کتاب احکام نماز

در شرايط استثنايى:

5- اما در حالات استثنايى مانند بيمارى ياضعف ومانند آن بر نماز گزار است كه تاحدّ امكان، در حال قيام نماز بگذارد وبه تدريج از قيام مستقل به قيام با تكيه برديوار يا انسان منتقل شود.

واگر به هيچ شكلى قيام ممكن نبود، نشسته نماز بخواند واگر نشستن هم برايش مقدور نبود، خوابيده بر پهلوى راست وگرنه برپهلوى چپ، نماز بخواند ودر اين دو صورت بايد جلو بدنش به طرف قبله قرار گيرد. اگر بر پهلوى چپ ياراست هم امكان نداشت در حاليكه بر پشت خوابيده (مانند حالت احتضار) وكف پاهايش به سمت قبله باشد، نماز بگزارد.

جزئيات وفروع اين مسأله به اين شرح است:

الف- در حالات اضطرارى واجب است براى ركوع، اندكى خم شود ودر صورت امكان، برزمين سجده كند، واگر امكان نداشت براى سجده هم، كمى بيشتر از ركوع، خم شود واگر از خم شدن هم عاجز بود، به جاى ركوع وسجده باسر اشاره كند اگر آن هم امكان نداشت، بادوچشم اشاره نمايد، واحوط اين است كه در همه اين حالات، چيزى را كه سجده برآن صحيح است، برپيشانى بگذارد.

ب- براى كسى كه نشسته نماز مى‌خواند اگر بعد از آنكه در حال نشسته حمد وسوره را قرائت كند امكان يابد كه براى ركوع بايستد، بنابر احتياط واجب بايد بايستد.

ج- كسى كه نشسته نماز مى‌خواند اگر در اثناى نماز قدرت بر قيام‌

پيدا كرد، بايد بقيه نمازش را در حال ايستاده بخواند، وهمچنين كسى كه به حالت خوابيده نماز مى‌خواند، اگر در اثناى نماز توانست بنشيند يا بايستد، بايد بقيه نماز را در حال نشسته ياايستاده تمام كند، ولى در زمانى كه از حالتى به حالت ديگر منتقل مى‌شود نبايد چيزى بخواند.

د- اگر بتواند ايستاده نماز بخواند، ولى نتواند ايستاده ركوع كند، ركوع را نشسته انجام دهد، واگر بطور كلى از ركوع وسجود، عاجز باشد، ايستاده نماز بخواند وبراى ركوع وسجده باسر يا چشم اشاره كند، وبنابراحوط در هنگام اشاره به سجده، چيزى را كه سجده برآن صحيح است، برپيشانى بگذارد.

ه- اگر در اول وقت، عاجز از قيام باشد ولى گمان كند يا احتمال دهد كه در آخر وقت، قدرت بر قيام پيدا مى‌كند، واجب است نماز را تا آخر وقت به تأخير اندازد.

و- اگر كسى قدرت برقيام داشته باشد ولى‌بترسد از اينكه اگر ايستاده نماز بخواند، بيمارى او شدت پيدا كند، براى او جايز است كه نشسته نماز بخواند، وهمچنين اگر بترسد از شدت يافتن بيمارى در صورتيكه نشسته نماز بخواند، جايز است كه خوابيده بجا آورد.

آداب قيام‌

در هنگام قيام براى نماز، مستحب است امور زير مراعات شود:

1- پايين انداختن شانه‌ها.

2- رها كردن دستها.

3- گذاشتن دستها روى رانهادر حاليكه انگشتان را بهم چسبانده باشد.

4- نگاه كردن به محل سجده.

5- راست نگهداشتن فقرات پشت وگردن.

6- رو به قبله قرار دادن پاها.

7- فاصله گذاشتن بين پاها به اندازه سه انگشت باز تايك وجب (در حدود 15 تا 20 سانتى‌متر).

8- انداختن سنگينى بدن بر هردو پاباهم.

9- خاشعانه وخاضعانه بودن قيام به گونه‌اى كه با ايستادن يك بنده ذليل در برابر پروردگار جليل، متناسب باشد.

