(مسأله 111)اگر كسي براي حج به مبلغ معيني اجير شود و آن مبلغ كفاف حج را ندهد، كمبود آن به عهده خود اجير است ; چنانكه اگر زياد آيد باقيمانده مال خود اجير ميباشد.(مسأله 112)اگر كسي اجير شود خودش به نيابت ديگري حج بجا آورد، نمي تواند ديگري را نايب بگيرد، مگر با اجازه مستأجر.(مسأله 113)اگر كسي اجير شود براي ديگري در سال معيني حج بجا آورد و پيش از انجام آن خودش مستطيع شود، پس اگر استطاعت او از ناحيه اجرت حج باشد حكم آن در مسأله «29» گذشت ; ولي اگر از راه ديگري از هر جهت مستطيع شود بنابر احتياط با تراضي با طرف اجاره را به هم بزند و حج خودش را انجام دهد.(مسأله 114)اجير بايد اعمال حج را مطابق وظيفه خودش كه از راه اجتهاد يا تقليد صحيح احراز كرده انجام دهد. ولي اگر علاوه بر واجبات و شرايطي كه احراز كرده اعمال مخصوصي را كه مطابق با احتياط يا مطابق نظر منوب عنه است در ضمن عقد اجاره به عهده او گذاشته اند بايد آنها را نيز انجام دهد.(مسأله 115)در حج مستحب جايز است چند نفر در يك سال به نيابت يك نفر حج بجا آورند; چه به نحو اجاره باشد يا جعاله[1]يا شرط در ضمن عقد لازم و يا به طور مجاني . همچنين است در حج واجب و مستحب ; مثلا يك نفر نايب او شود در حجة الاسلام و ديگري در حج مستحب . حتي در حج واجب اگر متعدد باشد، مثل حجة الاسلام و حج نذري . بلكه در حجة الاسلام نيز اجير كردن چند نفر براي يك نفر در يك سال، اگر به منظور احتياط باشد مانعي ندارد.
[1]معناي "جعاله" در پاورقي مسأله «97» گذشت .نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :58
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
فصل پنجم - حج استحبابي
(مسأله 116)مستحب است كساني كه شرايط وجوب حج را ندارند در صورت امكان به حج بروند. همچنين كساني كه حج واجب خودشان را بجا آورده اند مستحب است دوباره به حج بروند. و مستحب است شخص متمكن هر ساله به حج بروند; بلكه مكروه است كه پنج سال متوالي آن را ترك نمايد. از رسول خدا6نقل شده كه فرمودند: "حج و عمره، فقر و گناهان را برطرف ميكنند همان گونه كه كوره آتش، زنگار را از آهن ميزدايد." و فرمودند: "اگر به وزن كوه ابي قبيس طلاي قرمز در راه خدا بدهي، ثواب حج را نخواهي يافت ; و ثواب يك درهم در راه حج معادل ثواب دو هزار هزار (دو ميليون) درهم در راه خدا ميباشد." و از حضرت امام صادق (ع) نقل شده كه فرمودند: "كسي كه پنج بار به حج برود، خداوند هيچ گاه او را عذاب نمي كند." و فرمودند: "اگر بر شخص متمكن پنج سال بگذرد و او بر پروردگار خود وارد نشود او قطعا محروم خواهد بود."(مسأله 117)مستحب است انسان هنگام خارج شدن از مكه معظمه نيت برگشتن كند; و مكروه است كه قصد برگشتن به مكه را نداشته باشد.(مسأله 118)مستحب است كسي كه هزينه سفر حج را ندارد قرض كند و به حج برود، در صورتي كه در آينده بتواند قرض خود را بپردازد.(مسأله 119)كسي كه تمكن ندارد از مال خودش به حج برود، مستحب است گر چه به نيابت ديگري باشد به حج برود.(مسأله 120)مستحب است انسان كسي را كه تمكن از حج ندارد به حج بفرستد.
