کتاب آداب معاشرت از دیدگاه معصومان

كسى كه از مزاحمت مردم دست بردارد، گرچه او يك نفر است كه از مزاحمت آنان دست برداشته لكن در مقابل افراد زيادى از مزاحمت او دست برمى‌دارند.

31- مستحبّ است براى كسى كه مؤمنى را دوست دارد او را از دوستى خود با خبر كند

1-[1]امام صادق (ع) فرمود: زمانى كه كسى را دوست دارى او را از اين امر با خبر كن، زيرا باعث استوارى محبّت بين شما مى‌گردد.

2-[2]نصر بن قابوس گويد: امام صادق (ع) به من فرمود: زمانى كه يكى از برادرانت را دوست مى‌دارى او را از اين دوستى آگاه كن، همان طور كه حضرت ابراهيم (ع) گفت: «پروردگارا به من بنما كه چگونه مردگان را زنده مى‌كنى، خدا فرمود: آيا به [زنده شدن مردگان‌] اطمينان ندارى؟ ابراهيم پاسخ داد: ايمان دارم اما مى‌خواهم قلبم مطمئن شود»[3]3-[4]شخصى به امام باقر (ع) عرض كرد: من اين مرد را دوست دارم، امام به او فرمود: او را از اين امر با خبر كن، زيرا دوستى را پايدارتر و مهربانى را نيكوتر مى‌سازد.

4-[5]امام جعفر صادق (ع) فرمود: زمانى كه كسى را دوست مى‌دارى به او بگو.

5-[6]امام صادق (ع) از پيامبر خدا6نقل فرموده است: هر گاه يكى از شما همصحبت يا برادر ايمانى‌اش را دوست مى‌دارد او را آگاه سازد.

[1]-( باب 31:) اصول كافى، ص 612( اخبار الرجل اخاه بحبّه).

[2]- اصول كافى، ص 612( اخبار الرجل اخاه بحبّه).

[3]-«رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِ الْمَوْتى‌، قالَ أَ وَ لَمْ تُؤْمِنْ، قالَ بَلى‌ وَ لكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي‌»، بقره/ 260.

[4]- محاسن برقى، ص 266.

[5]- محاسن برقى، ص 266.

[6]- محاسن برقى، ص 266.

32- باب استحباب آغاز كردن سلام قبل از سخن گفتن و استحباب پاسخ ندادن قبل از سلام‌

1-[1]امام صادق (ع) فرمود: آغازكننده به سلام به خدا و رسولش نزديكتر است.

2-[2]علىّ بن الحسين (ع) فرمود: از صفات مؤمن انفاق كردن به اندازه توانايى و وسعت دادن [به اهل و عيال‌] در حدّ قدرت، و با عدالت و انصاف رفتار كردن با مردم، و آغاز به سلام نمودن بر آنان مى‌باشد.

3-[3]امام جعفر صادق (ع) از رسول خدا6نقل فرمود: شايسته‌ترين مردم نزد خدا و رسولش كسى است كه سلام را آغاز كند.

4-[4]با همين اسناد نقل شده كه رسول خدا6فرمود: كسى كه قبل از سلام سخن آغاز كند به او پاسخ ندهيد. و نيز فرمود: قبل از سخن گفتن سلام كنيد، اگر كسى قبل از سلام گفتن سخن گويد به او پاسخ ندهيد.

5-[5]امام صادق (ع) فرمود: فرشته‌اى مردى را بر در خانه‌اى ديد، فرشته به او گفت چرا بر در اين خانه ايستاده‌اى؟ پاسخ داد يكى از برادرانم در اين خانه است مى‌خواهم بر او سلام كنم، فرشته به او گفت: آيا بين شما خويشاوندى است يا حاجتى به او دارى؟ پاسخ داد: قرابتى بين ما نيست، و نيازى جز اخوّت اسلامى و احترام آن مرا به اينجا نكشانده بلكه براى پروردگار جهان به او سلام و محافظتش مى‌كنم، فرشته به او گفت: من فرستاده خدايم به سوى تو، پروردگارت‌

[1]-( باب 32:) اصول كافى، 612( باب التسليم).

