ز اطوار نفْس از خدا شرمسارنظر بسته بر رحمت كردگار كه در وقت اقبالِ شاه جهانجهانگيرِ شاهى دهِ شه نشان شه پادشاهان روى زمينابو النصر عبّاس نصرت قرين از او رونق دين پاك نبىبه او تازه آثار آل على جبين شهان را درش سجده گاهمؤيَّد به تأييد و نصر اله به خاك درش نقش روى شهانچو بر روى زر ، نقش روى بتان به تدبير و راى و به اقبال و بختگشوده جهان را ، نشسته به تخت نكرده به كس مشورت جز خداهمين از خدا جُسته راه هدا خدا نصرتش داده در كارزار[1]مددكار او احمد و هشت و چار به تيغش برانداخت بنياد شرخدا برگزيدش به فتح و ظفر به صحّت تنش باد و خوش خاطرشخدا ياور و حافظ و ناصرش! فلك بر مراد دلش شادمانبه زير نگينش تمام جهان! سخندان دين ، مجتهدّ زمان[2]بهاء محمّد ، سرِ عالمان كتابى در آداب طاعت نوشتدر اوراد هر وقت و ساعت نوشت به لفظ عرب بود آن را بياننَبُد فُرس را نفع چندان از آن براى غلامان خاقان دينبه فُرسش بيان كرد اين كم ترين چو بر نام شاه جهان شد تمامشد آداب عباسى اش نيز نام اميدْ آن كه مقبول يزدان شودثوابش ز شاه جهانبان شود ببخشد خدا عمر سلمان به اوبود شمع ايمان ، فروزان به او به رونق ازاو باد شرع نبىوزاو شاد جدّش علىّ ولى!
[1]مجلس : روزگار .[2]مجلس : فخر اهل زمان .
ومن اللّه التوفيق وعليه التكلان . و اين رساله را شش باب است : باب اوّل ، در بيان آنچه از صبح صادق تا طلوع آفتاب به جا بايد آورد ؛ باب دوم ، در بيان آنچه از طلوع آفتاب تا وقت ظهر به جا بايد آورد ؛ باب سيّم ، در بيان آنچه از وقت ظهر تا فرو رفتن آفتاب به جا بايد آورد ؛ باب چهارم ، در بيان آنچه از فرو رفتن آفتاب تا وقت خوابيدن به جا بايد آورد ؛ باب پنجم ، در بيان آنچه از وقت خوابيدن تا نصف شب به جا بايد آورد ؛ باب ششم ، در بيان آنچه از نصف شب تا طلوع صبح صادق به جا بايد آورد . ستايش نامه صدر الدين تبريزى درباره شاه عباس صفوى و يادكردِ وى از شيخ بهايى ، بدانچه در ديباچه عقايد عباسيّه آورده ، همانند است . وى در آغاز كتاب ياد شده مى گويد : ستايش معبودى را عز و جل كه معرفتش دل را نور است و محبّتش روان را بهجت و سرور ، شهد حيات ابدى از قَدَح متابعت محمّدى چشانده و ثمره شجره سعادت را در رياض اطاعت اهل بيت عصمت و طهارت رساند[ه] . وبعد : { به عهد جهانگيرى شاه دينشه پادشاهان روى زمين } { جهانگير شاهى ده شه نشانابو النصر عبّاس صاحب قران } { جبين شهان را درش سجده گاهمؤيد به تأييد [ و ] نصر اله } { به صحّت تنش باد و خوش خاطرشخدا ، حافظ و ياور و ناصرش } { فلك بر مراد دلش شادمانبه زير نگينش تمام جهان } نواب مستطاب عالميان مآب ، مجتهد الزّمانى سلطان العلماء المتأملين بهاء الملّة والحقيقة والدّين محمدا . ادام اللّه ظلّه على رؤوس المؤمنين . در حوالى «باشى آجوق گرجستان» ذرّه حقير صدرالدين محمّد تبريزى را به ترجمه كردن عقايد فخريه كه حضرت شيخ فخرالدين بن مطهّر حلّى . قدس اللّه روحه . تأليف فرموده : مأمور
ساختند . امتثالاً لامره . دام ظلّه . آن را ترجمه نمود تا جميع فارسى زبانان از آن منتفع گردند و ثواب آن به روزگار فرخنده آثار ظلّ اللهى صاحب قرانى عايد گردد .[1]شيخ بهايى در خاتمه مفتاح الفلاح مى نگارد : ولنقطع الكلام على لفظي الرحمة والغفران سائلين منه . جلّ شأنه . أن يغمرنا برحمته وغفرانه ، ويعاملنا بعفوه وجوده وامتنانه ، وأن يوفّقنا وسائر الاخوان للمواظبة على العمل بما تضمّنه هذا الكتاب وأن يجعله من أحسن الذخائر ليوم الحساب ، ونتوسّل إليه سبحانه بسيّد المرسلين وأشرف الأوّلين والآخرين ، وعترته الأئمّة الطاهرين . صلوات اللّه عليه وعليهم أجمعين . أن لا يردّنا عن بابه خائبين وأن لا يؤاخذنا بسوء أعمالنا يوم الدين ؛ إنّه أرحم الراحمين وأكرم الأكرمين ، وسلّم تسليما كثيرا ، برحمتك يا أرحم الراحمين ![2]ودر انجامه آداب عباسى آمده است : غفورا رحيما كريما ! گناه ما درماندگان بيچاره را به آب مغفرت و رحمت بشوى[3]و تا آخر عمر ، از شرّ شيطان نگاه دار و مسلّط گردان ما را بر او و[4]مآرب[5]دارَين ما را از خزينه كرم و جود ، روا كن و ما را به غير خود ، محتاج مساز و درد ما را خود ، دوا كن . الحمد للّه على التّوفيق للإتمام ! براى آن كه مقايسه اى ميان مفتاح الفلاح و ترجمه آن در آداب عباسى صورت گيرد ، بخشى از مفتاح الفلاح و برگردان پارسى آن را از آداب عباسى مى آوريم . شيخ بهايى در باب ششم مفتاح الفلاح گويد :
