سوم :بيرون آمدن از احرام در عمره تمتع تنها با تقصير كردن محقق ميشود، و تراشيدن سر جايز نيست ; ولي در عمره مفرده بين تقصير و تراشيدن سر مخير ميباشد.چهارم :اينكه عمره و حج تمتع بايد متصل به يكديگر و در يك سال واقع شوند; ولي عمره مفرده ممكن است از حج افراد يا حج قران جدا شود و در سال بعد انجام شود، يا اگر استطاعت آن را ندارد اصلا انجام نشود.پنجم :اينكه در عمره مفرده اگر پيش از سعي عمدا با زن نزديكي كند عمره او باطل ميشود و علاوه بر كفاره بايد تا ماه بعد در مكه بماند و به ميقات برود و عمره را اعاده نمايد; ولي بطلان عمره تمتع با نزديكي با زن محل خلاف و اشكال است، چنانكه تفصيل آن در مبحث محرمات احرام ميآيد.
فصل هفتم - اقسام حج
(مسأله 130)حج بر سه قسم است :اول -حج تمتع .دوم -حج افراد.سوم -حج قران . "حج تمتع" معمولا وظيفه كسي است كه فاصله وطنش تا مكه معظمه چهل و هشت ميل يعني شانزده فرسخ يا بيشتر باشد. "حج افراد" يا "حج قران" وظيفه كسي است كه اهل خود مكه يا اطراف آن تا كمتر از شانزده فرسخ باشد. البته بسا وظيفه افراد بيمار يا معذور تبديل ميشود، چنانكه شرح آن ميآيد; ولي در حال اختيار و بدون عذر اگر بر خلاف وظيفه عمل شود كافي نيست . و اگر كسي هم در مكه منزل دارد و هم در عراق مثلا، ميزان منزل غالب اوست كه بيشتر در آنجا سكونت دارد. و هر سه قسم حج در بيشتر اعمال مشترك هستند; ولي در حج تمتع عمره پيش از حج و وابسته به حج و همچون جزء آن ميباشد
كه بايد اول عمره و بعد حج به ترتيب در يك سال در ماههاي حج بجا آورده شوند; ولي در حج افراد و حج قران، عمره كاملا از حج جداست و هر كدام عمل مستقل ميباشد. در حج تمتع در روز عيد قربان در مني قرباني واجب است و از اعمال آن ميباشد و هر كس متمكن نباشد بايد به جاي آن روزه بگيرد; و در حج قران قرباني از ابتدا مقرون با احرام است و بايد تا روز عيد در مني همراه باشد; ولي در حج افراد اصلا قرباني واجب نيست .(مسأله 131)آنچه در مسأله پيش گفته شد مربوط به حجة الاسلام است ; اما در حج استحبابي - همه افراد چه اهل مكه و اطراف آن، و چه اهالي شهرهاي دور - بين اقسام سه گانه حج مخيرند، هر چند حج تمتع افضل است . و در حجي كه به واسطه نذر و مانند آن يا به اجاره واجب شده است، ملاك كيفيت نذر و اجاره است . و حجي كه به سبب فاسد كردن حج سابق واجب شده بايد مطابق حج سابق فاسد شده انجام شود.(مسأله 132)كسي كه از شهرهاي دور بوده و به مكه معظمه آمده و در آنجا مجاور شده ولي قصد ماندن دائم ندارد پس تا دو سال وظيفه او حج تمتع است، و بعد از دو سال بنابر مشهور اگر اقامتش در مكه بعد از استطاعت و وجوب حج بوده بايد حج تمتع بجا آورد; همچنين است اگر پيش از اقامت دو سال در مكه استطاعت پيدا كرد و ميتوانست پيش از گذشتن دو سال آن را بجا آورد. ولي احوط جمع بين دو وظيفه است بدين گونه كه عمل را به قصد آنچه بر عهده اوست از تمتع و افراد انجام دهد. اما اگر بعد از اقامت دو سال در مكه مستطيع شد بايد حج افراد يا حج قران بجا آورد. و اگر كسي از شهرهاي دور به مكه آمده و در آنجا مستطيع شده و قصد ماندن كرده و در آنجا به قدري مانده