[2]- اصول كافى، 612( باب التسليم).

[3]- اصول كافى، 612( باب التسليم).

[4]- اصول كافى، ص 612( التسليم).

[5]- ثواب الاعمال، ص 93.

تو را سلام مى‌رساند و مى‌فرمايد: مرا زيارت كردى، و براى من تعهّد نمودى، حتما بهشت را بر تو واجب كردم و تو را از خشم خويش معاف داشتم، و از آتش نجات دادم.

6-[1]امام صادق (ع) نقل كرده است كه رسول خدا6فرمود: كسى كه قبل از سلام كردن سخن آغاز كند به او پاسخ ندهيد.

و نيز امام صادق (ع) فرمود: هيچ كس را به طعام خويش دعوت نكنيد مگر اين كه سلام كند.

33- باب لزوم سلام و كراهت ترك آن و وجوب پاسخ سلام‌

1-[2]امام صادق (ع) فرمود: جواب دادن به نامه مانند پاسخ سلام واجب است و آغازكننده به سلام [از جواب دهنده‌] نزد خدا و رسولش شايسته‌تر است.

2-[3]امام صادق (ع) نقل كرده: خداى عزّ و جلّ فرمود: بخيل كسى است كه از سلام كردن بخل ورزد.

3-[4]امام جعفر صادق (ع) نقل كرده است كه رسول خدا6فرمود: سلام كردن مستحب، و پاسخ آن واجب است.

[1]- خصال صدوق، ج 1 ص 13.

[2]-( باب 33.) اصول كافى، ص 626( التكاتب).

[3]- اصول كافى، ص 613( التسليم).

[4]- اصول كافى، ص 613( التسليم).

34- باب استحباب بلند گفتن سلام و سخن نيكو گفتن‌

1-[1]امام محمّد باقر (ع) فرمود: خداى عزّ و جلّ بلند سلام كردن را دوست مى‌دارد.

2-[2]امام باقر (ع) فرموده: سلمان (كه رحمت خدا بر او باد) مى‌گفت: سلام خدا را آشكارا بگوييد، زيرا درود خدا به ستمكاران نمى‌رسد.

3-[3]امام جعفر صادق (ع) در حديثى نقل فرموده است كه حضرت علىّ (ع) مى‌فرمود: خشمگين نشويد، و [كارى نكنيد كه‌] مورد خشم قرار گيريد، آشكارا سلام كنيد، و سخن نيكو بگوييد، نماز شب بخوانيد در حالى كه مردم در خوابند، تا به سلامتى به بهشت رويد، سپس اين گفتار خداى عزّ و جلّ را براى آنان خواند:

«خدايى كه سالم از هر گونه عيب و نقص، و امان دهنده و نگهبان است»[4]4-[5]امام صادق (ع) فرمود: از نشانه‌هاى فروتنى اين است كه كسى را كه ملاقات مى‌كنى بر او سلام نمايى.

5-[6]امام جعفر صادق (ع) از پدرانش نقل فرموده است كه در وصيّت پيامبر6به حضرت على (ع) آمده است: سه چيز باعث پوشاندن گناهان است، آشكارا سلام كردن، طعام دادن، خواندن نماز شب در حالى كه مردم خوابند.

6-[7]امام صادق (ع) فرمود: بخيل كسى است كه از سلام كردن بخل ورزد.

[1]-( باب 34:) اصول كافى، ص 613( التسليم).

[2]- اصول كافى، ص 613( التسليم).

[3]- اصول كافى، ص 613( التسليم).

[4]-«السَّلامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ‌»، حشر/ 33.

[5]- اصول كافى، ص 613،( التسليم).