(مسأله 121)مستحب است انسان به نيابت از ائمه معصومين (ع)و همچنين به نيابت پدر و مادر و خويشان و برادران ديني خود در صورتي كه غائب يا معذور باشند حج بجا آورد يا طواف كند، و يا پس از انجام عمل، ثواب آنها را به آنان اهدا نمايد.(مسأله 122)زن شوهردار يا زني كه در عده رجعي[1]است جايز نيست به حج مستحبي برود، مگر به اذن شوهر; ولي در زني كه در عده بائن[3]يا عده وفات[2]است اذن شرط نيست .
فصل ششم - اقسام عمره
(مسأله 123)عمره نيز مانند حج گاهي واجب است و گاهي مستحب ; و بر دو قسم ميباشد: يا "عمره مفرده" است و يا "عمره تمتع" كه پيش از حج تمتع و متصل به آن ميباشد.(مسأله 124)عمره نيز مانند حج بر كسي كه شرايط وجوب آن و از جمله استطاعت آن را داشته باشد يك مرتبه در عمر واجب ميشود; و وجوب آن نيز مانند وجوب حج فوري است ; و در وجوب آن "استطاعت عمره" معتبر است نه "استطاعت حج"، چنانكه در وجوب حج نيز "استطاعت حج" معتبر است نه "استطاعت عمره". و ممكن است كسي استطاعت يك كدام را داشته باشد; ولي چون وظيفه كساني كه از مكه معظمه دور هستند عمره و حج تمتع است و اين دو به يكديگر وابسته و متصل ميباشند، پس قهرا استطاعت آنها غالبا از يكديگر جدا نيست . و اگر كسي از آنان استطاعت عمره مفرده را به تنهايي پيدا كند - مانند كساني كه به نيابت ديگران به حج ميروند - بنابر اقوي چنانكه در مسأله «107»
[1]"عده رجعي" عده طلاقي است كه شوهر ميتواند در آن از طلاق صرف نظر نموده رجوع كند.
[2]"عده بائن" عده طلاقي است كه شوهر در آن حق رجوع ندارد.
[3]"عده وفات" عده زن است پس از مرگ شوهر.نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :60
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
گذشت لازم نيست براي خودش عمره مفرده بجا آورد; هر چند مطابق احتياط است و خوب است تا جايي كه ممكن است ترك نشود. ولي كسي كه براي خودش عمره و حج تمتع بجا آورد، قطعا عمره مفرده بر او واجب نيست .(مسأله 125)واجب است بر كسي كه ميخواهد وارد مكه شود با احرام حج يا احرام عمره وارد شود. و اگر وقت حج نيست و ميخواهد وارد شود واجب است با احرام عمره مفرده وارد شود و عمره بجا آورد; مگر كساني كه بر اساس شغلشان زياد خارج و وارد ميشوند; مانند چوپانان، مأموران راه، رانندگان و وارد كنندگان مواد غذايي و اشياي مورد نياز مردم كه دائما در رفت و آمد ميباشند، و همچنين بيماراني كه قادر به اعمال عمره حتي اضطراري آن نيستند، و يا كساني كه قبلا در همين ماه با احرام به مكه وارد شده و اعمال حج يا عمره را بجا آورده اند. و بر اين اساس مديران كاروانهاي حج و عمره و كارمنداني كه هر سال به مكه مشرف ميشوند در صورتي كه حج واجب خود را در سالهاي پيش انجام داده باشند جايز است در وقت حج يك عمره مفرده بجا آورند و پس از آن براي رسيدگي به كار حجاج در آن ماه بدون احرام به مكه و مني و عرفات رفت و آمد كنند.