کتاب احکام و مناسک حج

و در صورت ترك آن با عذر و يا بدون عذر روز سيزدهم رمي كند.(سؤال 158)زنهايي كه از وقوف اختياري مشعر عاجز مي‌باشند آيا جايز است نايب شوند؟ و آيا مي‌توانند در شب رمي جمره نمايند؟ يا براي رمي جمره كسي را نايب بگيرند؟جواب :رمي جمره را بايد خودشان روز عيد انجام دهند، و اگر روز عيد نتوانستند روز يازدهم اول رمي جمره عقبه را قضا كنند و بعد وظيفه روز را انجام دهند; ضمنا جهت رعايت ترتيب، قرباني و تقصير را تأخير بيندازند و روز يازدهم بعد از رمي جمره عقبه انجام دهند.(سؤال 159)كسي كه مي‌خواهد به نيابت ديگري رمي جمرات كند آيا كافي است كه هر جمره اي را اول براي خودش رمي كند و پس از آن به نيابت ديگران رمي نمايد و بعد جمره وسطي و عقبه را هم همين طور، يا بايد اول هر سه جمره را براي خودش رمي كند و بعد براي ديگران ؟جواب :فرض اول نيز صحيح است .(سؤال 160)كسي كه نمي تواند در روز عيد رمي كند آيا مي‌تواند قبل از رمي، حلق نمايد و روز ديگر رمي كند؟جواب :در فرض سؤال امر دائر بين سقوط ترتيب و تأخير حلق از روز عيد است كه تخيير محتمل است ; ولي احتياط در تأخير حلق است .(سؤال 161)سنگريزه هايي در مشعر موجود است و معلوم است از خارج از مشعر آورده اند و معلوم نيست كه از حرم است يا خارج از حرم ; آيا مي‌توان براي رمي از آنها استفاده كرد يا نه ؟جواب :بايد احراز كند كه از سنگريزه هاي حرم است .(سؤال 162)زني كه احتمال بدهد رمي باعث قاعدگي او مي‌شود آيا جايز است براي رمي نايب بگيرد يا نه ؟

جواب :مجرد قاعدگي عذر نيست ; مگر اينكه عوارض مجوز نايب گرفتن داشته باشد.(سؤال 163)اگر كسي مي‌داند يك روز رمي را ترك كرده است ولي نمي داند كه روز دهم بوده يا يازدهم و يا دوازدهم، وظيفه اش چيست ؟جواب :اگر قبل از مغرب روز دوازدهم متذكر شود، هر سه جمره را به قصد همان روز رمي كند; و اگر بعد از مغرب آن روز متذكر شود، هر سه جمره را به ترتيب به قصد ما في الذمه رمي نمايد.(سؤال 164)اگر بعد از انداختن سنگ به هر سه جمره يقين كند كه يكي از آنها را از هفت سنگ كمتر زده تكليف او چيست ؟جواب :اگر قبل از انصراف از رمي جمره عقبه يقين كند، تكميل رمي جمره عقبه كافي است ; و اگر بعد از انصراف يقين كند، در اين فرض نيز كفايت رمي آن به واسطه انحلال علم اجمالي بعيد نيست، اگر چه احتياط بهتر است .(سؤال 165)اگر شخصي قبل از رمي به حال بيهوشي و اغماء درآيد بعضي فرموده اند: ولي او يا ديگري براي او رمي نمايد; آيا اين نيابت تبرعي براي طواف و سعي هم صحيح و مجزي است يا نه ؟ مثلا اگر قبل از طواف سكته كند و يا حال جنون پيدا نمايد به طوري كه درك نداشته باشد، آيا جايز است كسي تبرعا نيابت كند؟جواب :مجزي نيست .(سؤال 166)در گذشته جمرات به شكل فعلي نبوده و ظاهرا بعدا قطورتر درست شده است ; بنابراين در رمي جمره عقبه چرا بايد فقط قسمت سنگچين وسط ديوار سيماني را رمي نمود و رمي ديوار سيماني جايز نيست ؟

جواب :رمي سنگچين كه به شكل ستون مي‌باشد قدر متيقن است و ظاهرا در وسط ديوار سيماني قرار نگرفته است، بلكه سنگهاي سه طرف آن نمايان است و فقط يك طرف آن با سيمان اندوده شده كه كفايت رمي آن خلاف احتياط است .