[6]- من لا يحضره الفقيه، ج 2، ص 236.

[7]- معانى الاخبار، ص 72.

7-[1]امام جعفر صادق (ع) از پدرانش نقل كرده است كه رسول خدا6فرمود: در بهشت خانه‌هايى است كه بيرون آنها از داخل، و داخل آنها از خارج ديده مى‌شود، كسانى از امّت من در آن سكونت مى‌كنند كه سخن نيكو گويند، و مردم را اطعام كنند، و بلند سلام كنند و روزه را ادامه دهند، نماز شب بخوانند در حالى كه مردم در خوابند. حضرت علىّ (ع) سؤال كرد: اى رسول خدا چه كسى از امّت شما توانايى انجام اين اعمال را دارد؟

پيامبر6فرمود: يا على ميدانى نيكويى سخن چيست؟ كسى كه صبح و شام ده مرتبه بگويد:

«سبحان الله، و الحمد للَّه، و لا اله الّا اللَّه، و اللَّه اكبر»

، و اطعام كردن عبارت است از انفاق كردن مرد به خانواده‌اش، امّا منظور از ادامه روزه آن است كه شخص ماه رمضان و از هر ماه ديگر سه روز روزه بگيرد، روزه عمر براى او نوشته مى‌شود. امّا منظور از نماز شب در حالى كه مردم خوابند، هر كس نماز مغرب و عشا و نماز صبح را در مسجد با جماعت بخواند مانند آن است كه تمام شب را به عبادت مشغول باشد و مقصود از افشاى سلام آن است كه از سلام كردن بر هيچ مسلمانى بخل نورزد.

8-[2]امام محمّد باقر (ع) فرمود: سه چيز باعث قرب و منزلت است: آشكارا سلام كردن، طعام دادن، و نماز شب خواندن در حالى كه مردم در خوابند.

9-[3]امام جعفر صادق (ع) فرمود: از نشانه‌هاى تواضع سلام كردن به هر كسى است كه او را ملاقات كنى.

10-[4]پيامبر خدا6فرمود: ناتوانترين مردم كسى است كه از دعا كردن عاجز باشد، و بخيلترين مردم آن است كه از سلام كردن بخل ورزد.

[1]- معانى الاخبار، ص 73؛ مجالس صدوق، ص 198( م 53).

[2]- معانى الاخبار، ص 90.

[3]- خصال صدوق، ج 1، ص 9.

[4]- مجالس پسر شيخ طوسى، ص 54.

11-[1]امام صادق (ع) فرمود: هر كس چهار چيز براى من تعهّد كند من چهار خانه در بهشت براى او تضمين مى‌كنم، 1- انفاق كردن و نترسيدن از فقر و تنگدستى. 2- رعايت عدالت در باره مردم در مقابل منافع خويش. 3- آشكارا سلام كردن در همه جا. 4- ترك مجادله و نزاع اگر چه حقّ با او باشد.

35- باب استحباب سلام كردن بر كودكان‌

1-[2]امام رضا (ع) از پدرانش نقل كرده است كه رسول خدا6فرمود: پنج چيز را تا آخر عمر رها نخواهم كرد: 1- غذا خوردن با بردگان بر روى زمين.

2- سوار شدن بر الاغ بى‌پالان. 3- دوشيدن شير از پستان بز با دست خودم.

4- پوشيدن لباس پشمين. 5- سلام كردن بر كودكان تا بعد از من سنّت [رسم‌] باشد.

2-[3]امام صادق (ع) از پدرانش نقل كرده است كه پيامبر6فرمود: پنج چيز را تا لحظه مرگ ترك نخواهم كرد: 1- پوشيدن لباس پشمين. 2- سوار شدن بر الاغ بى‌پالان. 3- غذا خوردن با بردگان. 4- وصله كردن كفش با دست خودم.

5- سلام كردن بر كودكان تا اين كه بعد از من سنت [رسم‌] باشد.