(مسأله 126)عمره و حج همان گونه كه به استطاعت واجب ميشوند به نذر و عهد و قسم و اجير شدن و مانند اينها نيز واجب ميشوند.(مسأله 127)تكرار عمره نيز مانند حج، مستحب مؤكد است ; و مستحب است در هر ماه يك عمره مفرده بجا آورده شود. و در معتبر بودن فاصله زماني بين دو عمره و مقدار آن بين فقهاي ما رضوان الله عليهم اختلاف است ; و مشهور بين آنان فاصله يك ماه است . و از بعضي اخبار استفاده ميشود كه مقصود از "ماه"
در اينجا حلول ماه هلالي است، نه مقدار يك ماه بدين معنا كه در هر ماه از ماههاي دوازده گانه قمري يك عمره بجا آورده شود، هر چند فاصله دو عمره كمتر از سي روز باشد. ولي بجا آوردن زياده بر آن به قصد رجاء و اميدواري مانعي ندارد; مخصوصا اگر ده روز فاصله باشد. و آنچه يقيني است از اعتبار فاصله بين عمره ها - اگر معتبر باشد - فاصله بين دو عمره است براي خود شخص ; پس بجا آوردن چند عمره در يك ماه به قصد اشخاص مختلف كه يكي را به قصد خود و بقيه را به نيابت ديگران يا همه را به نيابت ديگران انجام دهد ظاهرا مانعي ندارد.(مسأله 128)عمره مفرده با عمره تمتع در بيشتر اعمال مساويند; پس واجبات عمره اجمالا عبارت است از:1 -نيت2 -احرام از "ميقات" يا "ادني الحل"[1]به تفصيلي كه ميآيد.3 -طواف خانه خدا4 -دو ركعت نماز طواف5 -سعي بين صفا و مروه6 -"تقصير" يعني گرفتن مقداري از مو يا ناخن، يا "حلق" يعني تراشيدن سر; و تفصيل و شرايط اين اعمال بعدا ميآيد.(مسأله 129)عمره مفرده با عمره تمتع چند فرق دارد:اول :اينكه در عمره مفرده طواف نساء نيز واجب است و بايد بعد از تقصير يا حلق بجا آورده شود. ولي در عمره تمتع طواف نساء واجب نيست .دوم :عمره تمتع فقط در ماههاي حج - يعني شوال و ذيقعده و ذيحجه - واقع ميشود; ولي عمره مفرده در همه ماهها صحيح است، و بهترين وقت آن ماه رجب است .
[1]معناي "ادني الحل" در ذيل مسأله «155» آمده است .نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :62
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
سوم :بيرون آمدن از احرام در عمره تمتع تنها با تقصير كردن محقق ميشود، و تراشيدن سر جايز نيست ; ولي در عمره مفرده بين تقصير و تراشيدن سر مخير ميباشد.چهارم :اينكه عمره و حج تمتع بايد متصل به يكديگر و در يك سال واقع شوند; ولي عمره مفرده ممكن است از حج افراد يا حج قران جدا شود و در سال بعد انجام شود، يا اگر استطاعت آن را ندارد اصلا انجام نشود.پنجم :اينكه در عمره مفرده اگر پيش از سعي عمدا با زن نزديكي كند عمره او باطل ميشود و علاوه بر كفاره بايد تا ماه بعد در مكه بماند و به ميقات برود و عمره را اعاده نمايد; ولي بطلان عمره تمتع با نزديكي با زن محل خلاف و اشكال است، چنانكه تفصيل آن در مبحث محرمات احرام ميآيد.
