کتاب احکام و مناسک حج

3 - تقصير يا سر تراشيدن :

(مسأله 599)سوم از واجبات مني در روز عيد - كه هفتم از واجبات حج مي‌باشد - تقصير يا سر تراشيدن است . پس حاجي بايد پس از قرباني از مو يا ناخن خود كم كند، يا سرخود را بتراشد; و مخير است بين آنها، و تراشيدن سر از تقصير افضل است . و جمع بين آنها افضل مي‌باشد، مگر براي چند طائفه :اول :زنها كه بايد تقصير كنند و تراشيدن سر براي آنها كافي نيست ; بلكه جايز بودن آن نيز محل اشكال است .دوم :كسي كه سال اول حج اوست كه بنابر احتياط واجب بايد سر خود را بتراشد.سوم :كسي كه موي سرخود را گره زده و درهم پيچيده يا بافته است، و يا به وسيله عسل يا صمغ[1]براي رفع شپش و مانند آن به هم چسبانده است كه بايد سر خود را بتراشد.(مسأله 600)خنثاي مشكل[2]اگر از دو دسته اخير نباشد بايد تقصير كند; و اگر از آنها باشد بنابر احتياط جمع كند بين تقصير و تراشيدن، و بهتر است تقصير را مقدم بدارد.(مسأله 601)در تراشيدن سر بنابر احتياط همه سر را بتراشد. و در تقصير گرفتن هر مقدار از مو يا ناخن به هر وسيله كه باشد كافي است ; هر چند به وسيله دندان باشد.(مسأله 602)تقصير و سر تراشيدن نيز مانند ساير اعمال حج از عبادات است و بايد آن را به قصد قربت و نيت خالص و بدون قصد ريا و مقاصد ديگر بجا آورد; وگرنه صحيح نيست و آنچه بايد به سبب آن حلال شود حلال نمي شود.
[1]"صمغ" شيره بعضي درختان كه چسبندگي دارد.
[2]"خنثاي مشكل" خنثايي است كه زن و مردي او به هيچ وجه تشخيص داده نمي شود.نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :210

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

(مسأله 603)در سر تراشيدن جايز است انسان سر خود را بتراشد و يا ديگري بتراشد; و در اين صورت بنابر احتياط هر دو نيت كنند.(مسأله 604)كساني كه بايد سر خود را بتراشند اگر سرشان مو ندارد، بايد تيغ را به سر خود بكشند; و بنابر احتياط تقصير را نيز انجام دهند.(مسأله 605)كساني كه مخيرند بين تقصير و سرتراشيدن اگر سرشان مو ندارد بايد تقصير كنند; و اگر اصلا مو ندارند بايد از ناخن خود بزنند.(مسأله 606)در تقصير تراشيدن ريش كافي نيست .(مسأله 607)در تقصير كافي بودن زدن موي زير بغل و زير شكم، محل اشكال است .(مسأله 608)وقت تقصير و تراشيدن سر روز عيد است بعد از قرباني ; و جايز نيست آن را پيش از قرباني انجام دهد. و بنابر احتياط در حال اختيار آن را از روز عيد تأخير نيندازد; ولي اگر به هر جهت هر چند عمدا آن را تأخير انداخت كافي است آن را در روز بعد تا آخر ايام تشريق بجا آورد; و ظاهرا انجام آن در شبهاي ايام تشريق نيز مانعي ندارد، هر چند خلاف احتياط است .(مسأله 609)اگر در اثر فراموشي يا ندانستن مسأله، تقصير يا سرتراشيدن را پيش از قرباني يا پيش از رمي جمره بجا آورد كافي است و اعاده آن لازم نيست ; ولي اگر عمدا آن را جلو انداخت بنابر احتياط واجب دوباره آن را انجام دهد.(مسأله 610)جاي تقصير و سرتراشيدن مني است ; و جايز نيست در حال اختيار آن را در جاي ديگر انجام دهد; و اگر در اثر فراموشي يا ندانستن مسأله و يا عمدا از مني خارج شده است بايد برگردد و در مني انجام دهد. و اگر نمي تواند برگردد،

