کتاب آداب معاشرت از دیدگاه معصومان

7-[1]امام جعفر صادق (ع) از پدرانش نقل كرده است كه رسول خدا6فرمود: در بهشت خانه‌هايى است كه بيرون آنها از داخل، و داخل آنها از خارج ديده مى‌شود، كسانى از امّت من در آن سكونت مى‌كنند كه سخن نيكو گويند، و مردم را اطعام كنند، و بلند سلام كنند و روزه را ادامه دهند، نماز شب بخوانند در حالى كه مردم در خوابند. حضرت علىّ (ع) سؤال كرد: اى رسول خدا چه كسى از امّت شما توانايى انجام اين اعمال را دارد؟

پيامبر6فرمود: يا على ميدانى نيكويى سخن چيست؟ كسى كه صبح و شام ده مرتبه بگويد:

«سبحان الله، و الحمد للَّه، و لا اله الّا اللَّه، و اللَّه اكبر»

، و اطعام كردن عبارت است از انفاق كردن مرد به خانواده‌اش، امّا منظور از ادامه روزه آن است كه شخص ماه رمضان و از هر ماه ديگر سه روز روزه بگيرد، روزه عمر براى او نوشته مى‌شود. امّا منظور از نماز شب در حالى كه مردم خوابند، هر كس نماز مغرب و عشا و نماز صبح را در مسجد با جماعت بخواند مانند آن است كه تمام شب را به عبادت مشغول باشد و مقصود از افشاى سلام آن است كه از سلام كردن بر هيچ مسلمانى بخل نورزد.

8-[2]امام محمّد باقر (ع) فرمود: سه چيز باعث قرب و منزلت است: آشكارا سلام كردن، طعام دادن، و نماز شب خواندن در حالى كه مردم در خوابند.

9-[3]امام جعفر صادق (ع) فرمود: از نشانه‌هاى تواضع سلام كردن به هر كسى است كه او را ملاقات كنى.

10-[4]پيامبر خدا6فرمود: ناتوانترين مردم كسى است كه از دعا كردن عاجز باشد، و بخيلترين مردم آن است كه از سلام كردن بخل ورزد.

[1]- معانى الاخبار، ص 73؛ مجالس صدوق، ص 198( م 53).

[2]- معانى الاخبار، ص 90.

[3]- خصال صدوق، ج 1، ص 9.

[4]- مجالس پسر شيخ طوسى، ص 54.

11-[1]امام صادق (ع) فرمود: هر كس چهار چيز براى من تعهّد كند من چهار خانه در بهشت براى او تضمين مى‌كنم، 1- انفاق كردن و نترسيدن از فقر و تنگدستى. 2- رعايت عدالت در باره مردم در مقابل منافع خويش. 3- آشكارا سلام كردن در همه جا. 4- ترك مجادله و نزاع اگر چه حقّ با او باشد.

35- باب استحباب سلام كردن بر كودكان‌

1-[2]امام رضا (ع) از پدرانش نقل كرده است كه رسول خدا6فرمود: پنج چيز را تا آخر عمر رها نخواهم كرد: 1- غذا خوردن با بردگان بر روى زمين.

2- سوار شدن بر الاغ بى‌پالان. 3- دوشيدن شير از پستان بز با دست خودم.

4- پوشيدن لباس پشمين. 5- سلام كردن بر كودكان تا بعد از من سنّت [رسم‌] باشد.

2-[3]امام صادق (ع) از پدرانش نقل كرده است كه پيامبر6فرمود: پنج چيز را تا لحظه مرگ ترك نخواهم كرد: 1- پوشيدن لباس پشمين. 2- سوار شدن بر الاغ بى‌پالان. 3- غذا خوردن با بردگان. 4- وصله كردن كفش با دست خودم.

5- سلام كردن بر كودكان تا اين كه بعد از من سنت [رسم‌] باشد.

[1]محاسن برقى، ص 8، من لا يحضره الفقيه، ج 4( ما تجب فيه الزكاة)؛ اصول كافى، ج 6( جهاد النفس).

