کتاب احکام و مناسک حج

اعتراف كند و هفت مرتبه از خدا طلب بخشش نمايد.9 -مستحب است ريگهايي را كه در مني براي رمي جمرات لازم است از مشعر جمع آوري كند; و دست كم مقدار لازم هفتاد دانه است . ولي چون ممكن است بعضي از ريگها به هدف نخورد بجاست مقدار بيشتري جمع آوري كند.10 -مستحب است در كوچ كردن به طرف مني وقتي كه به وادي محسر رسيد مقدار صد قدم مانند شتر تند حركت كند; و اگر سواره است مركوب خود را حركت دهد و بگويد:

و بگويد:

فصل چهارم - واجبات مني در روز عيد قربان

(مسأله 531)پنجم و ششم و هفتم از واجبات حج اعمال سه گانه مني است در روز عيد قربان ; يعني : "رمي جمره عقبه" و "ذبح گوسفند يا نحر شتر" و "تراشيدن سر و يا احيانا تقصير". و "مني" مكاني است در حدود يك فرسخي مكه سابق ; و بين مكه و وادي محسر واقع شده است . و حد آن در طرف مكه گردنه اي است كه جمره عقبه در آن قرار گرفته است .

1 - رمي جمره عقبه :

(مسأله 532)اولين واجب مني در روز عيد "رمي جمره عقبه"[1]است ; يعني انداختن هفت ريگ به آن، به پيروي از
[1]"جمرات" ستونهاي سنگي است كه در مني در سه محل نزديك به يكديگر نصب شده اند; و سمبل جاهايي است كه شيطان در برابر حضرت ابراهيم 7 وسوسه كرده است . و پرتاب ريگ به آنها به معناي زدن شيطان و ايستادگي در برابر او مي‌باشد. و جمره عقبه يكي از آنهاست كه در گردنه واقع شده و از همه به مكه نزديكتر است .نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :194

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

حضرت ابراهيم (ع)كه در اين مكان شيطان را رمي كرد. و انداختن سنگهاي بزرگ يا شن خيلي ريز ياكلوخ ياگل پخته يا چيزهاي ديگر غير از ريگ كافي نيست ; ولي رنگهاي مختلف ريگ هر كدام باشد كافي است .(مسأله 533)در ريگها سه شرط معتبر است :اول :اينكه از حرم باشند; و اگر از خارج حرم جمع آوري شده باشند كافي نيست . و از هر جاي حرم باشد مانعي ندارد; مگر مسجدالحرام و مسجد خيف ; بلكه احتياط اين است كه از مساجد ديگر نيز برداشته نشده باشند. ومستحب است از مشعر جمع آوري شده باشند.دوم :اينكه ريگها بكر باشند; يعني كسي آنها را در رمي صحيح به كار نبرده باشد، هر چند در سالهاي پيش .سوم :اينكه غصبي نباشند; پس اگر از زمين غير يا از ريگهايي كه ديگري براي خودش جمع كرده برداشته شود كافي نيست .(مسأله 534)در رمي چند چيز معتبر است :اول :اينكه به هفت ريگ رمي كند، و كمتر از آن كافي نيست ; چنانكه زيادتر از آن نيز اگر به قصد رمي شرعي باشد بدعت و حرام است .دوم :اينكه مانند ساير اعمال حج به قصد قربت و با نيت خالص، بدون ريا ومقاصد ديگر انجام دهد.سوم :اينكه ريگها را رمي كند، يعني به جمره بيندازد; پس اگر نزديك جمره برود و ريگها را روي آن بگذارد كافي نيست .

چهارم :ريگها به جمره اصابت كند; و اگر يكي از آنها اصابت نكرد بايد دوباره بزند.پنجم :اينكه به انداختن او به جمره برسد; پس اگر انداختن او در رسيدن آنها به جمره كافي نباشد و در راه سنگ ديگران يا چيز ديگر با آن برخورد كند و فشار وكمك آن، ريگ را به جمره برساند كافي نيست . اگر در وسط راه به چيزي برخورد كند ولي رد شود و به همان نيروي اول به جمره برسد كافي است ; ولي اگر به چيز ديگر بخورد و در اثر صلابت آن چيز كمانه كند و تصادفا به جمره بخورد، به گونه اي كه خوردن به جمره مستقيما مستند به انداختن او نيست، در اين صورت كافي بودن آن محل اشكال است .ششم :اينكه ريگها را بتدريج و پشت سر هم بزند، هر چند بعضي از آنها باهم به جمره بخورند. پس اگر همه يا بعضي را باهم بزند كافي نيست .(مسأله 535)وقت رمي جمره از طلوع آفتاب روز عيد است تا مغرب شرعي ; و بهتر است در وقت ظهر باشد. و اگر در اثر فراموشي يا ندانستن مسأله يا جهات ديگر، آن را ترك كرد بايد در روز يازدهم تا سيزدهم كه ايام تشريق است، هر وقت متوجه شد قضاي آن را بجا آورد; واول قضاي گذشته را بجا آورد و سپس وظيفه آن روز را. و اگر متوجه نشد تا ايام تشريق گذشت و هنوز از مكه خارج نشده، بنابر احتياط به مني برگردد و رمي را انجام دهد; ولي بنابر احتياط واجب در سال آينده نيز خودش، و اگر نمي تواند ديگري به جاي او آن را در روز عيد، و اگر نشد در ايام تشريق[1]قضا نمايد. و اگر رمي جمره را در اثر فراموشي يا ندانستن مسأله
[1]"ايام تشريق" روزهاي يازدهم ودوازدهم و سيزدهم ذي حجه است .نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :196

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

ترك كرده و قرباني و تراشيدن سر را انجام داده است لازم نيست پس از قضاي رمي جمره قرباني و تراشيدن سر را دوباره بجا آورد.(مسأله 536)كساني كه از رمي جمره در روز معذورند - مانند اشخاص بيمار يا ترسان - مي‌توانند در شب رمي كنند; و هر وقت شب باشد مانعي ندارد. و معذورين عمومي مانند زنان و پيرمردان و كودكان و ضعيفان كه شبانه از مشعر به مني كوچ داده شده اند نيز جايز است در شب عيد رمي جمره عقبه را انجام دهند; همچنين است حكم بندگان زرخريد و چوپانان ; ولي قرباني بايد در روز عيد واقع شود.(مسأله 537)اگر احتمال دهد ريگهايي را كه در حرم است از خارج حرم به حرم آورده باشند به شك خود اعتنا نكند.(مسأله 538)اگر احتمال دهد ريگهايي را كه جمع آوري كرده بكر نباشند و سابقا در رمي مورد استفاده واقع شده باشند، به شك خود اعتنا نكند.(مسأله 539)اگر شك كند آنچه را براي رمي جمع آوري كرده "حصي" يعني ريگ بر آنها گفته مي‌شود يا نه، رمي با آنها كافي نيست و بايد يقين كند "حصي" يعني ريگ بر آنها گفته مي‌شود.(مسأله 540)اگر در عدد ريگهايي كه انداخته يا در رسيدن آنها به جمره شك كرد، پس اگر مشغول رمي است بايد به اندازه اي بيندازد كه يقين كند هفت عدد آنها اصابت كرده است ; و مجرد مظنه و گمان كافي نيست . و اگر از رمي فارغ شده و وارد واجب ديگري - مانند قرباني يا حلق - شده و شك كرده، يا اينكه رمي در روز واقع شده و در شب شك كرده، به شك خود اعتنا نكند.(مسأله 541)اگر پس از فراغت از رمي بلافاصله در صحت آن شك كرد، بنابر احتياط دوباره آن را بجا آورد; و اگر

زماني از آن گذشته و پيش از اينكه وارد واجب بعدي شود در صحت آن شك كرد، به شك خود اعتنا نكند; ولي در اين صورت اگر در عدد آن شك كرد احتياطا آن را از سر گيرد.(مسأله 542)اگر معلوم شود ريگهايي را كه انداخته به جمره نخورده است يا بعضي از آنها به جمره نخورده، بايد دوباره رمي كند; هر چند در حال رمي گمان مي‌كرد به جمره خورده است . پس اگر نزديك جمره ساختمان يا ستوني مثلا وجود داشته و اشتباها ريگها را به آن زده است بايد دوباره رمي كند; و اگر خودش نمي تواند بايد نايب بگيرد، هر چند براي سال بعد.(مسأله 543)اگر چند ريگ را با هم بزند مانعي ندارد; ولي يك عدد محسوب است، هر چند همه آنها به جمره بخورند.(مسأله 544)بايد ريگ را با دست بزند; پس اگر مثلا با دهان بيندازد كافي نيست . و انداختن با فلاخن و مانند آن نيز محل اشكال است .(مسأله 545)جايز است سواره رمي كند; ولي مستحب است پياده باشد.(مسأله 546)طهارت از حدث و خبث در رمي معتبر نيست ; ولي مستحب است با طهارت باشد. و ريگها هم لازم نيست پاك باشند; هر چند احوط است .(مسأله 547)براي كودكان و بيماران و افراد بيهوش كه قدرت رمي ندارند واجب است نايب بگيرند كه به جاي آنان رمي كند; همچنين است كسي كه درك ندارد. و متصدي امر كودك، ولي شرعي اوست ; و متصدي امر بيمار و بيهوش وكسي كه درك ندارد ظاهرا همراهان او هستند. و بنابر احتياط بيمار را نزد جمره ببرند و در حضور او از طرف او رمي كنند; مگر اينكه بردن او مشقت و حرج داشته باشد. و بنابر احتياط وقتي براي بيمار يا بيهوش

نايب بگيرند كه از سالم شدن و موفق شدن خودش مأيوس باشند.(مسأله 548)اگر بيمار يا بيهوش بعد از تمام شدن عمل نايب سالم شود، بنابر احتياط خودش نيز رمي كند. ولي اگر در بين عمل او سالم شود بايد خودش آن را از سر گيرد; و اكتفا به مقدار رمي نايب محل اشكال است .(مسأله 549)بر رمي در طبقه دوم جمرات، ظاهرا رمي جمره صدق مي‌كند و كافي است .