در هر جا هست آن را بجا آورد و موهاي خود را در صورت امكان به مني بفرستد تا در آنجا دفن شود; هر چند دفن واجب نيست .(مسأله 611)طواف و سعي را بايد پس از تقصير يا سر تراشيدن بجا آورد. و اگر جلو انداخت، پس اگر عمدا اين كار را كرده بايد پس از تقصير يا سرتراشيدن، طواف بلكه سعي را نيز اعاده نمايد; و يك گوسفند نيز به عنوان كفاره ذبح كند. و اگر از روي فراموشي يا ندانستن مسأله بوده كفاره ندارد; ولي بنابر احتياط پس از تقصير يا تراشيدن سر، طواف بلكه سعي را نيز دوباره انجام دهد.(مسأله 612)پس از تقصير يا سرتراشيدن همه محرمات احرام بر او حلال مي‌شود مگر زن و بوي خوش، و صيد نيز بنابر احتياط.

مسائل متفرقه تقصير و سر تراشيدن

(مسأله 613)اگر قرباني از روز عيد تأخير افتاد بنابر احتياط واجب جايز نيست تقصير كند و از احرام خارج شود; بلكه بايد صبر كند پس از قرباني تقصير نمايد و سپس طواف و سعي را بجا آورد.(مسأله 614)اگر كسي را براي قرباني وكيل نمايد تا زماني كه وكيل قرباني نكرده جايز نيست تقصير يا تراشيدن سر را بجا آورد. ولي اگر خيال كند وكيل قرباني را انجام داده پس سر خود را بتراشد يا تقصير كند، سر تراشيدن و تقصير او صحيح است ; و اگر طواف و سعي را نيز بجا آورده اعاده آنها لازم نيست .(مسأله 615)كساني كه مخيرند بين تقصير و تراشيدن سر، اگر بدانند تراشيدن سر موجب خون آمدن مي‌شود، در اين صورت بايد تقصير كنند و تراشيدن سر جايز نيست ; ولي كسي كه وظيفه اش تنها تراشيدن سر است بايد در هر صورت سر را بتراشد.(مسأله 616)كسي كه وظيفه اش تراشيدن سر است جايز

نيست به واسطه بلندي موها اول موها رابا ماشين بزند و بعد سر را بتراشد، هر چند بلافاصله باشد; و اگر عمدا اين كار را كرد بايد كفاره بدهد.(مسأله 617)محرم جايز نيست پيش از سر تراشيدن يا تقصير، خودش سر ديگري را بتراشد يا موي او را بزند، ولي گرفتن ناخن ديگري مانعي ندارد.(مسأله 618)اگر در اثر عدم امكان ذبح در مني ، در كشتارگاه خارج مني قرباني كند جايز نيست در آنجا تقصير نمايد يا سر خود را بتراشد; بلكه بايد در مني انجام دهد. و اگر در خارج انجام داده بايد برگردد و تراشيدن سر يا تقصير رااعاده نمايد; و اگر طواف و سعي را نيز بجا آورده بايد آنها را نيز اعاده نمايد.(مسأله 619)اگر بچه مميز تمام اعمال حج را به نحو صحيح انجام دهد و در آخر سرش را بتراشد، از صروره بودن خارج مي‌شود و در سال بعد حكم صروره ندارد.

مستحبات سر تراشيدن

(مسأله 620)در سر تراشيدن چند چيز مستحب است :اول :اينكه از طرف راست جلوي سر ابتدا كند و "بسم الله" بگويد و اين دعا را بخواند:

دوم :موي سر خود را در مني در خيمه و محل اقامت خود دفن كند.سوم :بعد از تراشيدن سر، شارب و اطراف ريش خود را اصلاح كند و ناخن خود را نيز بزند.چهارم :اگر به تراشيدن سر عادت دارد، نوبت تراشيدن بعد را حتي المقدور تأخير اندازد.