قرباني

(سؤال 167)اگر كسي به انسان نيابت دهد كه براي او قرباني كند و مجتهد منوب عنه در قرباني به شرايط اضافي قائل باشد، آيا لازم است نسبت به قرباني جهت او مطابق فتواي مجتهد منوب عنه عمل شود يا طبق نظر مجتهد نايب نيز كفايت مي‌كند؟جواب :نايب در حج طبق فتواي مرجع تقليد خود عمل مي‌كند; مگر اينكه در ضمن اجاره، شرط اضافي شده باشد. ولي كسي كه فقط در قرباني وكالت دارد بايد طبق وكالت خود عمل كند و موكل بايد به نحوي وكالت بدهد كه طبق فتواي مرجع تقليد خود مجزي و صحيح باشد.(سؤال 168)اگر در اثر ندانستن مسأله يا عدم اطلاع از غروب آفتاب قرباني را در شب انجام دهد كافي است يا در روز مجددا بايد قرباني كند؟جواب :اگر از روي ندانستن مسأله در شب ذبح كرده باشد احوط اعاده است ; بلكه اگر به خيال اينكه غروب نشده است ذبح كرده باشد، كفايت آن مشكل است و در اين فرض نيز احوط اعاده است .(سؤال 169)اگر كسي به فردي نيابت دهد كه براي او قرباني كند، آيا لازم است نايب خودش ذبح كند يا مي‌تواند ديگري را براي قرباني كردن نايب كند؟

جواب :بستگي به كيفيت توكيل دارد.(سؤال 170)اگر ذبح در مني تا اواخر ذيحجه براي كسي ممكن باشد، آيا مي‌تواند در روز عيد پس از رمي جمره عقبه حلق كند و از احرام بيرون آيد و اعمال مكه را نيز انجام دهد و سپس در روزي كه امكان داشت در مني قرباني نمايد يا خير؟جواب :در مفروض سؤال مانعي ندارد.(سؤال 171)اگر قرباني در مني و در ايام تشريق ممكن نباشد ولي بعضي از حجاج احتمال دهند در روزهاي باقيمانده ذيحجه مي‌توانند در مني قرباني كنند لكن عسر و حرج دارد، آيا لازم است قرباني را تأخير اندازند يا ذبح در خارج مني و در روز عيد كفايت مي‌كند؟جواب :در فرض سؤال، ذبح در قربانگاه فعلي در روز عيد كافي است .(سؤال 172)در صورتي كه ذبح در مني ميسور نباشد، ذبح در هر يك از قربانگاههاي واقع در وادي محسر كافي است يا بايد در الاقرب به مني فالاقرب ذبح كرد؟جواب :اقرب به مني احوط است ; مگر اينكه قربانگاههاي وادي محسر از جهتي ترجيح داشته باشد، مثل اينكه گوشت قرباني در آن قربانگاهها ضايع نمي شود كه در اين فرض مي‌توانيد در آنجا ذبح كنيد.(سؤال 173)با توجه به اينكه قرباني در زمان ما در مني نوعا ممكن نيست، آيا دليلي بر لزوم الاقرب فالاقرب داريم ؟ و يا خارج مني شامل هر جايي مي‌شود، كه در اين صورت حاجي مي‌تواند وكالت دهد تا در وطن خود در ساعت معيني براي او قرباني كنند و قهرا گوشت قرباني نيز به هدر نمي رود؟ و از طرفي بعضي شبهه كرده اند كه در صورت به هدر رفتن قرباني اسراف

محسوب مي‌شود و حرام است و عمل حرام چگونه مي‌تواند عبادت و مقرب باشد؟جواب :از مجموع ادله بعيد نيست استفاده شود كه ذبح در مني علاوه بر استفاده از گوشت قرباني جنبه شعاري و تأسي به حضرت ابراهيم (ع)نيز دارد كه در صورت عدم تمكن ذبح در مني اگر در قربانگاه فعلي ذبح شود تا حدي آن شعار محفوظ مي‌ماند; ولي در صورت ذبح در وطن، آن شعار به طور كلي از بين مي‌رود.

حلق و تقصير

(سؤال 174)اگر كسي در اثر ندانستن مسأله پس از قرباني از احرام خارج شود و بعد از مدتي متوجه اشتباه خود گردد، آيا لازم است جهت حلق و يا تقصير مجددا محرم شود يا مي‌تواند حلق يا تقصير را بدون احرام انجام دهد؟ و اگر در آن حال تقصير كرده وظيفه اش چيست ؟جواب :تا زماني كه حلق يا تقصير را انجام نداده است از احرام خارج نمي شود; و اگر از روي جهل به مسأله لباس دوخته پوشيده باشد به محض متوجه شدن مسأله بايد آن را بيرون بياورد و كفاره ندارد. بلي براي افرادي كه حلق متعين نيست در صورتي كه زمان تقصير كوتاهتر از زمان بيرون آوردن لباس دوخته باشد، مي‌توانند فورا تقصير كرده و از احرام خارج شوند.(سؤال 175)شخصي در عمره تمتع به جاي تقصير از روي جهل يك مو از بدن خود كنده و اكنون متوجه شده است، آيا حج او اشكال دارد؟جواب :محتمل است حج او بدل به حج افراد شده باشد; بنابراين احتياط در اين است كه يك عمره مفرده انجام دهد و اگر حج تمتع بر او واجب بوده در هر سالي كه متمكن شد آن را انجام