كه ميگويند مكه وطن او شده، وظيفه چنين شخصي حج افراد يا قران است ; هر چند دو سال هم نمانده باشد; چنانكه اهل مكه اگر در شهرهاي دور از مكه ساكن و متوطن شوند و در آنجا مستطيع شوند پس از صدق وطن وظيفه آنان به حج تمتع تبديل ميشود.(مسأله 133)شخص مجاور مكه معظمه كه تصميم برگشت به وطن را داشته باشد، در استطاعت او مخارج رفتن به مكه معتبر نيست ; ولي بايد مخارج حج و برگشتن به وطن را داشته باشد; پس واجب نيست پول برگشتن را به مصرف حج برساند.(مسأله 134)كسي كه مجاور مكه معظمه شده ولي هنوز وظيفه اش به حج افراد و قران تبديل نشده، بنابر احتياط بايد براي احرام عمره تمتع به ميقات شهر خود يا به يكي از ميقاتهاي پنجگانه ديگر برود و از آنجا محرم شود. و اگر اهل مكه معظمه بخواهند حج تمتع استحبابي يا نذري يا اجاره اي انجام دهند بنابر احتياط به يكي از ميقاتهاي پنجگانه بروند، و در ادني الحل[1]تجديد نيت كنند و لبيك را بگويند. و تفصيل ميقاتها به زودي ميآيد.
فصل هشتم - صورت حج تمتع به نحو اجمال
(مسأله 135)حج تمتع مركب است از دو عمل عبادي كه يكي "عمره تمتع" و ديگري "حج تمتع" است ; و عمره بر حج مقدم است و هر دو بايد در يك سال در ماههاي حج، يعني شوال و ذيقعده و ذيحجه انجام شوند.(مسأله 136)در عمره تمتع شش چيز واجب است :اول :نيتدوم :احرام از يكي از ميقاتها به تفصيلي كه ميآيد.سوم :طواف دور خانه خدا
[1]معناي "ادني الحل" در ذيل مسأله «155» آمده است .نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :65
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
چهارم :دو ركعت نماز طوافپنجم :سعي، يعني رفت و آمد بين صفا و مروه كه نام دو كوه كوچك در كنار مسجدالحرام است .ششم :تقصير، يعني گرفتن مقداري از مو يا ناخن ; و به وسيله تقصير، محرم از احرام خارج ميشود و آنچه به سبب احرام بر او حرام شده بود حلال ميشود; و با نزديك شدن روز عرفه بايد خود را براي اعمال حج تمتع آماده و مهيا سازد.(مسأله 137)در حج تمتع چهارده چيز واجب است :اول :نيتدوم :احرام از مكه معظمهسوم :وقوف به عرفات بعد از ظهر روز عرفه (نهم ذيحجه)چهارم :وقوف در مشعر يعني مزدلفه، از طلوع فجر روز عيد قربان تا طلوع آفتاب ; و بنابر احتياط شب دهم را در مشعر به سر برد.پنجم :ريگ زدن به جمره عقبه[1]در مني در روز عيد قربان .ششم :قرباني در مني در روز عيد.هفتم :تراشيدن سر، يا كم كردن مو يا ناخن در مني به تفصيلي كه ميآيد; و با اين عمل آنچه به وسيله احرام بر او حرام شده بود حلال ميشود، غير از بوي خوش و زن و شكار.هشتم :طواف خانه خدانهم :دو ركعت نماز طوافدهم :سعي بين صفا و مروه ; و با اين عمل بوي خوش نيز حلال ميشود.يازدهم :طواف نساءدوازدهم :نماز طواف نساء; و با اين عمل زن نيز حلال ميشود.سيزدهم :بيتوته، يعني ماندن شب در مني ، در شبهاي
[1]"جمره عقبه" يعني ستون آخر.نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :66
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
يازدهم و دوازدهم بلكه سيزدهم نيز در بعضي صور.چهاردهم :ريگ زدن به جمره هاي سه گانه در روزهاي يازدهم و دوازدهم بلكه سيزدهم در بعضي صور.