[2]-( باب 35:) علل الشرائع، ص 54، عيون اخبار الرضا، ص 235، مجالس صدوق، ص 44( م 17)؛ خصال، ج 1، ص 130.

[3]- خصال صدوق، ج 1، ص 130.

36- باب حرمت تبعيض بين فقير و ثروتمند در نحوه سلام كردن و وجوب رعايت مساوات بين آن دو

1-[1]امام رضا (ع) فرمود: هر كس فقير مسلمانى را ملاقات كند و به گونه‌اى بر او سلام نمايد كه با سلام بر ثروتمند فرق داشته باشد در روز قيامت خدا را در حالى ملاقات مى‌كند كه خدا بر وى خشمگين است.

2-[2]حجّال گويد: به جميل بن درّاج گفتم آيا پيامبر خدا6فرمود:

زمانى كه بزرگ قومى نزد شما آمد او را احترام كنيد؟ جميل گفت: آرى، پيامبر فرموده است. از جميل پرسيدم: [در اين حديث‌] منظور از شريف كيست؟ پاسخ داد:

از امام صادق (ع) در اين باره پرسيده‌ام، آن حضرت فرمود: منظور از شريف در اين حديث شخص ثروتمند است.

37- باب استحباب شكرگزارى خدا براى نعمت اسلام و تندرستى‌

1-[3]امام جعفر صادق (ع) از پدرانش نقل كرده است: پيامبر6فرمود: هر كس يهودى يا مسيحى يا زردشتى يا يكى از غير مسلمانان را ببيند بگويد:

«سپاس خدايى را كه مرا بر تو فضيلت داد و اسلام را دين من و قرآن را كتابم و محمّد6را پيامبر، و حضرت على (ع) را امام و پيشواى من، و مؤمنين را

[1]-( باب 36:) عيون الاخبار، ص 215؛ مجالس صدوق، ص 265( م 68).

[2]- روضه كافى، ص 219.

[3]-( باب 37:) مجالس صدوق، ص 161( م 45)؛ ثواب الاعمال، ص 15؛ قرب الاسناد، ص 34.

برادرانم، و كعبه را قبله من قرار داده است» خدا بين آن مؤمن و غير مسلمان در دوزخ هرگز جمع نكند.

2-[1]امام جعفر صادق (ع) فرمود: هر كس آفت زده‌اى (مانند جذامى و امثال آن) يا مثله شده يا گرفتارى را ببيند مخفيانه بطورى كه او نشنود سه مرتبه بگويد:

«سپاس خدايى را كه مرا سلامت داشت از آن چه تو را بدان مبتلا ساخته است، و اگر خدا مى‌خواست مى‌توانست مرا نيز گرفتار سازد» هرگز آن بلا به او نرسد.

38- باب لزوم بلند سلام كردن و پاسخ دادن به نحوى كه مخاطب بشنود

1-[2]امام صادق (ع) فرمود: هر گاه كسى سلام مى‌كند بلند سلام كند و نگويد سلام كردم اما پاسخ ندادند، شايد نشنيده باشند، جواب سلام را نيز بايد بلند گفت تا آن مسلمان سلام‌كننده نگويد: پاسخ سلام مرا نگفتند.

39- باب نحوه سلام گفتن و استحباب انتخاب كلمات مناسب‌

1-[3]حسن بن منذر گويد: از امام صادق (ع) شنيدم كه مى‌فرمود: كسى كه بگويد:

«السلام عليكم»

براى او ده حسنه، و كسى كه بگويد:

«سلام عليكم‌

[1]-. مجالس صدوق، ص 161( م 45).

[2]-( باب 38). اصول كافى، ص 613( التسليم).

[3]-( باب 39) اصول كافى، ص 613( التسليم).

و رحمة اللَّه‌

» برايش بيست حسنه، و هر كه بگويد:

«سلام عليكم و رحمة اللَّه و بركاته»

برايش سى حسنه است.