فصل پنجم - اعمال مكه معظمه

(مسأله 621)بعد از انجام سه واجب مني در روز عيد، واجب است به مكه برود و طواف خانه خدا و نماز طواف و سعي را به همان گونه اي كه در عمره گفته شد انجام دهد. و پس از آنها طواف نساء و نماز آن را بجا آورد; هر چند طواف نساء و نماز آن از اجزاي حج نيستند، ولي واجبند و تا زماني كه آنها را بجا نياورده زن بر او حرام است . و بهتر است براي اين اعمال در روز عيد و يا حداقل روز يازدهم ذي حجه به مكه برود; هر چند تأخير آنها تا بعد از ايام تشريق مانعي ندارد; ولي بنابر احتياط بعد از ايام تشريق بدون تأخير آنها را بجا آورد. و اگر معذور باشد تأخير آنها تا آخر ذي حجه مانعي ندارد. و تا زماني كه آنها را انجام نداده بايد از زن و بوي خوش اجتناب كند.(مسأله 622)طواف و نماز و سعي در اينجا از نظر كيفيت و واجبات و شرايط و احكام، مانند طواف و نماز و سعي عمره است ; فقط در آنجا نيت عمره مي‌كرد و در اينجا بايد به نيت حج آنها را بجا آورد. و در طواف نساء نيت طواف نساء كند.(مسأله 623)محل انجام اعمال پنج گانه ياد شده بعد از اعمال مني است و بنابر احتياط واجب جايز نيست در حال اختيار آنها را پيش از وقوف به عرفات بجا آورد.(مسأله 624)براي چند طائفه جايز است طواف و نماز و سعي را پس از احرام حج و پيش از رفتن به عرفات انجام دهند:اول :زني كه بترسد در برگشتن از مني حائض يا نفساء شود و

نتواند بماند تا پاك شود.دوم :پيرمرد يا پيرزني كه نتواند به مكه برگردد يا در اثر زياد بودن جمعيت از طواف عاجز باشد.سوم :بيماري كه بترسد پس از برگشتن در اثر كثرت جمعيت نتواند طواف كند.چهارم :كسي كه مي‌داند تا آخر ذي حجه در اثر ترس يا جهاتي ديگر نمي تواند به مكه برگردد، يا نمي تواند طواف و سعي را بجا آورد.(مسأله 625)سه طائفه اول كه طواف و سعي را جلو انداخته اند اگر به مكه برگشتند و مي‌توانند، بنابر احتياط سعي را دوباره بجا آورند; بلكه خوب است طواف را نيز در صورت امكان اعاده نمايند، هر چند واجب نيست . ولي طائفه چهارم اگر مي‌توانند به مكه برگردند و معلوم شد مانعي كه خيال مي‌كردند وجودندارد بنابر احتياط واجب بايد طواف و سعي را اعاده نمايند.(مسأله 626)كسي كه به جهتي از جهات مي‌ترسد به مكه برگردد جايز است طواف نساء را نيز جلو بيندازد. و طوائف ديگر نيز هر چند جايز است جلو بيندازند ولي بنابر احتياط در صورت امكان آن را اعاده نمايند.(مسأله 627)اگر بعد از ورود به مكه نتواند بعضي از اعمال نامبرده را انجام دهد - مثل اينكه بيمار شود و به هيچ شكل هر چند با كمك و مساعدت ديگران نتواند طواف و سعي را به جا آورد، يا زن حائض بوده يا حائض شود و كاروان به او مهلت ماندن را نمي دهد - براي آنچه مقدور او نيست بايد نايب بگيرد; و آنچه را مي‌تواند خودش بايد انجام دهد.(مسأله 628)تروك و محرمات احرام حج در سه مرحله حلال مي‌شوند:اول :بعد از تقصير يا تراشيدن سر همه محرمات حلال