پنجم- قرائت‌

حديث شريف:

1- پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

«لا صلاة لمن لم يقرأ بامّ الكتاب فصاعداً»[1].

«كسى كه امّ الكتاب (سوره حمد) يابيشتر از آنرا در نماز نخواند، نمازى براى او نيست.»

2- محمّد بن مسلم مى‌گويد:

سألت أبا جعفر عليه السلام عن الذي لا يقرأ بفاتحة الكتاب في صلاته، فقال الإمام:

«لا صلاة له إلّاأن يقرأ بها في جهر أو إخفات».

قلت: أيما أحبّ إليك إذا كان خائفاً أو مستعجلًا يقرأ سورة أو فاتحة الكتاب‌

[1]- مستدرك الوسائل، ج 1، كتاب الصلاة، ابواب القرائة فى الصلاة، باب 1، ص 274، حديث 7.

فقال: «فاتحة الكتاب»[1].

از امام باقر عليه السلام پرسيدم درباره كسى كه سوره حمد را در نمازش نمى‌خواند. امام عليه السلام فرمود:

«نمازى براى او نيست مگر اينكه سوره حمد را بلند يا آهسته بخواند.»

گفتم: در صورتيكه او در حالت خوف باشد ياعجله داشته باشد، سوره را بخواند يا حمد را، كدام يك بهتر است؟

فرمود: سوره حمد.»

3- امام رضا عليه السلام فرمود:

«امر الناس بالقراءة في الصلاة لئلا يكون القرآن مهجوراً مضيّعاً

، ويكون محفوظاً مدروساً فلا يضمحلّ ولا يُجهل، وإنّما بدأ بالحمد دون سائر السور لأنّه ليس شي‌ء من القرآن والكلام جُمع فيه من جوامع الخير والحكمة ما جُمِع فى سورة الحمد...»[2].

«اينكه مردم به قرائت در نماز دستور داده شده‌اند براى اين است كه قرآن در ميان مردم، مهجور وضايع نشود بلكه مورد حفظ ومطالعه قرار گيرد ومجهول نماند وبه فراموشى سپرده نشود، واينكه از سوره حمد شروع شده نه ساير سوره‌ها بدين جهت است كه هيچ چيزى از قرآن يا سخنى نيست كه، به اندازه سوره حمد، جامع خير وحكمت باشد.»

4- امام صادق عليه السلام فرمود:

«لا بأس بأن يقرأ الرجل في الفريضة بفاتحة الكتاب في الركعتين‌

[1]- وسائل‌الشيعة، ج 4، كتاب‌الصلاة، ابواب القرائة فى‌الصلاة، باب 1، ص 732، حديث 1.

[2]- همان، حديث 3.

الاولتين إذا ما اعجلت به حاجة أو تخوّف شيئاً»[1].

«اگر كسى براى كارى مجبور به عجله شود يا از چيزى بترسد، اشكال ندارد كه در دو ركعت اول ودوم نماز واجب، تنها سوره حمد را بخواند.»

5- امام صادق عليه السلام فرمود:

«إنّ اللَّه فرض من الصلاة الركوع والسجود، ألاترى لو أن رجلًا دخل في الإسلام لا يُحسن أن يقرأ القرآن، أجزأه أن يكبّر ويسبّح ويصلّي»[2]

. «خداوند از نماز، ركوع وسجده را، فرض وواجب كرده است. مگر نمى‌بينى اگر مردى (شخصى) اسلام بياورد وقرائت قرآن را نيكو بلد باشد، براى او كافى است كه تكبير وتسبيح بگويد ونماز بخواند.»

6- امام صادق عليه السلام فرمود:

«لا تقرأ في المكتوبة بأقلّ من سورة ولا بأكثر»[3].

«در نماز واجب، كمتر يا بيشتر از يك سوره نخوان.»

7- سعد بن سعد اشعرى مى‌گويد:

سألت أبا الحسن الرضا عليه السلام عن رجل قرأ في ركعةٍ الحمد ونصف سورة، هل يجزيه في الثانية أن لا يقرأ الحمد ويقرأ ما بقي من السورة

؟ فقال:

«يقرأ الحمد ثمّ يقرأ ما بقي من السورة»[4].

