کتاب آداب معاشرت از دیدگاه معصومان

به او گفته شود

«شفاك اللَّه»

(خدا تو را شفا دهد) زيرا آن عطسه در اثر بيمارى است.

62- باب استحباب «الحمد للَّه» گفتن در موقع عطسه‌

1-[1]صالح بن ابى حمّاد گويد: از عالم آل محمّد امام موسى كاظم (ع) در باره عطسه و علّت «الحمد للَّه» گفتن پرسيدم، فرمود: سلامتى بدن و اعضا و جوارح نعمتى است از جانب خدا براى بنده‌اش، كه ممكن است بنده اين نعمت را فراموش كند لذا خدا بادى را امر مى‌كند كه از بدنش به صورت عطسه از بينى او خارج شود و بنده در موقع عطسه خدا را ستايش كند؛ بنا بر اين گفتن «الحمد للَّه» در موقع عطسه شكر و سپاسى است براى نعمتى كه فراموش كرده بود.

2-[2]امام صادق (ع) فرموده: نوجوانى كه به حدّ بلوغ نرسيده بود در نزد پيامبر6عطسه زد و گفت‌

«الحمد للَّه»

پيامبر6به او فرمود:

«بارك اللَّه فيك»

خدا مبارك كند بر تو.

3-[3]مسمع بن عبد الملك گويد: امام صادق (ع) عطسه كرد، پس فرمود:

«الحمد للَّه ربّ العالمين»

سپس انگشت روى بينى گذاشت و گفت: بينى من با تواضع و فروتنى در مقابل خدا بر خاك است.

4-[4]امام صادق (ع) فرمود: وقتى عطسه كسى را بشنويد اول به او دعا كنيد [يرحمكم اللَّه بگوييد]؛ سپس با او سخن بگوييد.

5-[5]امير المؤمنين (ع) فرمود: هر كس موقع عطسه زدن بگويد:

«الحمد للَّه ربّ العالمين على كلّ حال»

(در هر حال سپاس و ستايش خداى را كه پروردگار

[1]-( باب 62:). اصول كافى، 617( العطاس).

[2]- اصول كافى، صفحات 618- 619( العطاس).

[3]- اصول كافى، صفحات 618- 619( العطاس).

[4]- اصول كافى، صفحات 618- 619( العطاس).

[5]- اصول كافى، صفحات 618- 619( العطاس).

جهانيان است)، به درد گوش و دندان مبتلا نخواهد شد.

6-[1]امام جعفر صادق (ع) از رسول خدا نقل فرموده است: هر گاه شخص مسلمان عطسه كند و به واسطه دردى كه دارد سكوت كند

[الحمد للَّه‌

نگويد] فرشتگان از جانب او مى‌گويند

«الحمد للَّه ربّ العالمين»

، و اگر خودش گفت‌

«الحمد للَّه ربّ العالمين»

ملائكه مى‌گويند

«يغفر اللَّه لك»

خدا تو را بيامرزد. و نيز امام از پيامبر6نقل كرده كه: عطسه براى مريض نشانه سلامتى و راحتى بدن است.

63- باب استحباب صلوات بر محمّد و خاندانش براى كسى كه عطسه مى‌كند يا مى‌شنود

1-[2]ابن ابى عمير از يكى از دوستانش نقل كرده است: مردى نزد امام باقر (ع) عطسه كرد و گفت‌«الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ»امام (ع) به او دعا نكرد و فرمود: «از حقّ ما كاست». سپس گفت هر گاه كسى از شما عطسه كند بگويد:

«الحمد للَّه ربّ العالمين، و صلّى اللَّه على محمد و اهل بيته»

. آن مرد اين دعا را گفت و امام براى او دعا كرد.

2-[3]امام صادق (ع) فرمود: هر كه عطسه‌اى بشنود و

«الحمد للَّه»

بگويد و صلوات بفرستد به درد چشم و درد دندان گرفتار نخواهد شد؛ سپس فرمود: اگر عطسه‌اى بشنوى اين دعا را بگو اگر چه بين تو و او دريايى فاصله باشد.

3-[4]جابر گويد: امام باقر (ع) فرمود: عطسه نيكوست، به جسم فايده مى‌رساند و خداى عزّ و جلّ را به ياد مى‌آورد، به امام گفتم در نزد ما گروهى هستند كه مى‌گويند: براى پيامبر نصيبى از دعاى عطسه نيست، امام فرمود: اگر دروغ‌

[1]- اصول كافى، صفحه 619( العطاس).

[2]-( باب 63:) اصول كافى، ص 618 و 619( العطاس).

[3]- اصول كافى، ص 618 و 619( العطاس).

[4]- اصول كافى، ص 618 و 619( العطاس).

بگويند شفاعت محمّد6به آنها نخواهد رسيد.

