اشكال ندارد، امّا اگر از باب اضطرار نباشد و تنها به اين دليل بپوشد كه او ساتر و پوششى غير از آن ندارد، اقوا صحّت نماز در لباس ابريشمين است، و احوط اين است كه به حالت برهنه هم نماز را اعاده نمايد.
3- حالات اضطرار و برهنگى
حديث شريف
1- امام صادق عليه السلام درباره مرد (شخص) برهنهاى كه لباسى با خود ندارد، فرمود:
«إذا كان حيث لا يراه أحد فليصلِّ قائماً»[1].
«اگر در وضعيّتى باشد كه كسى او را نمىبيند، ايستاده نماز بخواند.»
2- سماعه مىگويد: از امام عليه السلام پرسيدم درباره مردى كه در بيابانى قرار دارد و دچار جنابت شده است و جز يك جامه كه در آن جنب شده، لباس ديگرى ندارد و آب هم ندارد. امام فرمود:
«يتيمّم ويصلّي عرياناً قائماً يومئ إيماءً»[2].
«تيمّم كند و برهنه و ايستاده نماز بخواند و براى افعال نماز اشاره كند.»
3- على بن جعفر مىگويد: از برادرم امام موسى بن جعفر عليه السلام پرسيدم درباره كسى كه مورد غارت دزدان قرار گرفته، يا كالايش غرق شده و او برهنه مانده و وقت نماز هم رسيده است، چگونه نماز بخواند؟ فرمود:
[1]- وسائل الشيعه، ج 2، باب 46، ابواب النجاسات، ص 1068، ح 2.
[2]- همان، ح 3.
«إن أصاب حشيشاً يستر به عورته أتمّ صلاته بالركوع والسجود، وإن لم يصب شيئاً يستر به عورته أومأ وهو قائم»[1].
«اگر گياهى پيدا مىشود كه عورتش را با آن بپوشاند، نمازش را با ركوع و سجود عادى بجا آورد، و اگر چيزى را كه عورتش را بپوشاند نمىيابد، ايستاده نماز بخواند و به جاى افعال نماز اشاره كند.»
4- امام صادق عليه السلام فرمود:
«العاري الذي ليس له ثوب إذا وجد حفيرة دخلها ويسجد فيها ويركع»[2].
«شخص برهنهاى كه لباسى ندارد، اگر گودالى وجود داشته باشد، داخل آن شود و در آنجا سجده و ركوع نمايد.»
5- امام باقر عليه السلام فرمود:
«من غرقت ثيابه فلا ينبغي له أن يصلّي حتى يخاف ذهاب الوقت يبتغي ثياباً
، فإن لم يجد صلّى عرياناً جالساً يومئ إيماءاً، يجعل سجوده أخفض من ركوعه
، فإن كانوا جماعة تباعدوا في المجالس، ثمّ صلّوا كذلك فرادى»[3].
«كسى كه لباس او در آب غرق شده است، شايسته نيست نماز بخواند تا موقعى كه به پايان وقت نماز نزديك شود. او بايد در صدد تهيّه لباس باشد و اگر نيافت، برهنه و در حال نشسته نماز بخواند و (براى ركوع و سجود) اشاره كند، و براى سجده، پايينتر از ركوع، سر خود را خم كند و اگر آنان، جماعتى باشند، دور از هم بنشينند و فرادى نماز بخوانند.»
6- امام صادق عليه السلام پيرامون اضطرار فرمود:
[1]- وسائل الشيعه، ج 3، باب 50، ابواب لباس المصلّي، ص 326، ح 1.
[2]- همان، ج 3، ابواب لباس المصلّي، باب 50، ص 326، ح 1.
[3]- همان، ج 3، باب 52، ص 328، ح 1.
«ليس شيء ممّا حرّم اللَّه إلّاوقد أحلّه لمن اضطرّ إليه»[1].
«هيچ چيزى نيست از آنچه خداوند حرام كرده، مگر اينكه آن را براى شخص مضطرّ، حلال نموده است.»
تفصيل احكام
1- اگر لباس انسان، در ابريشم، يا پوستين و پوست حيوان حرام گوشت يا بافته شده از پشم، موى، كُرك و پر آن، يا در جامه نجس، منحصر شود و لباس ديگرى نداشته باشد، اقوا اين است كه نماز با آن جايز است، و احتياط مستحبّ آن است كه در حالت برهنه هم نماز را اعاده كند.
2- امّا اگر لباس او در پوست يا پوستين حيوان مردار يا بافته شده از پشم، موى، كُرك و پرِ آن، يا در جامه طلاباف يا غصب شده، منحصر شود و لباس ديگرى نداشته باشد، چنانچه بخاطر سرما يا بيمارى و غيره، مجبور به پوشيدن آن باشد، نماز با آن اشكال ندارد، امّا اگر مجبور نباشد، بايد آن را از بدن بيرون كند و اگر هيچ ساتر ديگرى مانند برگهاى درخت و گياه و گِل وجود نداشته باشد، برهنه نماز بخواند با كيفيّتى كه بعداً اشاره خواهيم كرد.
3- كسى كه هيچ چيزى را كه با آن عورتش را بپوشاند نيابد حتّى برگ درخت و گياه و گِل يا گودال و آب كدرى كه در آن بايستد، واجب است برهنه نماز بخواند.
4- كسى كه وظيفه او برهنه نماز خواندن است، در صورتيكه نامحرم او را مىبيند، اقوا اين است كه ايستاده بخواند و اشاره با سر به ركوع و سجود
[1]- وسائل الشيعه، ج 3، باب 12، ابواب لباس المصلّي، ص 270، ح 6.
كفايت مىكند و بايد در اشاره به سجده سر را پائينتر از اشاره به ركوع قرار دهد، و احتياط مستحبّ اقتضا مىكند كه علاوه بر آن، بصورت عادى و با ركوع و سجده هم نماز بخواند و با دستش، عورتش را بپوشاند، و همچنين در حال نشسته و با اشاره هم نماز بگزارد، يعنى هر نماز واجب را سه بار بخواند كه بار اوّل واجب و دو بار ديگر از باب احتياط مستحبّ است.
امّا اگر در وضعيّتى باشد كه نامحرم او را مىبيند پس نشسته نماز بخواند و براى ركوع و سجده خم شود به مقدارى كه عورت او نمايان نشود و اگر خم شدن هم امكان نداشته باشد، با سر اشاره كند.
4- آداب لباس نمازگزار
در رواياتى كه از ائمّه معصومين عليهم السلام درباره لباس نمازگزار وارد شده، مكروهات و مستحبّاتى به عنوان آداب نيز بيان گرديده است كه موارد آن فراوان است و ما تنها بخشى از آنها را با ذكر متن حديث بدون اضافه كردن سخن ديگرى، بيان مىكنيم.
1- نيكوترين جامه
امام حسن مجتبى عليه السلام، هنگامى كه به نماز مىايستاد، بهترين جامهاش را مىپوشيد. به او گفته شد: اى فرزند رسول خدا! براى چه كسى بهترين لباست را مىپوشى؟ فرمود:
«إنّ اللَّه جميل يحب الجمال، فاتجمّل لربّي، وهو يقول: (خُذُوا زِينَتَكُمْ عِندَ كُلِّ مَسْجِدٍ) فاحبّ أن ألبس أجمل ثيابي»[1].
«خداوند زيبا است و زيبايى را دوست دارد، و من براى پروردگارم، لباس زيبا مىپوشم. خداوند مىفرمايد: «در نزد هر مسجدى، زينت خود را برگيريد.» پس من هم دوست دارم زيباترين لباسم را بپوشم.»
[1]- وسائل الشيعه، ج 3، باب 54، ابواب لباس المصلّي، ص 331، ح 6.
2- نماز با عطر
امام صادق عليه السلام فرمود:
«كانت لرسول اللَّه صلى الله عليه و آله ممسكة إذا هو توضّأ أخذها بيده وهي رطبة، فكان إذا خرج عرفوا أنّه رسول اللَّه برائحته»[1].
«پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ظرف مشكى (مشكدان) داشت و هر وقتى كه وضو مىگرفت، با دست مرطوب خود آن را لمس مىكرد، و هنگامى كه خارج مىشد، مردم با بوى مشك، مىفهميدند كه او رسول خدا است.»
نيز حضرت فرمود:
«صلاة متطيّب أفضل من سبعين صلاة بغير طيب»[2].
«يك نماز با بوى خوش از هفتاد نماز بدون بوى خوش بهتر است.»
همچنين عبداللَّه بن حارث روايت مىكند: «على بن الحسين عليه السلام در مسجد خود، ظرف مشكى داشت و وقتى كه براى نماز وارد مسجد مىشد، از آن، خود را خوشبو مىنمود.»
3- انگشتر نقره
حضرت على عليه السلام فرمود:
«لا تختّموا بغير الفضة فإنّ رسول اللَّه صلى الله عليه و آله قال: ما طهرت كفّ فيها خاتم من حديد»[3].
«از غير نقره، انگشتر نگيريد زيرا رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: دستى كه در آن
[1]- وسائل الشيعه، ج 3، باب 43، ابواب لباس المصلّي، ص 315، ح 1.
[2]- همان، ح 2.
[3]- همان، باب 32، ص 303، ح 4.
انگشترى از آهن باشد، پاك نخواهد شد.»
4- كراهت لباس سياه
كلينى مىگويد: روايت شده كه در لباس سياه نماز مگزاريد امّا كفش، عبا يا عمامه (اگر سياه باشد) اشكال ندارد.[1]
5- دهان پوش و نقاب
سماعه روايت مىكند: از امام پرسيدم درباره كسى كه نماز مىخواند وقرآن تلاوت مىكند در حاليكه (لثام) دهان پوش بر دهن بسته است؟
فرمود:
«لا بأس به وإن كشف عن فيه فهو أفضل».
«اشكال ندارد، ولى اگر از روى دهن خود بردارد بهتر است.»
گفت: از امام درباره زنى پرسيدم كه نماز مىخواند در حاليكه نقاب برخود دارد؟ فرمود:
«إن كشفت عن موضع السجود فلا بأس وإن أسفرت فهو أفضل»[2].
«اگر موضع سجده را برهنه كند، اشكال ندارد ولى اگر نقاب را از صورت خود بردارد بهتر است.»
6- جامهاى كه نقش و تصوير دارد
عبداللَّه بن سنان از امام صادق عليه السلام روايت مىكند كه آنحضرت كراهت داشته است از اينكه نماز بخواند در جامهاى كه نقش تصاوير دارد.[3]»
[1]- وسائل الشيعه، ج 3، باب 20، ابواب لباس المصلّي، ص 281، ح 2.
[2]- همان، باب 35، ص 307، ح 6.
[3]- همان، باب 45، ص 317، ح 2.