[1]- وسائل الشيعة، ج 4، كتاب الصلاة، ابواب القرائة فى الصلاة، باب 2، حديث 2.

[2]- همان، باب 3، حديث 1.

[3]- همان، باب 4، حديث 2.

[4]- همان، حديث 6.

از امام ابوالحسن الرضا عليه السلام سؤال كردم درباره كسى كه در ركعت اول سوره حمد ونيمى از سوره‌اى را خوانده است، آيا كفايت مى‌كند كه در ركعت دوم حمد را نخواند وبقيه آن سوره را بخواند؟ فرمود:

«حمد را بخواند بعد باقيمانده آن سوره را بخواند.»

8- اسماعيل بن فضل مى‌گويد:

صلّى بنا أبو عبداللَّه (أو أبوجعفر) عليهما السلام فقرأ بفاتحة الكتاب وآخر سورة المائدة، فلمّا سلّم التفت إلينا فقال:

«اما انّي أردت أن اعلّمكم»[1].

امام صادق يا امام باقر عليه السلام برما نماز خواند پس سوره حمد وآخر سوره مائده را تلاوت فرمود وچون سلام داد، روبه ما كرده فرمود:

«من خواستم به شما بياموزم.»

9- راوى از امام صادق عليه السلام پرسيد:

أيقرأ الرجل السورة الواحدة في الركعتين من الفريضة

؟ فقال الإمام:

«لا بأس إذا كانت أكثر من ثلاث آيات»[2].

آيا انسان مى‌تواند يك سوره را در دوركعت نماز واجب بخواند؟ امام فرمود:

«اگر آن سوره بيشتر از سه آيه باشد، اشكال ندارد.»

10- به امام على عليه السلام گفته شد:

أخبرنا عن بسم اللَّه الرحمن الرحيم، أهي من فاتحة الكتاب‌

؟ فقال:

«نعم، فإنّ رسول اللَّه صلى الله عليه و آله كان يقرؤها ويعدّها آية منها ويقول: فاتحة

[1]- وسائل‌الشيعة، ج 4، كتاب‌الصلاة، ابواب القرائة فى‌الصلاة، باب 5، حديث 1.

[2]- همان، ص 739، باب 6، حديث 3.

الكتاب هي سبع المثاني»[1].

به ما خبر بده كه آيا بسم اللَّه الرحمن الرحيم، جزء سوره حمد است؟ فرمود:

«بلى، زيرا رسول خدا صلى الله عليه و آله آن را مى‌خواند ويك آيه مى‌شمرد ومى‌گفت: فاتحة الكتاب همان سبع المثانى است.»

11

- كان الإمام الرضا عليه السلام يجهر بالقراءة في المغرب والعشاء الآخرة وصلاة الليل والشفع والوتر والغداة، ويخفي القراءة في الظهر والعصر»[2].

امام رضا عليه السلام در نمازهاى مغرب، عشاء، نماز شب، نماز شفع، وتر ونماز صبح، قرائت را بلند اما در ظهر وعصر آهسته مى‌خواند.

12- امام باقر عليه السلام درباره كسى كه در جاى آهسته، بلند ودر جاى بلند، آهسته خوانده است فرمود:

«أيّ ذلك فعل متعمّداً فقد نقض صلاته وعليه الإعادة، فإن فعل ذلك ناسياً أو ساهياً أو لا يدري فلا شي‌ء عليه وقد تمّت صلاته»[3].

«اگر از روى عمد اين كار را كرده است، نمازش باطل است وبايد اعاده كند اما اگر از روى فراموشى يا سهو ياندانستن چنين كرده، چيزى براو نيست ونمازش تمام ودرست است.»

13- از يكى از دو امام (امام باقر عليه السلام يا امام صادق عليه السلام) روايت شده:

[1]- وسائل الشيعة، ج 4، كتاب الصلاة، ابواب القرائة فى‌الصلاة، باب 11، حديث 10.

[2]- همان، باب 25، حديث 5.

[3]- همان، باب 26، حديث 1.