کتاب احکام و مناسک حج

يا شوهر براي او اشكال نداشته باشد.(مسأله 633)طواف نساء و نماز آن هر چند واجبند، ولي ركن حج نيستند; بلكه اصلا جزو حج نيستند و حج بدون آنها صحيح است . لكن اگر آنها را بجا نياوردند زن يا شوهر حلال نمي شوند; بلكه حلال شدن همه امور مربوط به زن، از قبيل خواستگاري و عقد و گواهي بر عقد نيز بنابر احتياط واجب بر طواف نساء و نماز آن توقف دارد.(مسأله 634)در حال اختيار بايد طواف نساء را پس از سعي بجا آورد، چنانكه سعي را نيز بايد پس از طواف حج و نماز آن بجا آورد. و اگر بر خلاف ترتيب عمل كرده بايد اعاده كند به گونه اي كه ترتيب حاصل شود.(مسأله 635)اگر در اثر فراموشي يا ندانستن مسأله، طواف نساء و نماز آن را پيش از سعي بجا آورد، بنابر احتياط پس از سعي آنها را اعاده نمايد; هر چند صحت آنها خالي از وجه نيست .(مسأله 636)زني كه مي‌ترسد حائض شود و نتواند طواف نساء را بجا آورد بنابر احتياط طواف و نماز آن را پيش از سعي بجا آورد; و چنانچه حائض نشد آن را اعاده كند، واگر حائض شد نايب بگيرد.(مسأله 637)اگر زن حائض شد و كاروان او مهلت نمي دهند تا پاك شود و طواف نساء را بجا آورد بنابراحتياط واجب بايد نايب بگيرد.(مسأله 638)در حج اجاره اي نايب بايد طواف نساء را به نيابت منوب عنه بجاآورد; و اگر آن را بجا نياورد، زن بر خود او حلال نمي شود.(مسأله 639)اگر كسي طواف نساء را كه بر او واجب بوده بجا نياورد تا از دنيا برود، ولي او بايد به جاي او قضاي آن را بجا آورد، يا از ديگري بخواهد به جاي او بجا آورد.

(مسأله 640)اگر طواف نساء را فراموش كرد يا در اثر ندانستن مسأله آن را ترك كرد و به وطن خود برگشت، پس اگر مي‌تواند بايد خودش برگردد و آن را بجاآورد; واگر نمي تواند يا مشقت دارد بايد نايب بگيرد; و تا زماني كه آن را خودش يا نايبش بجا نياورده زن يا شوهر بر او حلال نمي شود. و اگر در اين مدت با زن نزديكي كرده، پس اگر بعد از توجه به ترك طواف نزديكي كرده بايد كفاره بدهد; همچنين است بنابر احتياط اگر پيش از توجه نزديكي كرده باشد. و كفاره آن بنابر احتياط واجب قرباني كردن يك شتر است ; اگر طواف واجب در حج بوده آن را در مني ، و اگر در عمره بوده آن را در مكه قرباني كند. و وظيفه كسي كه طواف واجب حج يا عمره را ترك كرده در مسأله «368» و «370» گذشت .

مستحبات طواف حج و نماز آن و سعي

(مسأله 641)آنچه براي طواف و نماز طواف و سعي در عمره مستحب بود در اينجا نيز جاري است ; و مستحب است طواف حج را در روز عيد يا حداقل فرداي آن بجا آورد و تأخير نيندازد; و مستحب است وقتي كه به درب مسجد رسيد بايستد و بگويد:

پس به طرف حجرالاسود برود و آن را استلام كند و ببوسد; و اگر نتواند پس از استلام دست خود را ببوسد; و اگر نتوانست رو به حجر الاسود بايستد و تكبير بگويد و پس از آن بجا آورد آنچه را در طواف عمره بجا آورد.

فصل ششم - اعمال مني در ايام تشريق

سيزدهم و چهاردهم از واجبات حج :"بيتوته در مني" يعني ماندن شب در مني و "رمي جمرات سه گانه" است در روز. هر چند از بعضي اخبار معتبره استفاده مي‌شود كه اين دو واجب جزو حج نيستند[1]; بلكه مانند طواف نساء واجب مستقل مي‌باشند، و در نتيجه ترك آنها گناه است ولي موجب بطلان حج نيست .

1 - بيتوته در مني يعني ماندن شب در آنجا:

(مسأله 642)بنابر مشهور بر حجاج واجب است شب يازدهم و دوازدهم ذي حجه را از اول شب تا نصف شب در مني بيتوته كنند; يعني در آنجا بمانند.(مسأله 643)بر چند طايفه واجب است در شب سيزدهم نيز در مني بمانند:اول :كسي كه در حال احرام صيد كرده است ; و بنابر احتياط واجب اگر صيد را گرفته ولي آن را نكشته نيز همين حكم جاري است . ولي بر كسي كه صيد نكرده ولي گوشت شكار را خورده يا مثلا صيد را به صياد نشان داده بنابر اقوي واجب نيست در شب سيزدهم بماند; هر چند احوط است و تا ممكن است ترك نشود.دوم :بنابر احتياط واجب كسي كه در حال احرام با زن خود يا ديگري نزديكي كرده است . ولي اگر غير از نزديكي كارهاي ديگر مانند بوسيدن يا لمس و يا عقد را انجام داده بنابر اقوي واجب
[1]وسائل الشيعة، كتاب الحج، باب «4» از ابواب "زيارة البيت"، حديث 1; صحيحة "معاوية بن عمار".نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :219