[1]ميراث اسلامى ايران ، دفتر سوّم ، ص373 ؛ نيز ص 378 ، تصوير نسخه خطى .[2]مفتاح الفلاح ، ص799 .[3]مجلس : بشو .[4]مجلس : . و[5]مجلس : مراد
فصل
وبعد فراغك من الركعات الثمان تقوم إلى ركعتي الشفع ومفردة الوتر . وأفضل أوقاتها ما بين الفجرين كما مرّ ذكره في الباب الأوّل عند ذكر الفجر الصادق والكاذب من ورد الرواية بذلك عن أمير المؤمنين عليه السلام . واعلم أنّ الشائع على ألسنة المتأخرين إطلاق الوتر على الركعة الثالثة وحدها لا على مجموع الثلاث . والشائع في الأحاديث الواردة عن أصحاب العصمة . سلام اللّه عليهم . عكس ذلك . كما رواه شيخ الطائفه في التهذيب بسندٍ صحيح عن الصادق عليه السلام ، أنّ أباه الباقر عليه السلامكان يقرأ في الوتر ب «قل هو اللّه أحد» في ثلاثتهنّ . وكما رواه فيه بسندٍ موثقٍ عنه عليه السلام أنّه قال : «كان رسول اللّه صلى الله عليه و آله يصلّى ثمان ركعات الزوال وأربعا الاُولى والثمان بعدها وأربعا العصر وثلاثا المغرب وأربعا بعد المغرب والعشاء الآخرة أربعا وثماني صلاة الليل وثلاثا الوتر وركعتي الفجر وصلاة الغداة ركعتين» . الحديث . وكما رواه رئيس المحدّثين بسند صحيح عن حفص بن سالم الحنّاط ، قال : سمعت أبا عبداللّه عليه السلاميقول : «لا بأس أن يصلّى الرجل ركعتين من الوتر ، ثمّ ينصرف فيقضي حاجته ، ثمّ يرجع فيصلّى ركعة» إلى غير ذلك من الأحاديث الكثيرة . وأمّا اطلاق الوتر على الثالثة وحدها ، فهو في الأحاديث قليلٌ جدّا ، لكنّه كثير في عبارات متأخّري علمائنا . قدّس اللّه أرواحهم . . وأمّا القدماء فأكثر ما يُعبّرون عنها بمفردة الوتر ، كما عبّر عنها شيخ الطائفة في المصباح وغيره . ومن هذا يظهر أن من نذر صلاة الوتر الموظّفة لم يخرج عن العهدة بيقين إلاّ بالإتيان بالثلاث . إنّما ذكره الشيخ الجليل أبو عليّ الطبرسي . عطّر اللّه مرقده . في كتاب مجمع البيان من تعليل تسمية الفاتحه بالسبع المثاني بأنّها تثنّى قراءتها في كلّ صلاة فرض ، و نقل كلام مستقيم خال عن القصور وإنّما أورد عليه من انتفاض هذه الكلّية بصلاة الوتر غير وارد . واللّه أعلم .[1]صدرالدين تبريزى ، اين متن را بدين سان به پارسى برگردانيده است :
[1]مفتاح الفلاح ، ص676 . 688 .
فصل
پس[1]چون از تعقيب هشت ركعت نماز[2]فارغ شوى ، متوجّه شو به دو ركعت شَفْع و يك ركعت وَتْر و افضل وقت هاش از صبح كاذب است تا صبح صادق . بدان كه مشهور ميان متأخّرين فقها آن است كه وَتر ، ركعت سيّم است ؛ امّا شايع و متعارف در احاديث ائمه[3]معصومين عليهم السلامآن است كه وتر ، هر سه ركعت است و[4]دو ركعت شفع هم داخل وتر است . روايت كرده شيخ طوسى قدس سره در تهذيب به سند صحيح از حضرت امام جعفر صادق عليه السلامكه حضرت امام محمّد باقر عليه السلام در هر سه ركعت نماز وتر ، «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» مى خوانده و هم او روايت كرده به سند موثّق از آن حضرت كه گفته : حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آلهمى گزارد هشت ركعت نافله زوال و چهار ركعت اولى ، يعنى ظهر ، و هشت ركعت بعد از آن ، يعنى نافله عصر ، و چهار ركعت عصر ، و سه ركعت مغرب و چهار ركعت عشاء آخر و هشت ركعت نماز شب و سه ركعت وتر و دو ركعتِ فجر و نماز غدات ، يعنى صبح ، دو ركعت» تا آخر حديث . و روايت كرده رئيس المحدّثين به سند صحيح از جعفر بن سالم الحناط . گفت : شنيدم[5]از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام كه مى گفت : «باكى نيست آن كه بگزارد شخصى دو ركعت نماز وتر را ، پس برود و حاجت خود را برآرد و بعد از آن برگردد و به جا آرد ديگر[6]ركعت را» و احاديث در اين باب ، بسيار است . وامّا اطلاق «وتر» بر ركعت سيّم تنها ، در احاديث ، بسيار كم است ؛ امّا در عبارات[7]
[1]گلپايگانى : و[2]مجلس : + شب[3]گلپايگانى : . ائمه[4]مجلس : كه[5]مجلس : شنيده ام[6]مجلس : يك[7]گلپايگانى : عبارت