36- باب حرمت تبعيض بين فقير و ثروتمند در نحوه سلام كردن و وجوب رعايت مساوات بين آن دو
1-[1]امام رضا (ع) فرمود: هر كس فقير مسلمانى را ملاقات كند و به گونهاى بر او سلام نمايد كه با سلام بر ثروتمند فرق داشته باشد در روز قيامت خدا را در حالى ملاقات مىكند كه خدا بر وى خشمگين است.
2-[2]حجّال گويد: به جميل بن درّاج گفتم آيا پيامبر خدا6فرمود:
زمانى كه بزرگ قومى نزد شما آمد او را احترام كنيد؟ جميل گفت: آرى، پيامبر فرموده است. از جميل پرسيدم: [در اين حديث] منظور از شريف كيست؟ پاسخ داد:
از امام صادق (ع) در اين باره پرسيدهام، آن حضرت فرمود: منظور از شريف در اين حديث شخص ثروتمند است.
37- باب استحباب شكرگزارى خدا براى نعمت اسلام و تندرستى
1-[3]امام جعفر صادق (ع) از پدرانش نقل كرده است: پيامبر6فرمود: هر كس يهودى يا مسيحى يا زردشتى يا يكى از غير مسلمانان را ببيند بگويد:
«سپاس خدايى را كه مرا بر تو فضيلت داد و اسلام را دين من و قرآن را كتابم و محمّد6را پيامبر، و حضرت على (ع) را امام و پيشواى من، و مؤمنين را
[1]-( باب 36:) عيون الاخبار، ص 215؛ مجالس صدوق، ص 265( م 68).
[2]- روضه كافى، ص 219.
[3]-( باب 37:) مجالس صدوق، ص 161( م 45)؛ ثواب الاعمال، ص 15؛ قرب الاسناد، ص 34.
برادرانم، و كعبه را قبله من قرار داده است» خدا بين آن مؤمن و غير مسلمان در دوزخ هرگز جمع نكند.
2-[1]امام جعفر صادق (ع) فرمود: هر كس آفت زدهاى (مانند جذامى و امثال آن) يا مثله شده يا گرفتارى را ببيند مخفيانه بطورى كه او نشنود سه مرتبه بگويد:
«سپاس خدايى را كه مرا سلامت داشت از آن چه تو را بدان مبتلا ساخته است، و اگر خدا مىخواست مىتوانست مرا نيز گرفتار سازد» هرگز آن بلا به او نرسد.
38- باب لزوم بلند سلام كردن و پاسخ دادن به نحوى كه مخاطب بشنود
1-[2]امام صادق (ع) فرمود: هر گاه كسى سلام مىكند بلند سلام كند و نگويد سلام كردم اما پاسخ ندادند، شايد نشنيده باشند، جواب سلام را نيز بايد بلند گفت تا آن مسلمان سلامكننده نگويد: پاسخ سلام مرا نگفتند.
39- باب نحوه سلام گفتن و استحباب انتخاب كلمات مناسب
1-[3]حسن بن منذر گويد: از امام صادق (ع) شنيدم كه مىفرمود: كسى كه بگويد:
«السلام عليكم»
براى او ده حسنه، و كسى كه بگويد:
«سلام عليكم
[1]-. مجالس صدوق، ص 161( م 45).
[2]-( باب 38). اصول كافى، ص 613( التسليم).
[3]-( باب 39) اصول كافى، ص 613( التسليم).
و رحمة اللَّه
» برايش بيست حسنه، و هر كه بگويد:
«سلام عليكم و رحمة اللَّه و بركاته»
برايش سى حسنه است.
2-[1]امام صادق (ع) نقل كرده است كه امير المؤمنين (ع) فرمود: كراهت دارد انسان بگويد:
«حيّاك اللَّه»
(خدا تو را زنده بدارد) سپس ساكت شود مگر آن كه پس از آن، سلام كند.
3-[2]عمّار ساباطى در باره نحوه سلام كردن زنان از امام صادق (ع) سؤال كرد و امام فرمود: زن بگويد:
«عليكم السّلام»
و مرد پاسخ دهد:
«السّلام عليكم»
. 4-[3]وهب يمانى در حديثى نقل كرده است كه: خدا به آدم فرمود: به جانب اين گروه از فرشتگان برو و به آنان بگو
«السّلام عليكم و رحمة اللَّه و بركاته»
(سلام و رحمت و بركات خدا بر شما باد). حضرت آدم بر آنان سلام كرد، ملائكه پاسخ دادند:
«و عليك السّلام و رحمة اللَّه و بركاته»
. چون به حضور پروردگار خويش برگشت، پروردگار تبارك و تعالى به او فرمود: اين درود تو و فرزندانت تا روز قيامت در بين آنها باقى مىماند.