مي‌شوند، غير از نزديكي بازن و بوي خوش ; بلكه بنابر احتياط از صيد نيز هر چند در خارج حرم اجتناب نمايد. همچنين بنابر احتياط از ساير بهره بردنها مانند بازي كردن و بوسيدن و نيز عقد بر زن اجتناب نمايد.دوم :بعد از سعي صفا و مروه بوي خوش حلال مي‌شود.سوم :بعد از طواف نساء و نماز آن، زن و آنچه مربوط به زن است بر او حلال مي‌شود. ولي صيد كردن در حرم خدا بر همه كس حرام است ; هر چند در حال احرام نباشد. و صيد در خارج حرم پس از خارج شدن از احرام مانعي ندارد.(مسأله 629)براي كساني كه در اثر ترس از حيض يا مرض يا جهات ديگر طواف و سعي و طواف نساء را جلو انداخته اند، پس از طواف و سعي محرمات احرام حلال نمي شود; بلكه پس از تقصير يا تراشيدن سر حلال مي‌شود.

مسائل طواف نساء

(مسأله 630)طواف نساء و نماز آن در كيفيت و واجبات و شرايط و احكام مانند طواف حج و نماز آن مي‌باشد; فقط در نيت بايد نيت طواف نساء كند.(مسأله 631)طواف نساء اختصاص به مرد ندارد; بلكه بر زن و خنثي و خصي (اخته) نيز واجب است . و اگر زن آن را بجا نياورد شوهر بر او حلال نمي شود; و مردان نيز اگر آن را بجا نياورند، زن بلكه بنابر احتياط واجب ساير امور مربوط به زن نيز بر آنها حلال نمي شود.(مسأله 632)بنابر احتياط واجب بچه مميز كه احرام بسته نيز براي حلال شدن زن ياشوهر براي او، بايد طواف نساء و نماز آن را بجا آورد; بلكه بنابر احتياط بچه غير مميز را نيز اگر احرام بستند، وليش او را به طواف نساء طواف دهد تا بعد از بلوغ، زن

يا شوهر براي او اشكال نداشته باشد.(مسأله 633)طواف نساء و نماز آن هر چند واجبند، ولي ركن حج نيستند; بلكه اصلا جزو حج نيستند و حج بدون آنها صحيح است . لكن اگر آنها را بجا نياوردند زن يا شوهر حلال نمي شوند; بلكه حلال شدن همه امور مربوط به زن، از قبيل خواستگاري و عقد و گواهي بر عقد نيز بنابر احتياط واجب بر طواف نساء و نماز آن توقف دارد.(مسأله 634)در حال اختيار بايد طواف نساء را پس از سعي بجا آورد، چنانكه سعي را نيز بايد پس از طواف حج و نماز آن بجا آورد. و اگر بر خلاف ترتيب عمل كرده بايد اعاده كند به گونه اي كه ترتيب حاصل شود.(مسأله 635)اگر در اثر فراموشي يا ندانستن مسأله، طواف نساء و نماز آن را پيش از سعي بجا آورد، بنابر احتياط پس از سعي آنها را اعاده نمايد; هر چند صحت آنها خالي از وجه نيست .(مسأله 636)زني كه مي‌ترسد حائض شود و نتواند طواف نساء را بجا آورد بنابر احتياط طواف و نماز آن را پيش از سعي بجا آورد; و چنانچه حائض نشد آن را اعاده كند، واگر حائض شد نايب بگيرد.(مسأله 637)اگر زن حائض شد و كاروان او مهلت نمي دهند تا پاك شود و طواف نساء را بجا آورد بنابراحتياط واجب بايد نايب بگيرد.(مسأله 638)در حج اجاره اي نايب بايد طواف نساء را به نيابت منوب عنه بجاآورد; و اگر آن را بجا نياورد، زن بر خود او حلال نمي شود.(مسأله 639)اگر كسي طواف نساء را كه بر او واجب بوده بجا نياورد تا از دنيا برود، ولي او بايد به جاي او قضاي آن را بجا آورد، يا از ديگري بخواهد به جاي او بجا آورد.