مستحبات رمي جمرات

(مسأله 550)در رمي جمرات چند چيز مستحب است :اول :در حال رمي با وضو باشد.دوم :پياده باشد نه سواره .سوم :رمي در وقت ظهر واقع شود.چهارم :ريگها را در دست چپ نگه دارد و با دست راست بيندازد.پنجم :ريگ را بر انگشت ابهام (شست) بگذارد و با سر انگشت سبابه[1]بيندازد.ششم :وقتي كه ريگها را در دست گرفت و آماده رمي شد اين دعا را بخواند:

هفتم :با انداختن هر ريگ تكبير ذيل را بگويد:

هشتم :در رمي جمره عقبه بين او و جمره پانزده يا ده ذراع
[1]"سبابه": انگشت پهلوي شست .
[2]كافي 479/4نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :199

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

فاصله باشد; و در رمي جمره اولي و وسطي در كنار آنها بايستد.نهم :در جمره عقبه پس از رمي توقف نكند; و در دو جمره ديگر رو به قبله بايستد و دعا كند و حمد و ثناي خدا گويد و بر پيامبر6و آل او صلوات بفرستد.دهم :در رمي جمره عقبه پشت به قبله و رو به جمره بايستد.يازدهم :پس از برگشتن به جاي خود در مني بگويد:

دوازدهم :مستحب است ريگها از مشعر جمع آوري شده باشند و به قدر سر انگشت و ابرش[1]ونقطه دار باشند; و كراهت دارد سياه يا سفيد يا قرمز يك دست باشند.

2 - قرباني و شرايط و مستحبات آن :

(مسأله 551)دوم از واجبات مني در روز عيد در حج تمتع "هدي" يعني قرباني است . پس كسي كه حج تمتع بجا مي‌آورد واجب است در روز عيد پس از رمي جمره عقبه يك شتر قرباني كند و يا يك گاو يا گوسفند ذبح نمايد; و شتر ازهر دو افضل است و گاو از گوسفند افضل است . و غير از سه حيوان نامبرده ساير حيوانات كافي نيست .(مسأله 552)در شرايط عادي يك قرباني براي چند نفر كافي نيست ; بلكه در حال ناچاري نيز كافي بودن آن محل اشكال است . پس اگر هر كدام به تنهايي پول يك قرباني را ندارند يا تهيه آن ممكن نيست ولي مي‌توانند به شركت يك قرباني تهيه كنند، در اين صورت بنابر احتياط، بين شركت در قرباني و روزه گرفتن جمع كنند و هر دو را بجا آورند.
[1]"ابرش" به ريگهاي خال و خط دار مي‌گويند.نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :200

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

(مسأله 553)قرباني بايد در مني باشد; و اگر در حال اختيار در جاي ديگر قرباني كند كافي نيست .(مسأله 554)اگر قربانگاه را در خارج مني درست كرده اند و به طور كلي از ذبح در مني جلوگيري مي‌كنند، پس اگر ممكن است در روز بعد تا آخر ايام تشريق بلكه تا آخر ذي حجه در مني قرباني كند هر چند به وسيله نايب گرفتن باشد بايد در مني ذبح كند; ولي اگر به طور كلي هر چند با تأخير و به وسيله نايب مقدور نيست، در اين صورت مي‌تواند در خارج مني قرباني كند. و بنابر احتياط نزديكترين قربانگاه به مني را انتخاب نمايد.(مسأله 555)بنابر احتياط واجب قرباني بايد در روز باشد; حتي كساني كه معذور بوده و شب از مشعر كوچ كرده اند و رمي جمره را شبانه انجام داده اند قرباني را جايز نيست در شب انجام دهند. ولي شخص خائف (ترسان)، كه در روز نمي تواند قرباني كند مي‌تواند در شب آن را انجام دهد.(مسأله 556)بنابر احتياط واجب قرباني را از روز عيد تأخير نيندازد. ولي اگر تأخير انداخت يا در اثر فراموشي يا ندانستن مسأله يا پيدا نشدن حيوان يا عذري ديگر انجام نشد، در ايام تشريق يعني تا سيزدهم ذي حجه بجا آورد; و اگر نتوانست چنانچه تا آخر ذي حجه آن را انجام دهد كافي است .(مسأله 557)اعمال مني در روز عيد قربان به ترتيب عبارت است از: "رمي جمره عقبه" و "قرباني" و "تراشيدن سر يا تقصير". پس بايد ترتيب را رعايت كند; ولي اگر در اثر فراموشي يا ندانستن مسأله بعضي را بر بعضي مقدم داشت كافي است و اعاده آن لازم نيست .(مسأله 558)قرباني نيز مانند ساير اعمال حج از عبادات است و بايد به قصد قربت و با نيت خالص بدون ريا انجام شود.