فصل هفتم - اقسام حج
(مسأله 130)حج بر سه قسم است :اول -حج تمتع .دوم -حج افراد.سوم -حج قران . "حج تمتع" معمولا وظيفه كسي است كه فاصله وطنش تا مكه معظمه چهل و هشت ميل يعني شانزده فرسخ يا بيشتر باشد. "حج افراد" يا "حج قران" وظيفه كسي است كه اهل خود مكه يا اطراف آن تا كمتر از شانزده فرسخ باشد. البته بسا وظيفه افراد بيمار يا معذور تبديل ميشود، چنانكه شرح آن ميآيد; ولي در حال اختيار و بدون عذر اگر بر خلاف وظيفه عمل شود كافي نيست . و اگر كسي هم در مكه منزل دارد و هم در عراق مثلا، ميزان منزل غالب اوست كه بيشتر در آنجا سكونت دارد. و هر سه قسم حج در بيشتر اعمال مشترك هستند; ولي در حج تمتع عمره پيش از حج و وابسته به حج و همچون جزء آن ميباشد
كه بايد اول عمره و بعد حج به ترتيب در يك سال در ماههاي حج بجا آورده شوند; ولي در حج افراد و حج قران، عمره كاملا از حج جداست و هر كدام عمل مستقل ميباشد. در حج تمتع در روز عيد قربان در مني قرباني واجب است و از اعمال آن ميباشد و هر كس متمكن نباشد بايد به جاي آن روزه بگيرد; و در حج قران قرباني از ابتدا مقرون با احرام است و بايد تا روز عيد در مني همراه باشد; ولي در حج افراد اصلا قرباني واجب نيست .(مسأله 131)آنچه در مسأله پيش گفته شد مربوط به حجة الاسلام است ; اما در حج استحبابي - همه افراد چه اهل مكه و اطراف آن، و چه اهالي شهرهاي دور - بين اقسام سه گانه حج مخيرند، هر چند حج تمتع افضل است . و در حجي كه به واسطه نذر و مانند آن يا به اجاره واجب شده است، ملاك كيفيت نذر و اجاره است . و حجي كه به سبب فاسد كردن حج سابق واجب شده بايد مطابق حج سابق فاسد شده انجام شود.(مسأله 132)كسي كه از شهرهاي دور بوده و به مكه معظمه آمده و در آنجا مجاور شده ولي قصد ماندن دائم ندارد پس تا دو سال وظيفه او حج تمتع است، و بعد از دو سال بنابر مشهور اگر اقامتش در مكه بعد از استطاعت و وجوب حج بوده بايد حج تمتع بجا آورد; همچنين است اگر پيش از اقامت دو سال در مكه استطاعت پيدا كرد و ميتوانست پيش از گذشتن دو سال آن را بجا آورد. ولي احوط جمع بين دو وظيفه است بدين گونه كه عمل را به قصد آنچه بر عهده اوست از تمتع و افراد انجام دهد. اما اگر بعد از اقامت دو سال در مكه مستطيع شد بايد حج افراد يا حج قران بجا آورد. و اگر كسي از شهرهاي دور به مكه آمده و در آنجا مستطيع شده و قصد ماندن كرده و در آنجا به قدري مانده
كه ميگويند مكه وطن او شده، وظيفه چنين شخصي حج افراد يا قران است ; هر چند دو سال هم نمانده باشد; چنانكه اهل مكه اگر در شهرهاي دور از مكه ساكن و متوطن شوند و در آنجا مستطيع شوند پس از صدق وطن وظيفه آنان به حج تمتع تبديل ميشود.(مسأله 133)شخص مجاور مكه معظمه كه تصميم برگشت به وطن را داشته باشد، در استطاعت او مخارج رفتن به مكه معتبر نيست ; ولي بايد مخارج حج و برگشتن به وطن را داشته باشد; پس واجب نيست پول برگشتن را به مصرف حج برساند.(مسأله 134)كسي كه مجاور مكه معظمه شده ولي هنوز وظيفه اش به حج افراد و قران تبديل نشده، بنابر احتياط بايد براي احرام عمره تمتع به ميقات شهر خود يا به يكي از ميقاتهاي پنجگانه ديگر برود و از آنجا محرم شود. و اگر اهل مكه معظمه بخواهند حج تمتع استحبابي يا نذري يا اجاره اي انجام دهند بنابر احتياط به يكي از ميقاتهاي پنجگانه بروند، و در ادني الحل[1]تجديد نيت كنند و لبيك را بگويند. و تفصيل ميقاتها به زودي ميآيد.
فصل هشتم - صورت حج تمتع به نحو اجمال
(مسأله 135)حج تمتع مركب است از دو عمل عبادي كه يكي "عمره تمتع" و ديگري "حج تمتع" است ; و عمره بر حج مقدم است و هر دو بايد در يك سال در ماههاي حج، يعني شوال و ذيقعده و ذيحجه انجام شوند.(مسأله 136)در عمره تمتع شش چيز واجب است :اول :نيتدوم :احرام از يكي از ميقاتها به تفصيلي كه ميآيد.سوم :طواف دور خانه خدا
[1]معناي "ادني الحل" در ذيل مسأله «155» آمده است .نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :65
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست