شكستگى و غيره استفاده شده باشد اشكال ندارد.
7- اگر از باب جهل يا فراموشى در لباس ابريشمين، نماز بخواند، اقوا عدم وجوب اعاده نماز است، هر چند احتياط مقتضى است كه اعاده نمايد.
8- اگر انسان، لباسى غير از ابريشم نداشته باشد و از باب اضطرار، بخاطر سردى هوا يا بيمارى و غيره، مجبور به پوشيدن آن باشد، نماز با آن
اشكال ندارد، امّا اگر از باب اضطرار نباشد و تنها به اين دليل بپوشد كه او ساتر و پوششى غير از آن ندارد، اقوا صحّت نماز در لباس ابريشمين است، و احوط اين است كه به حالت برهنه هم نماز را اعاده نمايد.
3- حالات اضطرار و برهنگى
حديث شريف
1- امام صادق عليه السلام درباره مرد (شخص) برهنهاى كه لباسى با خود ندارد، فرمود:
«إذا كان حيث لا يراه أحد فليصلِّ قائماً»[1].
«اگر در وضعيّتى باشد كه كسى او را نمىبيند، ايستاده نماز بخواند.»
2- سماعه مىگويد: از امام عليه السلام پرسيدم درباره مردى كه در بيابانى قرار دارد و دچار جنابت شده است و جز يك جامه كه در آن جنب شده، لباس ديگرى ندارد و آب هم ندارد. امام فرمود:
«يتيمّم ويصلّي عرياناً قائماً يومئ إيماءً»[2].
«تيمّم كند و برهنه و ايستاده نماز بخواند و براى افعال نماز اشاره كند.»
3- على بن جعفر مىگويد: از برادرم امام موسى بن جعفر عليه السلام پرسيدم درباره كسى كه مورد غارت دزدان قرار گرفته، يا كالايش غرق شده و او برهنه مانده و وقت نماز هم رسيده است، چگونه نماز بخواند؟ فرمود:
[1]- وسائل الشيعه، ج 2، باب 46، ابواب النجاسات، ص 1068، ح 2.
[2]- همان، ح 3.
«إن أصاب حشيشاً يستر به عورته أتمّ صلاته بالركوع والسجود، وإن لم يصب شيئاً يستر به عورته أومأ وهو قائم»[1].
«اگر گياهى پيدا مىشود كه عورتش را با آن بپوشاند، نمازش را با ركوع و سجود عادى بجا آورد، و اگر چيزى را كه عورتش را بپوشاند نمىيابد، ايستاده نماز بخواند و به جاى افعال نماز اشاره كند.»
4- امام صادق عليه السلام فرمود:
«العاري الذي ليس له ثوب إذا وجد حفيرة دخلها ويسجد فيها ويركع»[2].
«شخص برهنهاى كه لباسى ندارد، اگر گودالى وجود داشته باشد، داخل آن شود و در آنجا سجده و ركوع نمايد.»
5- امام باقر عليه السلام فرمود:
«من غرقت ثيابه فلا ينبغي له أن يصلّي حتى يخاف ذهاب الوقت يبتغي ثياباً
، فإن لم يجد صلّى عرياناً جالساً يومئ إيماءاً، يجعل سجوده أخفض من ركوعه
، فإن كانوا جماعة تباعدوا في المجالس، ثمّ صلّوا كذلك فرادى»[3].
«كسى كه لباس او در آب غرق شده است، شايسته نيست نماز بخواند تا موقعى كه به پايان وقت نماز نزديك شود. او بايد در صدد تهيّه لباس باشد و اگر نيافت، برهنه و در حال نشسته نماز بخواند و (براى ركوع و سجود) اشاره كند، و براى سجده، پايينتر از ركوع، سر خود را خم كند و اگر آنان، جماعتى باشند، دور از هم بنشينند و فرادى نماز بخوانند.»
6- امام صادق عليه السلام پيرامون اضطرار فرمود:
[1]- وسائل الشيعه، ج 3، باب 50، ابواب لباس المصلّي، ص 326، ح 1.
[2]- همان، ج 3، ابواب لباس المصلّي، باب 50، ص 326، ح 1.