فصل نهم - شرايط حج تمتع
(مسأله 138)در حج تمتع چند شرط معتبر است :اول :اينكه نيت عمره و حج تمتع كند; پس اگر نيت حج ديگري كند يا در نيت ترديد داشته باشد كافي نيست .دوم :اينكه عمره و حج هر دو باهم در ماههاي حج يعني شوال و ذيقعده و ذيحجه واقع شوند.سوم :اينكه عمره و حج هردو در يك سال واقع شوند. پس اگر عمره را بجا آورد و حج را براي سال بعد تأخير اندازد، حج تمتع او صحيح نيست ; چه در مكه بماند يا از آن خارج شود، و چه در احرام عمره بماند يا از آن بيرون رود.چهارم :اينكه احرام حج در حال توجه واختيار از خود مكه باشد; و از هرجاي مكه قديم باشد كافي است ; ولي بهتر است از مسجدالحرام باشد; و بهترين مكان آن مقام ابراهيم (ع) يا حجر اسماعيل (ع) است . پس اگر در حال اختيار از غير مكه احرام ببندد احرام او باطل است و بايد به مكه برگردد و از آنجا احرام ببندد; و چون مكه توسعه پيدا كرده بنابراحتياط هر چه نزديكتر به مسجدالحرام احرام ببندد تا احرام در مكه سابق واقع شود; ولي اگر احرام از مكه ممكن نباشد از هرجا كه ممكن است بايد محرم شود.(مسأله 139)لازم نيست انسان اعمال حج و عمره را پيش از احرام ياد گرفته باشد. پس كافي است كه در وقت احرام، عمره تمتع يا حج تمتع را قربة الي الله نيت كند و كيفيت و تفصيل
هر يك از آنها را در وقت عمل از روي مناسك يا به تعليم ديگران ياد بگيرد و عمل نمايد; هر چند يادگرفتن آنها پيش از احرام بهتر و احوط است .(مسأله 140)پس از انجام عمره تمتع بنابر احتياط واجب بايد انسان در مكه بماند و خود را گرو حج بداند. و اگر براي كاري ناچار است از مكه خارج شود به قصد احرام حج احرام ببندد و با احرام حج از مكه خارج شود به گونه اي كه منجر به فوت حج نشود; و پس از فراغت از كار خود با همان احرام به عرفات برود. و اگر بيرون رفتن از مكه براي او ضرورت دارد و احرام در آن حال موجب حرج و مشقت است مانعي ندارد بدون احرام خارج شود. و چنانچه به هر جهت بدون احرام از مكه خارج شد پس اگر در همان ماهي كه عمره تمتع را بجا آورده به مكه برمي گردد، بدون احرام بازگردد و در وقت حج از مكه احرام ببندد; و اگر يك ماه در خارج ميماند در اين صورت به ميقات برود و به قصد عمره تمتع احرام ببندد وعمره تمتع را دوباره بجا آورد. همچنين است بنابر احتياط واجب اگر در خارج كمتر از يك ماه ميماند ولي در همان ماهي كه عمره تمتع را بجا آورده بر نمي گردد; و در اين صورت بنابراحتياط يك طواف نساء نيز بجا آورد.(مسأله 141)همان طور كه شخص متمتع[1]پس از انجام عمره تمتع بنابر احتياط واجب نبايد از مكه خارج شود، در بين عمره تمتع نيز بنابر احتياط واجب نبايد از مكه خارج شود. ولي اگر منزل او در اطراف و نواحي نزديك مكه است به گونه اي كه عرفا جزو مكه محسوب ميشود، بعد از عمره يا در بين آن مانعي ندارد به منزل خود برود.
