این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
پيشگفتار
^ انقلاب اسلامى ايران، بزرگترين و عميقترين انقلاب ارزشى و فكرى بود كه در عصر حاضر رخ داد.
^ بنيانگذار اين نهضت مقدس اسلامى، حضرت امام خمينى رضوان الله عليه با پيروى از حضرت سيد الشهداء عليه السلام و با كوتاه كردن دستهاى ستم و سلطه قدرتهاى استكبارى و نوكران آنان از كشور امام زمان (عج) به احياى سيره جدّ خود رسول الله- صلى الله عليه و آله- و اصلاح امور امت و تحكيم پايههاى حكومت اسلامى پرداخت و با دستهاى پرتوان خود، نهالها و نهادهاى پر ثمر را يكى پس از ديگرى در سرزمين حاصلخيز جامعه اسلامى ايران بنا نهاد.
^ سپاه پاسداران انقلاب اسلامى از خجسته نهالهايى است كه همزمان با شكلگيرى نظام مقدس اسلامى به دستور آن پير عارف و دورانديش تأسيس شد و رسالت عظيم پاسدارى از انقلاب اسلامى و ارزشهاى الهى آن و دفاع از حريم ولايت فقهى را به
عهده گرفت.
^ تحقق اين مأموريت مهم و خطير، در گرو برخوردارى اين نهاد مقدس از «بينش اسلامى» و «آگاهى سياسى» است كه «آموزش» يكى از راههاى تأمينكننده آن است.
^ از اينرو، ارتقاه بينش اعتقادى- سياسى سپاه و «تداوم آموزش» براى اين نيروى نظامى مكتبى، امرى ضرورى و نيازى اجتنابناپذير است.
^ ولى امر مسلمانان جهان، حضرت آيه الله خامنهاى بر اين امر مهم تأكيد كرده چنين مىفرمايد:
«سپاه پاسدران انقلاب اسلامى يك نيروى انقلابى است كه بر پايه دين و تقوى و درك و عمل انقلابى به وجود آمده و وظيفه اساسى نماينده اين جانب در آن عبارت از: نظارت مستمر بر حفظ و استحكام اين پايه اساسى و برخورد با تخلفات و پيشگيرى از آنهاست.»[1]
^ آموزشهاى عقيدتى- سياسى گرچه از ابتداى تأسيس سپاه به شكلهاى مختلف وجود داشته است، ليكن اهميت مسأله و نقش زيربنايى آن و دستيابى سپاه به اهداف تعيين شده، مسؤولين را بر آن داشت تا اين مهمّ را در چارچوب «نظام آموزشى» جامع و فراگير كه دربر گيرنده سطوح مختلف علمى و تخصصهاى گوناگون باشد- تحقق بخشند.
در پى اين حركت، آموزشهاى عقيدتى- سياسى در قالب «نظام آموزشى» از سال 1364 شروع شد و بيش از نيمى از پرسنل را تحت پوشش دورههاى مختلف (تداوم آموزش) قرارداد.
^ اما با گذشت بيش از شش سال و كسب تجارب مفيد به هنگام اجرا و نيز با توجه به تحولاتى كه در سالهاى اخير در اين نهاد مقدس در زمينه تشكيل نيروهاى پنجگانه سپاه، تصويب قانون استخدامى آن واعطاى درجات و ... صورت گرفته است، ضرورت بازنگرى به (نظام آموزشى) احساس سد و (نظام آموزشى) فعلى جايگزين نظام قبلى گرديد.
[1]- بخشى از حكم مقام معظم رهبرى به حجة الاسلام محمدى عراقى( روزنامهكيهان، مورخه 6/ 6/ 69).
مشخصات «نظام آموزشى» عقيدتى- سياسى
^ با توجه به تفاوت سطح معلومات كلاسيك پرسنل سپاه و تقسيمبندى آنان به دو سطح «سيكل» و «ديپلم» نظام آموزشى دربرگيرنده دو سطح زير است:
^ 1- ورودى سيكل
^ 2- ورودى ديپلم
براى سطح يك، علاوه بر آموزش عمومى و سه مرحله آموزش ضمن خدمت (شامل دوازده دوره) سه دوره آموزش تخصصى (تخصصى اوليه، تخصصى تكميلى و سرپرستى) در نظر گرفته شده است.
^ سطح دو، شامل دورههاى كاردانى، كارشناسى، مقدماتى رستهاى، عالى رستهاى، دافوس، عالى جنگ و چهار مرحله آموزش ضمن خدمت (شامل دوازده دوره) مىباشد.
^ براى هريك از دورهها كد مخصوصى در نظر گرفته شده است كه مشخصكننده سطح، مرحله و دوره است. به عنوان مثال: كد (101) رقم سمت چپ نشانگر سطح، رقم وسط، بيانگر مرحله و رقم سمت راست گوياى دوره است.
^ از آنجاكه دورههاى عمومى، تخصصى و سرپرستى مرحله ندارند با صفر مشخص شده است به عنوان مثال كد (102) نشانگر سطح يك و دوره دوم از دورههاى غير تداوم است.
^ موضوعات آموزشى شامل موارد زير است:
1- اصول عقايد
2- اخلاق اسلامى
3- احكام
4- معارف قرآن
5- تاريخ اسلام
6- دانش سياسى- اجتماعى
7- نظام دفاعى
8- منطق و فلسفه
9- روانشناسى نيروهاى مسلح
10- جامعهشناسى جنگ
11- مديريت
^ از آنجاكه موضوعات مختلف مىباشد، به منظور سهولت كار، براى هر موضوعى نيز كد خاصى مشخص شده است كه پى كد هر دوره پس از علامت (/) مىآيد. براى مثال (5/ 121) عدد (5) بيانگر اين است كه موضوع دوره ياد شده اخلاق اسلامى است.