2-[1]امام صادق (ع) نقل كرده است كه امير المؤمنين (ع) فرمود: كراهت دارد انسان بگويد:

«حيّاك اللَّه»

(خدا تو را زنده بدارد) سپس ساكت شود مگر آن كه پس از آن، سلام كند.

3-[2]عمّار ساباطى در باره نحوه سلام كردن زنان از امام صادق (ع) سؤال كرد و امام فرمود: زن بگويد:

«عليكم السّلام»

و مرد پاسخ دهد:

«السّلام عليكم»

. 4-[3]وهب يمانى در حديثى نقل كرده است كه: خدا به آدم فرمود: به جانب اين گروه از فرشتگان برو و به آنان بگو

«السّلام عليكم و رحمة اللَّه و بركاته»

(سلام و رحمت و بركات خدا بر شما باد). حضرت آدم بر آنان سلام كرد، ملائكه پاسخ دادند:

«و عليك السّلام و رحمة اللَّه و بركاته»

. چون به حضور پروردگار خويش برگشت، پروردگار تبارك و تعالى به او فرمود: اين درود تو و فرزندانت تا روز قيامت در بين آنها باقى مى‌ماند.

40- باب استحباب تكرار سلام تا سه مرتبه در صورت عدم دريافت پاسخ و اجازه ورود

1-[4]امام محمد باقر (ع) فرموده است كه: امير المؤمنين (ع) به مردى از طايفه بنى سعد فرمود: آيا در باره خود و فاطمه برايت سخن نگويم؟ تا اين كه فرمود: يك روز صبح زود در حالى كه هنوز در رختخواب بوديم پيامبر به نزد ما آمد و فرمود:

«السلام‌

[1]- اصول كافى، ص 613( التسليم).

[2]- من لا يحضره الفقيه: ج 2 ص 152.

[3]- علل الشرائع، ص 45.

[4]-( باب 40:) من لا يحضره الفقيه، صفحه 321، كتاب صلاة.

عليكم»

ما سكوت كرديم و حيا نموديم از جايمان بلند شويم، سپس فرمود:

«السلام عليكم‌

» باز هم سكوت كرديم، مجددا فرمود:

«السلام عليكم»

ترسيديم اگر پاسخ سلام حضرت را ندهيم برگردد، و اين عادت آن حضرت بود كه سه مرتبه سلام مى‌كرد و اگر اجازه ورود به وى داده نمى‌شد برمى‌گشت، پس گفتيم‌

«و عليك السّلام» يا رسول اللَّه‌

، داخل خانه شويد، حضرت داخل شدند، سپس تسبيح حضرت فاطمه را پيامبر براى آن دو در موقع خوابيدن مانند تعقيبات نماز بيان فرمود.

2-[1]امام صادق (ع) در حديث دوازده درهمى كه (حضرت رسول6به علىّ (ع) دادند تا براى آن حضرت پيراهن بخرد) فرمود كه پيامبر خدا6به كنيزى كه (چهار درهم صاحبش را گم كرده بود) فرمود: جلو من حركت كن و مرا به سوى خانواده‌ات راهنمايى كن، پيامبر چون به در خانه رسيد، فرمود:

«السلام عليكم»

پاسخ ندادند، دو مرتبه سلام كرد، پاسخ ندادند، براى سوّمين بار كه سلام كرد گفتند: «اى رسول خدا سلام و رحمت و بركات خدا بر تو باد». پيامبر6سؤال فرمود: چرا بار اوّل و دوّم جواب سلام را نداديد، گفتند: اى رسول خدا ما سلام شما را شنيديم ولى دوست داشتيم بيشتر بشنويم ...

41- باب استحباب مورد خطاب قرار دادن يك مؤمن با ضمير جمع در موقع سلام كردن و دعا براى او در هنگام عطسه و غير آن‌

1-[2]امام صادق (ع) فرمود: در سه مورد فرد به صورت جمع خطاب مى‌شود:

[1]- خصال صدوق، ج 2 ص 87. امالى صدوق، ص 144، بطور مشروح بيان شده.