[1]"متمتع" شخصي است كه در حال انجام حج تمتع و عمره تمتع است .نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :68
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
(مسأله 142)كسي كه وظيفه اش حج تمتع است در حال اختيار و وسعت وقت نمي تواند به حج افراد يا به حج قران عدول نمايد. ولي اگر پس از احرام براي عمره تمتع احساس كرد كه وقت عمره تنگ شده به گونه اي كه اگر بخواهد اعمال عمره را بجا آورد از وقوف به عرفات كه اولين ركن حج است باز ميماند، در اين صورت نيت عمره خود را به نيت حج افراد تبديل كند و خوب است احرام را نيز تجديد نمايد و پس از اتمام حج افراد يك عمره مفرده بجا آورد; و در اين صورت حج تمتع از عهده او ساقط ميگردد. و اگر پيش از احرام به قصد عمره تمتع احساس كرد كه وقت تنگ شده بنابر احتياط به قصد احرام حج افراد احرام ببندد و عمره مفرده را نيز بجا آورد; ولي اكتفا به آن محل اشكال است . پس اگر استطاعت او باقي ماند يا اينكه از سابق حج بر او واجب و ثابت شده بنابر احتياط واجب در سال بعد حج تمتع را بجا آورد. همچنين اگر در وسعت وقت به قصد احرام عمره تمتع احرام ببندد ولي عمدا اعمال عمره را تأخير اندازد تا اينكه وقت تنگ شود به نحوي كه انجام عمره موجب فوت حج ميشود، در اين صورت نيز بنابراحتياط به حج افراد عدول كند و بنابر احتياط احرام را نيز تجديد نمايد; ولي اكتفا به آن محل اشكال است .(مسأله 143)اگر زن در حال احرام در ميقات حائض يا نفساء باشد و اطمينان دارد براي طواف پاك ميشود، در همان حال به قصد احرام عمره تمتع احرام ببندد ولي صبر كند; پس اگر پيش از احرام حج پاك شد عمره تمتع را انجام دهد; و اگر پاك نشد و احساس كرد وقت تنگ شده و اگر بماند از وقوف به عرفات باز ميماند، در اين صورت نيت خود را به نيت حج افراد
تبديل كند و پس از فراغت از حج يك عمره مفرده بجا آورد. همچنين است اگر در حال احرام پاك بود ولي پيش از طواف خانه خدا خون ديد; و اگر بعد از طواف خون ديد به همان حال سعي و تقصير را بجا آورد و عمره او صحيح است ; و ميتواند به همان حال به قصد احرام حج محرم شود.(مسأله 144)اگر زن در حال احرام در ميقات حائض يا نفساء است و نمي داند براي طواف عمره پاك ميشود يا نه و يا اطمينان دارد پاك نمي شود، بنابر احتياط احرام ببندد به قصد آنچه وظيفه اوست از عمره تمتع يا حج افراد. پس اگر پيش از گذشتن وقت عمره تمتع پاك شد عمره تمتع را بجا آورد و بعد احرام حج ببندد; و اگر پاك نشد با همان احرام حج افراد بجا آورد و بعد از آن يك عمره مفرده انجام دهد و حج او صحيح است .
فصل دهم - صورت حج افراد و حج قران
(مسأله 145)حج افراد عملي است مستقل و جدا از عمره و بر كسي واجب ميشود كه اهل مكه يا اطراف آن تا كمتر از شانزده فرسخ باشد. همچنين است بر كسي كه وقت او از عمره تمتع تنگ شده، و بر زن حائض و نفساء كه نمي توانند عمره و حج تمتع را انجام دهند; چنانكه در مسأله «143» گذشت . و واجب است بر كسي كه ميتواند و استطاعت آن را دارد، علاوه بر حج افراد و يا قران يك عمره مفرده نيز بجا آورد.(مسأله 146)حج افراد در صورت و اعمال مانند حج تمتع است ; فقط چند فرق دارد:اول :اينكه حج افراد از عمره جداست و شرط نيست هر دو در يك سال و متصل به يكديگر انجام شوند; ولي حج تمتع بعد از عمره تمتع و متصل به آن ميباشد و در حقيقت حكم يك عمل را دارند.