دهد. و در هر حال فعلا از احرام خارج شده است .(سؤال 176)كساني كه طواف و سعي را بر وقوفين مقدم مي‌دارند اگر بعد از سعي تقصير نمودند، آيا موجب محل شدن و يا كفاره مي‌گردد؟جواب :از احرام خارج نمي شوند; و اگر از روي سهو يا جهل بوده كفاره هم ندارد.(سؤال 177)اگر كسي در اثناي سعي تقصير نمايد وظيفه اش چيست ؟جواب :بايد سعي را اتمام كند و بعد تقصير را اعاده نمايد; و اگر موالات به هم خورده باشد، احتياطا بعد از اتمام، اول سعي و سپس تقصير را اعاده نمايد.(سؤال 178)اگر كسي در عمره تمتع از روي جهل تقصير را ترك نمايد و به وطن برگردد چه حكمي دارد؟جواب :بنابر احتياط حكم ترك عمدي را دارد; و چون به وطن برگشته است سال بعد عمره و حج تمتع را اعاده نمايد.(سؤال 179)اگر كسي تقصير را در عمره مفرده عمدا يا از روي جهل يا فراموشي ترك كند و طواف نساء را انجام دهد وظيفه اش چيست ؟جواب :در هر جا تقصير كند كافي است ; ولي بنابر احتياط بايد طواف نساء و نماز آن را اعاده كند و اگر خودش نمي تواند به مكه برگردد نايب بگيرد.(سؤال 180)آيا بين عمره تمتع و حج تمتع، ماشين كردن سر جايز است ؟جواب :با ماشين ته زن نبايد ماشين كند.(سؤال 181)بين عمره تمتع و حج كه جايز نيست سر بتراشد، آيا تراشيدن سر كفاره دارد يا خير؟

جواب :اگر از روي جهل يا نسيان باشد كفاره ندارد; و در صورت علم و عمد بنابر احتياط يك گوسفند كفاره دارد.(سؤال 182)شخصي طواف عمره را بجا آورده و بدون نماز و سعي تقصير كرده است، تكليف او چيست ؟جواب :بايد بعد از نماز و سعي، تقصير را اعاده نمايد و اگر تقصير او از روي سهو يا جهل بوده كفاره ندارد.(سؤال 183)آيا كسي كه تقصير او محكوم به باطل بودن است و بعد از آن محرمات احرام را بجا آورده و جاهل به مسأله بوده كفاره دارد يا خير؟جواب :كفاره ندارد; مگر در صيد.(سؤال 184)كسي كه در عمره تمتع بعد از سعي تقصير كرده و بعد شك مي‌كند كه تقصيرش صحيح بوده يا نه، آيا اشكالي در اعمال او وجود دارد؟جواب :اشكال ندارد.(سؤال 185)اگر كسي تقصير عمره مفرده را فراموش كرده و به ايران برگشته آيا در هر جا تقصير كند كافي است ؟ و آيا نيازي به اعاده طواف نساء ندارد؟جواب :در هر جا تقصير كند كافي است ; ولي بنابر احتياط بايد طواف نساء و نماز آن را اعاده كند و اگر خودش نمي تواند به مكه برگردد نايب بگيرد.(سؤال 186)تقصير و حلق در حج بايد در روز باشد; آيا بين الطلوعين تقصير و حلق جايز و مجزي است يا نه ؟جواب :چون حلق و تقصير در روز عيد بعد از رمي و ذبح است و رمي قبل از طلوع آفتاب جايز نيست، پس قهرا حلق و تقصير قبل از طلوع آفتاب روز عيد صحيح نيست ; ولي در شبهاي ايام تشريق حتي بين الطلوعين مانعي ندارد.

عمره مفرده

(سؤال 187)انجام عمره مفرده در ماههاي حج پيش از عمره تمتع جايز است يا خير؟ و در اين مسأله فرقي بين صروره و غير صروره هست يا نه ؟جواب :جايز است ; و بين صروره و غير صروره فرقي نيست .(سؤال 188)تأخير عمره مفرده در حج افراد تا چه وقتي بدون عذر جايز است ؟جواب :عمره مفرده عمل مستقل است و گاهي وجوب فوري دارد و گاهي ندارد، و مرتبط به حج افراد نيست .(سؤال 189)كسي كه وظيفه او عمره تمتع است و ندانسته به نيت عمره مفرده محرم شده است تكليف او چيست ؟جواب :اگر در ماههاي حج (شوال، ذيقعده و ذيحجه) محرم شده باشد، در صورتي كه در اثناي عمره متوجه شود مي‌تواند عدول به عمره تمتع كند; و اگر بعد از تمام شدن عمره متوجه شود مي‌تواند همان را عمره تمتع قرار دهد.(سؤال 190)شخصي در اثناي عمره مفرده و در شوط پنجم سعي مريض شده و نتوانسته عمره را تمام كند، او را به ايران برده اند و بعد از بهبودي نتوانسته به مكه برگردد، وظيفه اش چيست ؟ ضمنا كسي نايب او شده تا عملي كه وظيفه اوست و او را از احرام خارج مي‌كند بجا آورد.جواب :در فرض سؤال، نايب سعي را تكميل كند و بنابر احتياط يك سعي كامل نيز به نيابت او انجام دهد، سپس خود او در هر جا كه هست تقصير نمايد و بعد از آن نايب او طواف نساء و نماز آن را بجا آورد.