4-[1]امام صادق (ع) فرمود: هر كس عطسه كند و دستش را بر تيغه بينى بگذارد و بگويد

«الحمد للَّه ربّ العالمين، حمدا كثيرا كما هو اهله، و صلّى اللَّه على محمّد النبىّ و آله و سلّم»

سپاس و ستايش فراوان خداى را كه پروردگار جهانيان و شايسته حمد است، و درود خدا بر پيامبر و خاندانش، پرنده كوچكى از بينى او خارج شده تا زير عرش پرواز مى‌كند و تا روز قيامت براى او طلب آمرزش مى‌نمايد.

64- درود بر محمّد6و خاندانش هنگام عطسه، و ذبح حيوانات و جماع مكروه نيست بلكه مستحب است‌

1-[2]فضيل بن يسار گويد: به امام باقر (ع) عرض كردم: مردم در سه مورد صلوات بر محمّد و خاندانش را نمى‌پسندند: 1- هنگام عطسه 2- در موقع سر بريدن حيوانات. 3- هنگام جماع. امام فرمود: چه شده است آنها را؟ واى بر آنان، منافق شده‌اند، لعنت خدا بر آنان باد.

2-[3]در كتاب عيون اخبار الرضا نقل شده است: در نامه‌اى كه امام رضا (ع) به مأمون نوشت، فرمود: صلوات بر پيامبر6در هر جا لازم است از جمله هنگام عطسه كردن و سر بريدن حيوانات و غير آن.

[1]- اصول كافى، ص 618( العطاس).

[2]-( باب 64): اصول كافى، ص 618( العطاس)

[3]- عيون اخبار الرضا، ص 276.

65- باب جواز دعاى عطسه براى ذمّى و دعا براى هدايت وى‌

1-[1]ابن ابى نجران از بعضى از دوستانش نقل كرده است كه: مردى مسيحى در نزد امام صادق (ع) عطسه كرد، مردم به او گفتند «هداك اللَّه» خدا تو را هدايت كند، امام فرمود:

«يرحمك اللَّه»

خدا تو را بيامرزد، اصحاب گفتند: او مسيحى است، امام پاسخ داد: تا خدا او را نيامرزد هدايت نمى‌كند.

66- اگر گفتارى با عطسه مقارن باشد جايز است آن عطسه را دليل بر راستى سخن گوينده دانست‌

1-[2]امام صادق (ع) از پيامبر6نقل فرموده است: عطسه دليل بر راستى گفتار گوينده است.

2-[3]و نيز آن حضرت از پيامبر6نقل فرموده است: اگر كسى سخن بگويد و در همان حال فردى عطسه بزند گواه بر درستى گفتار اوست.

67- باب استحباب احترام و بزرگداشت شخص مسنّ مؤمن‌

1-[4]عبد اللَّه بن سنان گويد: امام جعفر صادق (ع) به من فرمود: تجليل از پير مرد تجليل از خداى عزّ و جلّ است.

[1]-( باب 65:) اصول كافى، ص 618( العطاس).

[2]-( باب 66:) اصول كافى( العطاس).

[3]- اصول كافى( العطاس).

[4]-( باب 67:) اصول كافى، ص 619( وجوب اجلال ذى الشّيبة المسلم).

2-[1]امام صادق (ع) فرمود: از نشانه‌هاى تجليل از خداى عزّ و جلّ تجليل و بزرگداشت مسلمانى است كه [در اثر پيرى‌] داراى موى سفيد باشد.

3-[2]امام جعفر صادق (ع) فرمود: كسى كه به بزرگ ما احترام و به كوچك ما رحم نكند از ما نيست.

4-[3]امام صادق (ع) فرمود: از نشانه‌هاى تجليل از خداى عزّ و جلّ تجليل از مؤمنى است كه [در اثر پيرى‌] موى او سفيد شده، و هر كس مؤمنى را گرامى بدارد خدا را احترام كرده است و، كسى كه به مؤمن پير اهانت كند خدا قبل از مرگش كسى را مى‌فرستد كه به او توهين نمايد.

5-[4]امام جعفر صادق (ع) فرمود: سه كس حقّشان ناشناخته نمى‌ماند مگر از جانب منافقى كه به نفاق شناخته شده باشد [در حدّ اعلاى نفاق باشد]. 1- كسى كه مويش را در اسلام سفيد كرده باشد. 2- حافظ قرآن. 3- پيشواى عادل.

6-[5]امام صادق (ع) فرمود: بزرگان خويش را احترام كنيد و صله رحم نماييد.

7-[6]با اسنادى مانند اين حديث از آن حضرت نقل شده و در آن اضافه شده است: بهترين صله رحم خوددارى از آزار و اذيّت نزديكان است.

8-[7]امام صادق (ع) از رسول خدا6نقل فرمود: تجليل از مسلمان پير تجليل از خداست.

9-[8]امام صادق (ع) از پيامبر6نقل فرموده است: هر كس شخص مسنّى را بخاطر پيرى او احترام كند خدا او را از ترس و وحشت روز قيامت در امان خواهد داشت.