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

نيست بماند; هر چند احوط است و تاممكن است ترك نشود.سوم :كسي كه در روز دوازدهم تا مغرب شرعي در مني مانده و از آنجا خارج نشده ; هر چند در صدد كوچ كردن بوده ولي موفق نشده است .(مسأله 644)كسي كه يكي از محرمات در حال احرام را غير از آنچه گذشت انجام داده بنابر اقوي واجب نيست در شب سيزدهم در مني بماند; هر چند احوط است، بخصوص نسبت به محرماتي كه كفاره دارد; و تا ممكن است ترك نشود.(مسأله 645)بنابر اقوي كسي كه در احرام عمره تمتع نيز از صيد يا زن اجتناب نكرده بايد شب سيزدهم در مني بماند.(مسأله 646)در بيتوته در مني كافي است از مغرب شرعي تا نصف شب در آنجا بماند; پس جايز است پس از نيمه شب از مني خارج شود. و بهتر است پيش از اذان صبح وارد مكه نشود; هر چند مانعي ندارد. و بنابر احتياط شب را از اول مغرب تا طلوع آفتاب حساب نمايد.(مسأله 647)از برخي اخبار معتبره استفاده مي‌شود كه جايز است پيش از غروب آفتاب يا اول شب از مني خارج شود; به شرط اينكه پيش از نصف شب به مني برگردد و تا اذان صبح بماند. و از بعضي استفاده مي‌شود كافي است به نحوي برگردد كه اذان صبح در مني باشد. و هر چند عمل به اخبار دسته اول خالي از قوت نيست و در نتيجه در ماندن شب در مني مخير است بين نصف اول شب يا نصف دوم آن، ولي بنابر احتياط و مشهور نصف اول را اختيار كند و از اول تا نصف شب در مني بماند; ليكن اگر تصادفا نتوانست سر شب در مني باشد سعي كند پيش از نصف شب به مني برگردد و بنابر احتياط در اين صورت شب را از مغرب تا اذان صبح

حساب كند.(مسأله 648)بيتوته در مني مانند ساير اعمال حج از عبادات است وبايد به قصد قربت انجام شود.(مسأله 649)لازم نيست در مني بيدار بماند: بلكه جايز است پس از نيت و قصد قربت در آنجا بخوابد.(مسأله 650)بر چند طايفه بيتوته و ماندن شب در مني واجب نيست :اول :بيماران و پرستاران آنان كه نمي توانند بمانند; و همچنين ديگر كساني كه براي آنان حرج و مشقت دارد.دوم :كساني كه بر جان يا ناموس يا بستگان و يا مال خود مي‌ترسند. در صورتي كه مال قابل اعتنا باشد و تلف شدن آن به حال صاحبش مضر باشد.سوم :چوپانهايي كه ناچارند براي چراندن و حفظ حيوانات خود در خارج مني باشند.چهارم :كساني كه ناچارند براي سقايت و آب دادن به حجاج در مكه بمانند.پنجم :كساني كه شب را در مكه به عبادت مي‌گذرانند و كار ديگري انجام نمي دهند، بجز كارهاي ضروري مانند خوردن و آشاميدن به مقدار نياز و تجديد وضو. ولي ماندن در غير مكه براي عبادت محل اشكال است ; و اگر از عبادت در مكه فارغ شد كوشش كند پيش از اذان صبح در مني باشد.(مسأله 651)اگر بعد از ظهر روز دوازدهم از مني كوچ كرد و خارج شد ولي پس از مغرب براي كاري به مني برگشت واجب نيست شب سيزدهم را در مني بماند. ولي اگر پيش از مغرب به مني برگشت بنابر احتياط واجب بايد شب سيزدهم را در مني بماند.