[3]- همان، ج 3، باب 52، ص 328، ح 1.
«ليس شيء ممّا حرّم اللَّه إلّاوقد أحلّه لمن اضطرّ إليه»[1].
«هيچ چيزى نيست از آنچه خداوند حرام كرده، مگر اينكه آن را براى شخص مضطرّ، حلال نموده است.»
تفصيل احكام
1- اگر لباس انسان، در ابريشم، يا پوستين و پوست حيوان حرام گوشت يا بافته شده از پشم، موى، كُرك و پر آن، يا در جامه نجس، منحصر شود و لباس ديگرى نداشته باشد، اقوا اين است كه نماز با آن جايز است، و احتياط مستحبّ آن است كه در حالت برهنه هم نماز را اعاده كند.
2- امّا اگر لباس او در پوست يا پوستين حيوان مردار يا بافته شده از پشم، موى، كُرك و پرِ آن، يا در جامه طلاباف يا غصب شده، منحصر شود و لباس ديگرى نداشته باشد، چنانچه بخاطر سرما يا بيمارى و غيره، مجبور به پوشيدن آن باشد، نماز با آن اشكال ندارد، امّا اگر مجبور نباشد، بايد آن را از بدن بيرون كند و اگر هيچ ساتر ديگرى مانند برگهاى درخت و گياه و گِل وجود نداشته باشد، برهنه نماز بخواند با كيفيّتى كه بعداً اشاره خواهيم كرد.
3- كسى كه هيچ چيزى را كه با آن عورتش را بپوشاند نيابد حتّى برگ درخت و گياه و گِل يا گودال و آب كدرى كه در آن بايستد، واجب است برهنه نماز بخواند.
4- كسى كه وظيفه او برهنه نماز خواندن است، در صورتيكه نامحرم او را مىبيند، اقوا اين است كه ايستاده بخواند و اشاره با سر به ركوع و سجود
[1]- وسائل الشيعه، ج 3، باب 12، ابواب لباس المصلّي، ص 270، ح 6.
كفايت مىكند و بايد در اشاره به سجده سر را پائينتر از اشاره به ركوع قرار دهد، و احتياط مستحبّ اقتضا مىكند كه علاوه بر آن، بصورت عادى و با ركوع و سجده هم نماز بخواند و با دستش، عورتش را بپوشاند، و همچنين در حال نشسته و با اشاره هم نماز بگزارد، يعنى هر نماز واجب را سه بار بخواند كه بار اوّل واجب و دو بار ديگر از باب احتياط مستحبّ است.
امّا اگر در وضعيّتى باشد كه نامحرم او را مىبيند پس نشسته نماز بخواند و براى ركوع و سجده خم شود به مقدارى كه عورت او نمايان نشود و اگر خم شدن هم امكان نداشته باشد، با سر اشاره كند.
4- آداب لباس نمازگزار
در رواياتى كه از ائمّه معصومين عليهم السلام درباره لباس نمازگزار وارد شده، مكروهات و مستحبّاتى به عنوان آداب نيز بيان گرديده است كه موارد آن فراوان است و ما تنها بخشى از آنها را با ذكر متن حديث بدون اضافه كردن سخن ديگرى، بيان مىكنيم.
1- نيكوترين جامه
امام حسن مجتبى عليه السلام، هنگامى كه به نماز مىايستاد، بهترين جامهاش را مىپوشيد. به او گفته شد: اى فرزند رسول خدا! براى چه كسى بهترين لباست را مىپوشى؟ فرمود:
«إنّ اللَّه جميل يحب الجمال، فاتجمّل لربّي، وهو يقول: (خُذُوا زِينَتَكُمْ عِندَ كُلِّ مَسْجِدٍ) فاحبّ أن ألبس أجمل ثيابي»[1].
«خداوند زيبا است و زيبايى را دوست دارد، و من براى پروردگارم، لباس زيبا مىپوشم. خداوند مىفرمايد: «در نزد هر مسجدى، زينت خود را برگيريد.» پس من هم دوست دارم زيباترين لباسم را بپوشم.»
[1]- وسائل الشيعه، ج 3، باب 54، ابواب لباس المصلّي، ص 331، ح 6.