کتاب احکام و مناسک حج

بيرون آوردن آن را به تأخير بيندازد بايد كفاره بدهد. و تفصيلي كه در چگونگي بيرون آوردن لباس دوخته گفته شد، در صورتي كه از روي علم و عمد هم آن را پوشيده باشد جاري است .(مسأله 282)براي زنها جايز است در حال احرام هر اندازه لازم داشته باشند لباس دوخته بپوشند; با رعايت شرايطي كه در لباس احرام معتبر است و پيش از اين گفته شد; و كفاره نيز واجب نيست . ولي بنابر روايات معتبر زنها در حال احرام نهي شده اند از پوشيدن "قفازين" كه به صورت يك جفت دستكش زنانه بوده و زنها براي رفع سرما به دست مي‌كرده اند و بيشتر جنبه زينت داشته است ; و بنابر احتياط از پوشيدن هر نوع دستكش در حال احرام اجتناب نمايند.

دكمه گذاشتن و گره زدن جامه هاي احرام

"دكمه گذاشتن و گره زدن جامه هاي احرام" است .(مسأله 283)مرد محرم نبايد به جامه هاي خود دكمه بگذارد و دو طرف جامه را با دكمه به يكديگر متصل كند. همچنين بنابر احتياط واجب نبايد لنگ خود را به گردن خود گره بزند; بلكه بنابر احتياط واجب هيچ يك از جامه هاي احرام را به گردن خود و به يكديگر گره نزند. همچنين دو طرف جامه را با سوزن و سنجاق و گره به يكديگر متصل نكند; بلكه يك طرف لنگ را در طرف ديگر آن فرو كند. و بعيد نيست بتواند براي حفظ رداء از افتادن، دو طرف آن را با گذاشتن سنگ در آن و پيچيدن نخ به دور آن بدون گره به يكديگر متصل كند; ولي يك طرف آن را روي طرف ديگر نيندازد.(مسأله 284)دكمه گذاشتن و گره زدن جامه هاي احرام كفاره ندارد; هر چند اولي و احوط ذبح يك گوسفند است .

پوشيدن جوراب و چكمه

"پوشيدن جوراب و چكمه" براي مردان است .(مسأله 285)بر مرد محرم پوشيدن جوراب و چكمه، بلكه موزه و گيوه و هر چه تمام روي پا را بپوشاند حرام است ; ولي براي زن در حال احرام مانعي ندارد.(مسأله 286)اگر مرد محرم نعلين پيدا نكند و ناچار شود چكمه يا جوراب و مانند اينها را بپوشد، بنابر احتياط واجب روي آنها را شكاف دهد; بلكه خوب است ساق آنها را نيز قطع كند.(مسأله 287)اگر مرد محرم از روي علم و عمد چكمه و جوراب و امثال اينها را پوشيد بنابر احتياط يك گوسفند به عنوان كفاره ذبح نمايد.(مسأله 288)اگر مرد محرم زير لحاف يا پتو بخوابد مانعي ندارد; هر چند روي پاهاي او را بپوشاند.(مسأله 289)در حال احرام پوشيدن نعليني كه بندهاي عريض دارد ولي همه روي پاها را نمي گيرد مانعي ندارد; هر چند بهتر است نعلين با بندهاي باريك انتخاب شود.

پوشيدن سر

"پوشيدن سر" براي مردان است .(مسأله 290)مرد محرم نبايد در حال احرام تمام سر خود يا قسمتي از آن را با لباس يا پارچه بپوشاند; بلكه بنابر احتياط واجب با گل و حنا و دوا و پوشال و گذاشتن محمولات روي سر و مانند اينها نيز سر خود را نپوشاند.(مسأله 291)مرد محرم اگر سرش را بشويد، نبايد سر يا بعض آن را با حوله و دستمال خشك كند.(مسأله 292)مرد محرم نبايد در حال احرام كلاه گيس بر سر گذارد.

(مسأله 293)گوشها در اينجا حكم سر را دارند; پس مرد محرم نبايد آنها را بپوشاند.(مسأله 294)محرم جايز است سر خود را با اعضاي بدن خود مانند دستها يا ذراع خود بپوشاند; هر چند احوط ترك است، مگر در مواقع ضرورت، مانند مسح سر يا خاراندن سر و مانند اينها.(مسأله 295)محرم جايز است براي خواب سر خود را روي زمين يا بالش بگذارد.(مسأله 296)براي محرم خوابيدن زير پشه بند و مانند آن كه بالاي سر قرار مي‌گيرند و سر را نمي پوشانند مانعي ندارد.(مسأله 297)براي محرم گذاشتن بند مشگ آب بر سر مانعي ندارد.(مسأله 298)براي محرم جايز است هنگام سر درد، دستمالي را به سر ببندد; ولي احتياطا كفاره بدهد.(مسأله 299)محرم اگر سر خود را هنگام خواب يا زماني ديگر از روي غفلت و فراموشي يا ندانستن مسأله بپوشاند كفاره ندارد; ولي بنابر احتياط لبيك بگويد و پس از توجه فورا سر خود را باز كند; و اگر باز نكرد و ادامه داد، بنابر احتياط واجب كفاره بدهد.(مسأله 300)محرم جايز نيست در آب فرو رود به طوري كه سرش زير آب برود; همچنين نبايد سر خود را زير آب كند; بلكه بنابر احتياط واجب سر خود را در مايع ديگر هم نكند، و بعض سر را نيز زير آب يا مايع ديگر نكند. و بنابر احتياط زن نيز در حال احرام سر يا بعض سر را زير آب يا مايع ديگر نكند. ولي براي غسل يا شستشو اگر آب روي سر بريزند يا زير دوش بروند مانعي ندارد; لكن زير آبشاري كه همه سر را فرو مي‌گيرد نروند.(مسأله 301)محرم اگر سر خود را از روي علم و عمد

بپوشاند يا زير آب فرو ببرد بنابر احتياط واجب بايد كفاره بدهد; و كفاره آن ذبح يك گوسفند است . و بنابر احتياط براي پوشاندن بعض سر و همچنين پوشاندن به جهت اضطرار و ناچاري نيز كفاره بدهد; ولي اگر از روي فراموشي يا ندانستن مسأله باشد كفاره ندارد; چنانكه در مسأله «299» گذشت .(مسأله 302)مرد محرم اگر سر خود را با لباس دوخته بپوشاند، بنابر احتياط واجب بايد دو كفاره بدهد.(مسأله 303)مرد محرم اگر سر خود را چند مرتبه بپوشاند، بنابر احتياط براي هر كدام يك كفاره بدهد; بخصوص اگر سر خود را بپوشاند و كفاره دهد و بعد دوباره بپوشاند.(مسأله 304)مرد محرم جايز است صورت خود را بپوشاند يا براي خواب صورت خود را روي زمين يا بالش بگذارد; ولي بنابر احتياط يك مسكين را به دست خود اطعام كند.

پوشاندن صورت

"پوشاندن صورت" بر زنها است .(مسأله 305)جايز نيست زن در حال احرام صورت خود يا قسمتي از آن را با نقاب يا روبند يا پوشيه يا باد بزن يا مانند اينها بپوشاند; بلكه بنابر احتياط واجب صورت خود را با دوا يا حنا يا گل و مانند اينها نيز نپوشاند. ولي پوشاندن صورت به وسيله اعضاي بدن خود مانند دستها مانعي ندارد.(مسأله 306)بنابر احتياط واجب زن در حال احرام صورت خود را با حوله و مانند آن خشك نكند.(مسأله 307)زن در حال احرام مي‌تواند صورت خود را براي خوابيدن روي زمين يا بالش بگذارد.(مسأله 308)زن در حال احرام ناچار است سر خود را براي نماز بپوشاند و طبعا به عنوان مقدمه اين كار لازم است

قسمت كمي از صورت خود را نيز بپوشاند; ولي بنابر احتياط واجب بعد از نماز فورا آن قسمت را باز نمايد.(مسأله 309)جايز است زن در حال احرام براي رو گرفتن از مرد نامحرم پر چادر يا عبا يا جامه اي را كه روي سر انداخته به طرف پايين رها كند تا محاذي بيني و در صورت احتياج تا محاذي گردن قرار گيرد; ولي اولي و احوط اين است كه با دست يا چيز ديگر، آن را از صورت خود دور نگه دارد تا به صورت نچسبد.(مسأله 310)كفاره پوشاندن صورت بنابر احتياط ذبح يك گوسفند است .

سايه قرار دادن مرد است بالاي سر خود

"سايه قرار دادن مرد است بالاي سر خود هنگام سير و حركت"(مسأله 311)جايز نيست مرد محرم هنگام سير و طي مسافت، خود را در زير سقف اشياي سايه دار متحرك مانند محمل روپوش دار يا ماشين سر پوشيده يا كشتي يا هواپيما قرار دهد; همچنين جايز نيست خود را زير چتر و مانند آن قرار دهد، خواه سواره باشد يا پياده ; بلكه بنابر احتياط واجب از سايه چيزي كه بالاي سر او نيست نيز استفاده نكند; پس نبايد چتر را در طرف راست يا چپ خود قرار دهد به نحوي كه از سايه آن استفاده كند. آري شخص پياده اگر در كنار ماشين و مانند آن حركت كند به نحوي كه در سايه آن واقع شود اشكال ندارد. و بنابر اقوي جايز است در حال سير از زير پلها و تونلها و در سايه ديوارها و درختها و كوهها عبور نمايد. ولي اگر با وجود راههاي متعدد راه تونل را براي سايه اش انتخاب نمايد خالي از اشكال نيست .(مسأله 312)جايز است مرد محرم در منازل بين راه و

همچنين در مكه و مني و عرفات و مشعر در خيمه يا سايبان يا اطاق و يا هر ساختمان ديگر منزل كند و زير سايه برود; همچنين رفتن در زير سقف مسجد شجره و مساجد بين راه و مسجدالحرام و مساجد مكه و مني و محل سعي كه سقف دار است و مغازه ها و بازارهاي سقف دار مكه معظمه و امثال اينها مانعي ندارد. ولي براي رفت و آمدهاي خود در منازل بين راه و در خيابانهاي مكه و مني و مشعر و عرفات بنابر احتياط آنچه را در مسأله پيش گفته شد رعايت كند و از چتر و ماشين سقف دار و امثال اينها استفاده نكند; مگر در حال ضرورت و ناچاري .(مسأله 313)در حرمت استفاده مرد محرم از ماشين سقف دار و هواپيما و مانند اينها بين روز و شب فرق نيست . و چنانكه در روايات مسأله اشاره شده استفاده از اينها تنها براي جلوگيري از آفتاب نيست ; بلكه براي حفاظت از باد و باران و سرما نيز از اينها استفاده مي‌شود; و مرد محرم از اين قبيل استفاده ها منع شده است .(مسأله 314)جايز است مرد محرم به وسيله دست و ذراع خود جلوي تابش آفتاب را بر بدن خود بگيرد.(مسأله 315)استفاده از اشياي سقف دار و سايه دار براي زنها و بچه هاي نابالغ در حال احرام مانعي ندارد.(مسأله 316)اگر مرد محرم از گرما يا سرما بي تاب مي‌شود و به حد اضطرار و ناچاري رسيده، در اين صورت جايز است از ماشين سقف دار و مانند آن استفاده كند; ولي بايد كفاره بدهد.(مسأله 317)كفاره زير سايه رفتن ذبح يك گوسفند است ; و چنانچه اين عمل تكرار شده و در بين آنها كفاره نداده، در هر احرام يك كفاره كافي است . يعني يك كفاره براي احرام عمره و يك كفاره براي احرام حج . و فرقي بين حال اختيار و

اضطرار نيست ; هر چند نسبت به حال اختيار بهتر بلكه احوط است كه براي هر روز يك كفاره بدهد. و اگر در بين آنها كفاره دهد و دوباره در همان احرام زير سايه برود بنابر احتياط واجب دوباره كفاره بدهد. و اگر عمل از روي فراموشي يا ندانستن مسأله واقع شده كفاره واجب نيست .