[2]-( باب 41:) اصول كافى، ص 613.

1- در موقع عطسه كه مى‌گويى‌

«يرحمكم اللَّه»

اگر چه كسى با وى نباشد. 2- در سلام كردن مى‌گويى‌

«السّلام عليكم»

. 3- هنگام دعا براى ديگران مى‌گويى:

«عافاكم اللَّه»

. 2- مانند اين حديث در خصال نيز نقل شده است.

42- عدم استحباب سلام بر كسى كه همراه جنازه است يا به نماز جمعه مى‌رود يا در حمّام است‌

1-[1]امام صادق (ع) فرمود: بر سه كس سلام لازم نيست 1- بر كسى كه با جنازه همراه است 2- بر آن كه به نماز جمعه مى‌رود 3- بر كسى كه داخل حمّام باشد.

43- باب چگونگى پاسخ سلام دادن به حاضر و غايب‌

1-[2]امام باقر (ع) فرمود كه: امير المؤمنين7بر قومى گذشت و بر آنان سلام كرد، آنها پاسخ دادند «سلام و رحمت و بركات و مغفرت و خشنودى خدا بر تو باد». حضرت به آنان فرمود: بر ما بدان گونه كه فرشتگان به پدر ما ابراهيم (ع) سلام كرده‌اند سلام كنيد. آنان به حضرت ابراهيم (ع) گفتند «رحمت و بركات خدا بر شما اهل بيت».

[1]-( باب 42:) اصول كافى، ص 613.

[2]- اصول كافى، ص 613

2-[1]حكم بن عيينه گويد: روزى در خدمت امام باقر (ع) بودم و خانه پر از جمعيّت بود كه پيرمردى آمد و بر در خانه ايستاد و گفت: «السّلام عليك يا ابن رسول اللَّه و رحمة اللَّه و بركاته» (اى پسر رسول خدا سلام و رحمت خدا و بركات او بر تو باد) و ساكت شد. امام باقر (ع) فرمود:

«و عليك السّلام و رحمة اللَّه و بركاته»

. سپس به مردم سلام كرد و همه جواب سلام او را دادند.

3-[2]ابو كهمش گويد: به امام صادق (ع) عرض كردم عبد الله بن ابى يعفور شما را سلام رساند، امام فرمود:

«و عليك و7»

(بر تو و بر او سلام باد)، هر گاه عبد اللَّه را ديدى به او سلام برسان.

4-[3]امام محمد باقر (ع) فرمود: فرشته‌اى از خدا درخواست كرد كه قدرت شنوايى دعاى بندگان خويش را به او ببخشد، خدا دعاى وى را مستجاب كرد و از آن زمان هر مؤمنى كه مى‌گويد:

«صلى اللَّه على محمّد و آله و سلّم»

(درود و سلام خدا بر محمّد و آل او)، آن فرشته در پاسخ مى‌گويد:

«و عليك السّلام»

سپس آن فرشته به پيامبر6عرض مى‌كند فلانى بر شما درود فرستاد، رسول خدا در جواب مى‌فرمايد «و درود بر او باد».

5-[4]امام باقر (ع) فرمود: روزى حضرت على (ع) در رحبة (محله‌اى در كوفه) نشسته بود و مردم دور او جمع بودند كه مردى بلند شد و گفت: «السلام عليك يا امير المؤمنين و رحمة اللَّه و بركاته» (سلام و رحمت و بركات خدا بر تو اى پيشواى مؤمنان) حضرت به او نگاه كرد و فرمود:

«و عليك السّلام و رحمة اللَّه و بركاته»

، تو كيستى؟ آن مرد خود را معرّفى كرد سپس سؤالات خود را مطرح كرد كه از جمله آنها ده سؤال بود كه هر كدام از ديگرى دشوارتر بود.

[1]- روضه كافى، ص 76.

[2]- اصول كافى، ص 360.

[3]- مجالس صدوق، ص 67.

[4]- خصال صدوق، ج 2، ص 56.