40- باب استحباب تكرار سلام تا سه مرتبه در صورت عدم دريافت پاسخ و اجازه ورود
1-[4]امام محمد باقر (ع) فرموده است كه: امير المؤمنين (ع) به مردى از طايفه بنى سعد فرمود: آيا در باره خود و فاطمه برايت سخن نگويم؟ تا اين كه فرمود: يك روز صبح زود در حالى كه هنوز در رختخواب بوديم پيامبر به نزد ما آمد و فرمود:
«السلام
[1]- اصول كافى، ص 613( التسليم).
[2]- من لا يحضره الفقيه: ج 2 ص 152.
[3]- علل الشرائع، ص 45.
[4]-( باب 40:) من لا يحضره الفقيه، صفحه 321، كتاب صلاة.
عليكم»
ما سكوت كرديم و حيا نموديم از جايمان بلند شويم، سپس فرمود:
«السلام عليكم
» باز هم سكوت كرديم، مجددا فرمود:
«السلام عليكم»
ترسيديم اگر پاسخ سلام حضرت را ندهيم برگردد، و اين عادت آن حضرت بود كه سه مرتبه سلام مىكرد و اگر اجازه ورود به وى داده نمىشد برمىگشت، پس گفتيم
«و عليك السّلام» يا رسول اللَّه
، داخل خانه شويد، حضرت داخل شدند، سپس تسبيح حضرت فاطمه را پيامبر براى آن دو در موقع خوابيدن مانند تعقيبات نماز بيان فرمود.
2-[1]امام صادق (ع) در حديث دوازده درهمى كه (حضرت رسول6به علىّ (ع) دادند تا براى آن حضرت پيراهن بخرد) فرمود كه پيامبر خدا6به كنيزى كه (چهار درهم صاحبش را گم كرده بود) فرمود: جلو من حركت كن و مرا به سوى خانوادهات راهنمايى كن، پيامبر چون به در خانه رسيد، فرمود:
«السلام عليكم»
پاسخ ندادند، دو مرتبه سلام كرد، پاسخ ندادند، براى سوّمين بار كه سلام كرد گفتند: «اى رسول خدا سلام و رحمت و بركات خدا بر تو باد». پيامبر6سؤال فرمود: چرا بار اوّل و دوّم جواب سلام را نداديد، گفتند: اى رسول خدا ما سلام شما را شنيديم ولى دوست داشتيم بيشتر بشنويم ...
41- باب استحباب مورد خطاب قرار دادن يك مؤمن با ضمير جمع در موقع سلام كردن و دعا براى او در هنگام عطسه و غير آن
1-[2]امام صادق (ع) فرمود: در سه مورد فرد به صورت جمع خطاب مىشود:
[1]- خصال صدوق، ج 2 ص 87. امالى صدوق، ص 144، بطور مشروح بيان شده.
[2]-( باب 41:) اصول كافى، ص 613.
1- در موقع عطسه كه مىگويى
«يرحمكم اللَّه»
اگر چه كسى با وى نباشد. 2- در سلام كردن مىگويى
«السّلام عليكم»
. 3- هنگام دعا براى ديگران مىگويى:
«عافاكم اللَّه»
. 2- مانند اين حديث در خصال نيز نقل شده است.
42- عدم استحباب سلام بر كسى كه همراه جنازه است يا به نماز جمعه مىرود يا در حمّام است
1-[1]امام صادق (ع) فرمود: بر سه كس سلام لازم نيست 1- بر كسى كه با جنازه همراه است 2- بر آن كه به نماز جمعه مىرود 3- بر كسى كه داخل حمّام باشد.
43- باب چگونگى پاسخ سلام دادن به حاضر و غايب
1-[2]امام باقر (ع) فرمود كه: امير المؤمنين7بر قومى گذشت و بر آنان سلام كرد، آنها پاسخ دادند «سلام و رحمت و بركات و مغفرت و خشنودى خدا بر تو باد». حضرت به آنان فرمود: بر ما بدان گونه كه فرشتگان به پدر ما ابراهيم (ع) سلام كردهاند سلام كنيد. آنان به حضرت ابراهيم (ع) گفتند «رحمت و بركات خدا بر شما اهل بيت».
[1]-( باب 42:) اصول كافى، ص 613.
[2]- اصول كافى، ص 613
2-[1]حكم بن عيينه گويد: روزى در خدمت امام باقر (ع) بودم و خانه پر از جمعيّت بود كه پيرمردى آمد و بر در خانه ايستاد و گفت: «السّلام عليك يا ابن رسول اللَّه و رحمة اللَّه و بركاته» (اى پسر رسول خدا سلام و رحمت خدا و بركات او بر تو باد) و ساكت شد. امام باقر (ع) فرمود:
«و عليك السّلام و رحمة اللَّه و بركاته»
. سپس به مردم سلام كرد و همه جواب سلام او را دادند.
3-[2]ابو كهمش گويد: به امام صادق (ع) عرض كردم عبد الله بن ابى يعفور شما را سلام رساند، امام فرمود:
«و عليك و7»
(بر تو و بر او سلام باد)، هر گاه عبد اللَّه را ديدى به او سلام برسان.