فسوق

"فسوق" است .(مسأله 318)در قرآن كريم "فسوق" از محرمات احرام شمرده شده، و در اخبار وارده به دروغ و دشنام و فخر كردن تفسير شده است . و ظاهرا مقصود در اينجا "فخر فروشي ناحق" است ; بدين معنا كه انسان فضيلتهايي را به دروغ به خود نسبت دهد و از طرف مقابل خود سلب نمايد، و عيبهايي را از خود سلب و به طرف مقابل نسبت دهد. و در حقيقت فخر فروشي شاخه اي از دروغ و دشنام است ; و هرچند اين سه موضوع هميشه حرام مي‌باشند ولي معلوم مي‌شود حرمت آنها در حال احرام شديدتر است، خواه مرتكب آنها مرد باشد يا زن . و خوب است شخص محرم خود را به طور كلي از همه بديها حفظ كند و به عبادت و ذكر خدا مشغول نمايد.(مسأله 319)بنابر مشهور در فسوق كفاره نيست ; بلكه بايد استغفار كند و تلبيه را اعاده نمايد. ولي بنابر احتياط كفاره بدهد; و كفاره آن ذبح يك گاو است .

جدال

"جدال" است .(مسأله 320)جدال و ستيزه جويي كه همراه قسم خوردن به كلمه : "لاوالله" يا "بلي والله" باشد در حال احرام حرام است ;

خواه قسم راست باشد يا دروغ، و محرم مرد باشد يا زن . و بنابر احتياط واجب بايد هر نوع قسم به خدا را ترك كنند; خواه در حال نزاع و ستيزه جويي باشند يا نه، و به كلمه : "لاوالله" يا "بلي والله" باشد يا به الفاظي ديگر مانند: "والله" يا "تالله" بدون "لا" و "بلي". همچنين است ترجمه كلمه هاي نامبرده، و قسم خوردن به ديگر نامهاي خداوند مانند: "والرحمن" يا "والرحيم" مثلا. ولي نزاع و ستيزه جويي بدون قسم و همچنين قسم خوردن به غير خدا و نامهاي خدامثل : "به جانم قسم" يا قسم به پيامبراكرم6و ائمه اطهار(ع) از محرمات احرام نيستند.(مسأله 321)قسم به خدا در حال احرام در دو صورت مانعي ندارد:اول :اينكه براي اثبات حقي يا دفع باطلي ضرورت پيدا كند كه به خدا قسم بخورد; ولي بنابر احتياط اگر سه بار قسم بخورد يك گوسفند كفاره بدهد.دوم :اينكه به قصد اظهار محبت نسبت به طرف مقابل و وعده به او قسم بخورد; مثل اينكه بنا دارد به نفع طرف كاري انجام دهد واو مي‌گويد به خدا قسم اين كار را نمي كني، پس شخص محرم بگويد: به خدا قسم انجام مي‌دهم . و اين قبيل قسم نه جدال است و نه كفاره دارد.(مسأله 322)بنابر مشهور اگر قسم محرم راست باشد قسم اول و دوم او كفاره ندارد و فقط بايد استغفار كند; و كفاره قسم سوم يك گوسفند است . و اگر قسم او دروغ باشد كفاره يك قسم يك گوسفند، و دو قسم يك گاو، و سه قسم يك شتر است . ولي اثبات تفصيل ياد شده نسبت به قسم دروغ با وجود اخبار