[1]محاسن برقى، ص 8، من لا يحضره الفقيه، ج 4( ما تجب فيه الزكاة)؛ اصول كافى، ج 6( جهاد النفس).

[2]-( باب 35:) علل الشرائع، ص 54، عيون اخبار الرضا، ص 235، مجالس صدوق، ص 44( م 17)؛ خصال، ج 1، ص 130.

[3]- خصال صدوق، ج 1، ص 130.

36- باب حرمت تبعيض بين فقير و ثروتمند در نحوه سلام كردن و وجوب رعايت مساوات بين آن دو

1-[1]امام رضا (ع) فرمود: هر كس فقير مسلمانى را ملاقات كند و به گونه‌اى بر او سلام نمايد كه با سلام بر ثروتمند فرق داشته باشد در روز قيامت خدا را در حالى ملاقات مى‌كند كه خدا بر وى خشمگين است.

2-[2]حجّال گويد: به جميل بن درّاج گفتم آيا پيامبر خدا6فرمود:

زمانى كه بزرگ قومى نزد شما آمد او را احترام كنيد؟ جميل گفت: آرى، پيامبر فرموده است. از جميل پرسيدم: [در اين حديث‌] منظور از شريف كيست؟ پاسخ داد:

از امام صادق (ع) در اين باره پرسيده‌ام، آن حضرت فرمود: منظور از شريف در اين حديث شخص ثروتمند است.

37- باب استحباب شكرگزارى خدا براى نعمت اسلام و تندرستى‌

1-[3]امام جعفر صادق (ع) از پدرانش نقل كرده است: پيامبر6فرمود: هر كس يهودى يا مسيحى يا زردشتى يا يكى از غير مسلمانان را ببيند بگويد:

«سپاس خدايى را كه مرا بر تو فضيلت داد و اسلام را دين من و قرآن را كتابم و محمّد6را پيامبر، و حضرت على (ع) را امام و پيشواى من، و مؤمنين را

[1]-( باب 36:) عيون الاخبار، ص 215؛ مجالس صدوق، ص 265( م 68).

[2]- روضه كافى، ص 219.

[3]-( باب 37:) مجالس صدوق، ص 161( م 45)؛ ثواب الاعمال، ص 15؛ قرب الاسناد، ص 34.

برادرانم، و كعبه را قبله من قرار داده است» خدا بين آن مؤمن و غير مسلمان در دوزخ هرگز جمع نكند.

2-[1]امام جعفر صادق (ع) فرمود: هر كس آفت زده‌اى (مانند جذامى و امثال آن) يا مثله شده يا گرفتارى را ببيند مخفيانه بطورى كه او نشنود سه مرتبه بگويد:

«سپاس خدايى را كه مرا سلامت داشت از آن چه تو را بدان مبتلا ساخته است، و اگر خدا مى‌خواست مى‌توانست مرا نيز گرفتار سازد» هرگز آن بلا به او نرسد.

38- باب لزوم بلند سلام كردن و پاسخ دادن به نحوى كه مخاطب بشنود

1-[2]امام صادق (ع) فرمود: هر گاه كسى سلام مى‌كند بلند سلام كند و نگويد سلام كردم اما پاسخ ندادند، شايد نشنيده باشند، جواب سلام را نيز بايد بلند گفت تا آن مسلمان سلام‌كننده نگويد: پاسخ سلام مرا نگفتند.

39- باب نحوه سلام گفتن و استحباب انتخاب كلمات مناسب‌

1-[3]حسن بن منذر گويد: از امام صادق (ع) شنيدم كه مى‌فرمود: كسى كه بگويد:

«السلام عليكم»

براى او ده حسنه، و كسى كه بگويد:

«سلام عليكم‌

[1]-. مجالس صدوق، ص 161( م 45).

[2]-( باب 38). اصول كافى، ص 613( التسليم).

[3]-( باب 39) اصول كافى، ص 613( التسليم).