^ در مورد دورههاى تخصصى و سرپرستى براى رستههاى مختلف كد جداگانهاى در نظر گرفته شده كه با گذاشتن خط تيره (-) پس از كد گروه نوشته مىشود. مثلا تخصصى تكميلى، ورودى سيكل از گروه عقايد در رسته بهدارى با كد (5- 1/ 103) مشخص مىشود.
^ مركز تحقيقات اسلامى نمايندگى ولى فقيه در سپاه، عهدهدار تدوين متون آموزشى سپاه است كه با توجه به سطح معلومات و تخصص نيروهاى تحت آموزش و نوع و حوزه مأموريت آنان، متن مورد نياز را تهيه و تدويه مىنمايد.
^ متون و جزوات اين مركز توسط مديريتهاى تحقيقاتى تدوين و پس از طى مراحل بررسى و نظارت به تأييد «هيأت علمى» كه جمعى از فضلا و اساتيد حوزه علميه قم هستند مىرسد.
^ كتابى كه در پيشرو داريد، جلد نخست از 3 جلد كد 2/ 101، شامل هفده درس از نظام آموزش عقيدتى- سياسى سپاه پاسداران انقلاب اسلامى مىباشد.
^ نظرات، پيشنهادها و تجربيات شما مربيان ارجمند و برادران عزيز متربّى راهگشا و مشوق ما در رفع نقايص و كاستيهاى متون آموزشى خواهد بود.
^ به اميد آنكه فكر، بينش و آگاهيهاى اسلامى خود را روز به روز رشد داده، و عميقتر سازيم.
^ إن شاء اللّه.
مركز تحقيقات اسلامى نمايندگى ولى فقيه در سپاه
مقدمه ....
انسان داراى دو بعد است، بعد جسمانى و بعد روحانى. ساختمان جسم او ممكن است زشت يا زيبا و متناسب يا نامتناسب باشد، گرچه زيبايى اندام و تناسب قامت، از حسن كمال آدمى است، اما تحصيل اين كمال، اغلب در اختيار شخص نيست. وراثت، تغذيه، پدر و مادر و محيط جغرافيايى زندگى در شكل دادن به آن نقش به سزايى دارد.
زشتى و زيبايى روح انسان نيز در برخى موارد از وراثت و محيط تأثير مىپذيرد، ليكن اغلب براثر تربيت و خودسازى شكل مىگيرد و تغيير مىكند.
انسان بايد با تلاش و كوشش، خود را به فضايل آراسته كند و با تحمل رنجها و سختيها، خويشتن را از رذايل پاك سازد و بدين وسيله كمالات اخلاقى را تحصيل كند.
براى آراسته شدن به اخلاق نيكو و پيراسته شدن از اخلاق ناپسند مىبايست فضايل و رذايل اخلاقى و راههاى تحصيل خوبيها و پرهيز از بديهاى اخلاقى را شناخت.
مكتب اسلام در زمينه خودسازى انسانها برنامهويژهاى دارد كه انسان مىتواند در
سايه آن نظام فكرى و اخلاقى درستى برخوردار شود، خويشتن و جايگاه خود را در جهان بشناسد. درباره نعمتهايى كه به او ارزانى شده بينديشد، اعمال و رفتار خود را محاسبه كند، خود را به فضيلتها و اوصاف الهى و پسنديده بيارايد و از زشتيها و كژيها دورى جويد و از اين راه، روح خود را آماده دريافت انوار رحمت الهى گرداند و هرچه بيشتر به بارگاه خداوند تقرّب جويد.
اخلاق اسلامى، مجموعهاى از فضيلتهاى انسانى- اسلامى در ارتباط با خدا، انسان و ديگران است كه يايبندى به آنها شرط لازم حاكميت اخلاق اسلامى در جامعه است و حيات معنوى جامعه اسلامى در گرو آن فضيلتها و پاسدارى از حريم آنهاست.
كتاب حاضر اخلاق اسلامى كه 2/ 101 نظام آموزشى سپاه با هدف كمك به سازندگى معنوى و اخلاقى برادران پاسدار، تدوين شده و در آن مجموعهاى از فضيلتهاى اخلاقى براى يك دوره آموزشى 51 ساعت مورد بحث قرار گرفته است.
معاونت تدوين متون آموزشى مركز تحقيقات اسلامى
درس اوّل: كلّيات اخلاق اسلامى
اخلاق جمع خُلق و در لغت به معناى خويهاست[1]و در اصطلاح، عبارت است از حالت نفسانى راسخ در نفس كه با پيدايش آن حالت، اعمال اخلاقى بدون زحمت و نياز به تأنّى و تأمّل سر مىزند.[2]
علمى كه پيرامون صفات نفسانى بحث مىكند، نيك و بد و خير و شر را به انسان تعليم داده، راه چگونه زيستن را به او مىآموزد، «علم اخلاق» نام دارد. موضوع آن، نفس و روح انسان و هدف آن پيراستن نفس از پستيها، آراستن آن به فضايل و خصلتهاى اخلاقى، توجه دادن به خود شناسى و در نتيجه، رساندن انسان به كمال و سعادت است.
از اين رو، علم اخلاق يكى از ضرورىترين علوم براى انسان است.
امام كاظم عليهالسلام فرمود:
[1]- لغت نامه دهخدا، ج 5، ص 1525، دانشگاه تهران
[2]- محجّة البيضا، ج 5، ص 95، صدوق