(مسأله 652)در ايام تشريق واجب نيست روزها در مني بماند، مگر به مقدار رمي جمرات ; ولي اگر بماند خوب است .(مسأله 653)اگر بيتوته در مني را بدون عذر ترك كرد، علاوه بر اينكه گناه كرده و بايد توبه كند بايد براي هر شب نيز يك گوسفند كفاره دهد و آن را قرباني نمايد. و اگر از روي فراموشي يا ندانستن مسأله يا اضطرار و ناچاري بيتوته را ترك كرده نيز بنابر احتياط كفاره آن را بدهد.(مسأله 654)اگر اول شب در مني ماند ولي پيش از نصف شب خارج شد بنابر احتياط واجب كفاره را بدهد. ولي بر كسي كه پس از نصف شب از مني خارج شده يا شب را در مكه معظمه به عبادت گذرانده كفاره واجب نيست ; همچنين است بنابر اقوي اگر از مني خارج شده ولي پيش از نصف شب خود را به مني رسانده و تا صبح در آنجا بيتوته كرده است ; و نيز كسي كه براي سقايت حجاج ناچار بوده شب را در مكه بماند.(مسأله 655)اگر شب را به قصد عبادت در مكه ماند ولي خوابش برد در صورتي كه خواب او طولاني شده به گونه اي كه صدق نمي كند همه شب را در مكه به عبادت گذرانده در اين صورت كفاره را بدهد.(مسأله 656)اگر در اثر اشتباه در خارج مني به گمان اينكه جزو مني است بيتوته كرد، بنابر احتياط كفاره را بدهد.(مسأله 657)اگر براي طواف و سعي به مكه رفته بود پس به قصد بيتوته در مني از مكه و حدود آن خارج شد ولي نرسيده به مني در بين راه خوابيد، بنابر اقوي گناه نكرده و كفاره نيز ندارد.(مسأله 658)بنابر احتياط جاي قرباني كردن كفارات حج مني است ; ولي اگر فرضا قربانيها در مني ضايع مي‌شود و به مصرف نمي رسد، در غير كفاره صيد بهتر است آنها را در وطن

خود قرباني كند و بين نيازمندان تقسيم نمايد. ولي قرباني عيد قربان كه از اعمال حج است بايد در مني ذبح شود و تصور اسراف و تبذير نسبت به آن بيجا و اجتهاد در برابر نص است ; و غرض، پيروي از حضرت ابراهيم (ع) و به يادآوردن اطاعت و فداكاري و روحيه تسليم آن حضرت است .(مسأله 659)كساني كه از مني روز دوازدهم كوچ مي‌كنند جايز نيست پيش از ظهر كوچ كنند; ولي كساني كه روز سيزدهم كوچ مي‌كنند جايز است پس از رمي جمرات پيش از ظهر كوچ كنند و خارج شوند.(مسأله 660)اگر در اثر عذر شرعي رمي جمرات را در شب دوازدهم انجام داده بنابر احتياط واجب پيش از ظهر آن روز كوچ نكند; مگر اينكه از ماندن در مني عذر داشته باشد.

2 - رمي جمرات سه گانه در روزها:

(مسأله 661)شبهايي كه بايد در مني بيتوته كند در روز آنها واجب است جمرات سه گانه (اولي و وسطي و عقبه) را به ترتيب رمي كند; يعني به هركدام هفت ريگ بيندازد. و اگر عمدا آن را ترك كند، هر چند حج او باطل نمي شود ولي گناه كرده است .(مسأله 662)كساني كه بايد شب سيزدهم را در مني بمانند در روز سيزدهم نيز بايد جمرات را رمي كنند.(مسأله 663)در هر روز بايد به هر يك از جمرات سه گانه هفت ريگ بزند كه مجموع آنها براي كساني كه شب سيزدهم نيز مي‌مانند به ضميمه رمي جمره عقبه در روز عيد هفتاد عدد، و براي غير آنها چهل و نه عدد مي‌باشد.(مسأله 664)كيفيت، واجبات، شرايط، احكام، آداب و موارد نايب گرفتن در رمي جمرات سه گانه، به همان گونه اي

است كه در رمي جمره عقبه در روز عيد گفته شد.(مسأله 665)وقت رمي جمرات از اول آفتاب تا مغرب است . و رمي در شب يا بين اذان صبح و طلوع آفتاب براي افراد غير معذور جايز نيست .(مسأله 666)كساني كه مي‌دانند در روز نمي توانند رمي كنند - مانند بيماران و معلولين و سالخوردگان و چوپانان و كساني كه ترس دارند - جايز است در شب جلو رمي كنند و اگر شب جلو رمي نكردند و در روز نيز نمي توانند رمي كنند، در شب بعد رمي نمايند.(مسأله 667)رمي جمرات نيز از عبادات است و بايد آن را با نيت و به قصد قربت انجام دهد.(مسأله 668)رمي جمرات سه گانه بايد به ترتيب واقع شود; يعني اول جمره اولي را رمي كند، و پس از آن جمره وسطي را، و در آخر جمره عقبه را كه در گردنه بين مني و مكه معظمه واقع شده رمي كند. و اگر بر خلاف اين ترتيب عمل كرده - هر چند از روي فراموشي ياندانستن مسأله باشد - باطل است ; پس بايد دوباره به گونه اي كه ترتيب حاصل شود رمي كند. ولي اگر فرضا جمره اولي را كه بايد اول رمي شود در آخر رمي كرده اعاده رمي آن لازم نيست ; مگر اينكه عمدا و با توجه اين كار را كرده باشد و در نتيجه قصد اطاعت و قربت از او محقق نشده باشد، كه در اين صورت بايد همه را از سر گيرد.(مسأله 669)اگر پس از رمي جمرات متوجه شد از برخي گذشته ها سه ريگ يا كمتر باقي مانده يا به جمره اصابت نكرده، كافي است همان را تكميل كند و در اين صورت ترتيب ساقط است و لازم نيست دوباره جمره يا جمرات بعد را رمي كند. مثلا اگر پس از رمي جمرات سه گانه متوجه شد سه ريگ از جمره اولي و