4-[3]امام محمد باقر (ع) فرمود: فرشتهاى از خدا درخواست كرد كه قدرت شنوايى دعاى بندگان خويش را به او ببخشد، خدا دعاى وى را مستجاب كرد و از آن زمان هر مؤمنى كه مىگويد:
«صلى اللَّه على محمّد و آله و سلّم»
(درود و سلام خدا بر محمّد و آل او)، آن فرشته در پاسخ مىگويد:
«و عليك السّلام»
سپس آن فرشته به پيامبر6عرض مىكند فلانى بر شما درود فرستاد، رسول خدا در جواب مىفرمايد «و درود بر او باد».
5-[4]امام باقر (ع) فرمود: روزى حضرت على (ع) در رحبة (محلهاى در كوفه) نشسته بود و مردم دور او جمع بودند كه مردى بلند شد و گفت: «السلام عليك يا امير المؤمنين و رحمة اللَّه و بركاته» (سلام و رحمت و بركات خدا بر تو اى پيشواى مؤمنان) حضرت به او نگاه كرد و فرمود:
«و عليك السّلام و رحمة اللَّه و بركاته»
، تو كيستى؟ آن مرد خود را معرّفى كرد سپس سؤالات خود را مطرح كرد كه از جمله آنها ده سؤال بود كه هر كدام از ديگرى دشوارتر بود.
[1]- روضه كافى، ص 76.
[2]- اصول كافى، ص 360.
[3]- مجالس صدوق، ص 67.
[4]- خصال صدوق، ج 2، ص 56.
6-[1]پيامبر6فرمود: ناقص كردن نماز يا سلام جايز نيست، امّا نقصان نماز ناتمام گذاشتن ركوع يا سجود و نقصان توقّف در ركعت ديگر مىباشد، و نقصان در سلام آن است كه در سلام كردن بگويد
«السّلام عليك»
و يا در پاسخ سلام بگويد
«و عليك»
و نگويد
«و عليكم السّلام»
. 7-[2]علىّ بن ابراهيم در تفسيرش در ذيل قول خداى تعالى كه (يا محمّد) «اهلت را به نماز امر كن و بر آن شكيبا باش»[3]گويد: رسول خدا6هر روز هنگام نماز صبح به در خانه حضرت على و فاطمه و حسن و حسين (ع) مىآمد و مىفرمود:
«السّلام عليكم و رحمة اللَّه و بركاته»
(سلام و رحمت و بركات خدا بر شما باد). آنها مىگفتند:
«و عليكم السّلام يا رسول اللَّه و رحمة الله و بركاته»
سپس پيامبر مىفرمود: وقت نماز است خدا شما را رحمت كند.
44- باب استحباب مصافحه با مقيم و در آغوش گرفتن مسافر
1-[4]امام صادق (ع) فرمود: كامل شدن سلام و تحيّت براى مقيم، دست دادن و براى مسافر، يك ديگر را در آغوش گرفتن است.
[1]- معانى الاخبار، ص 82.
[2]- تفسير قمّى، ص 425.
[3]-وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْها، طه/ 132.
[4]-( باب 44:) اصول كافى، ص 613.
45- باب استحباب سلام كردن كوچك بر بزرگ و جمعيّت كم بر جمعيّت زياد و عابر بر نشسته و ...
1-[1]امام جعفر صادق (ع) فرمود: بايد كوچك بر بزرگ، و عابر بر نشسته، و جمعيّت كم بر جمعيّت زياد سلام كند.
2-[2]امام صادق (ع) فرمود: وقتى گروهى در مجلسى باشند آنها كه وارد مىشوند بايد سلام كنند.
3-[3]امام صادق (ع) فرمود: عدّه كم بر عدّه زياد، و سواره بر پياده، و كسانى كه بر استر سوار هستند بر الاغ سوار، و اسب سواران بر استر سواران سلام كنند.
4-[4]ابن بكير از يكى از دوستانش نقل مىكند كه شنيدم امام صادق (ع) مىفرمود: سواره بر پياده، و پياده بر نشسته سلام كند و زمانى كه دو گروه يك ديگر را ملاقات نمايند گروه كمتر بر گروه بيشتر، و فرد بر جماعت سلام كند.
5-[5]امام صادق (ع) فرمود: سواره بر پياده و ايستاده بر نشسته سلام كند.
46- اگر يك نفر از گروهى سلام كند از همه آنها كفايت مىكند و نيز كافى است كه يك نفر پاسخ دهد
1-[6]امام صادق (ع) فرمود: هر گاه يك نفر از جماعتى سلام كند براى همه آنها كفايت مىكند.
[1]-( باب 45:) اصول كافى، ص 614( باب من يجب أن يبدأ بالسلام).
[2]- اصول كافى، ص 614.
[3]- اصول كافى، ص 614.
[4]- اصول كافى، ص 614.
[5]- اصول كافى، ص 614.
[6]-( باب 46:) اصول كافى، ص 614( باب اذا سلم واحد من الجماعة أجزأ).