[1]- اصول كافى، ص 619( وجوب اجلال ذى الشيبه المسلم).

[2]- اصول كافى، ص 319( باب اجلال الكبير).

[3]- اصول كافى، ص 620( وجوب اجلال ذى الشيبة).

[4]- اصول كافى، ص 620( وجوب اجلال ذى الشيبة).

[5]- اصول كافى، ص 319( باب اجلال الكبير).

[6]- اصول كافى، ص 319( باب اجلال الكبير).

[7]- اصول كافى، ص 391( اجلال الكبير).

[8]- اصول كافى، ص 619( وجوب اجلال ذى الشيبة المسلم).

10-[1]و نيز آن حضرت فرموده است: هر كس پيرى را كه مويش را در اسلام سفيد كرده است احترام كند خدا او را از وحشت روز قيامت در امان دارد.

11-[2]پيامبر6فرموده: كسى كه نسبت به فضيلت شخص مسن شناخت داشته باشد و او را احترام كند خدا او را از وحشت روز قيامت در امان مى‌دارد.

و نيز فرمود: تجليل از پيرمرد مؤمن احترام به خداست.

12-[3]امام صادق (ع) فرمود: كسى كه براى اشخاص فضيلتى قائل نباشد از بابت انديشه خويش مغرور است.

13-[4]رسول خدا6فرمود: پيران را تجليل كنيد زيرا احترام به بزرگسالان تجليل از خداست.

68- باب استحباب احترام كريم و شريف‌

1-[5]حجّال گويد: از جميل بن درّاج سؤال كردم درست است كه رسول خدا6فرموده است: هر گاه شرافتمند قومى به نزد شما بيايد او را احترام كنيد؟

گفت: بلى، پرسيدم شريف كيست؟ گفت از امام صادق (ع) در اين باره پرسيدم، امام فرمود: شريف كسى است كه داراى مال باشد، از امام پرسيدم حسب چيست؟ فرمود: آن كه به وسيله مال و غير آن كارهاى پسنديده انجام دهد، سؤال كردم كرم چيست؟ فرمود: پرهيزگارى.

[1]- اصول كافى، ص 619( وجوب اجلال ذى الشيبة المسلم).

[2]ثواب الاعمال، ص 102.

[3]معانى الاخبار، ص 72.

[4]مجالس پسر شيخ طوسى، ص 196.

[5]-( باب 68:) روضه كافى، ص 219.

2-[1]امام صادق (ع) از پيامبر6نقل فرموده: وقتى سخاوتمندى به نزد شما بيايد او را احترام كنيد.

3-[2]امام جعفر صادق (ع) از پيامبر نقل فرمود: هر گاه سخاوتمند قومى به نزد شما بيايد او را گرامى بداريد.

4-[3]عبد اللَّه علوى از جدش نقل كرده است كه امير المؤمنين (ع) فرمود:

وقتى كه عدىّ پسر حاتم به خدمت پيامبر6رسيد پيامبر او را به خانه خويش برد و تنها حصير و بالشى از پوست كه در خانه داشت برايش پهن كرد و او را روى آن نشاند.

69- باب كراهت نپذيرفتن تكريم و احترام مانند نپذيرفتن متكا و بوى خوش‌

1-[4]امام صادق (ع) فرمود: دو نفر بر حضرت علىّ (ع) وارد شدند، حضرت براى هر كدام تشكى گذاشت، يكى روى آن نشست و ديگرى امتناع كرد، حضرت به او فرمود: روى آن بنشين زيرا هيچ كس از پذيرفتن احترام خوددارى نمى‌كند مگر الاغ.

2-[5]ابو الحسن امام موسى كاظم (ع) فرمود: امير مؤمنان7مى‌فرمود:

از پذيرفتن احترام خوددارى نمى‌كند مگر الاغ، پرسيدم مقصود از احترام چيست؟

فرمود: جا دادن به شخص در مجلس، و بوى خوش كه به او تعارف مى‌شود.

3-[6]علىّ بن جهم گويد: از ابو الحسن امام كاظم (ع) شنيده‌ام كه مى‌فرمود:

از پذيرفتن احترام خوددارى نمى‌كند مگر الاغ، سؤال كردم منظور از احترام چيست؟

[1]- اصول كافى، ص 620( باب اكرام الكريم).

[2]- اصول كافى، ص 620( باب اكرام الكريم).

[3]- اصول كافى، ص 620( باب اكرام الكريم).

[4]-( باب 69:) اصول كافى، ص 620( باب اكرام الضيف).

[5]- معانى الاخبار، ص 78؛ عيون الاخبار، ص 173.

[6]- معانى الاخبار، ص 78؛ عيون الاخبار، ص 173.

فرمود: چيزى مانند بوى خوش و هر چه انسان بدان احترام مى‌شود.

4-[1]ابو زيد مكّى گويد: از امام موسى كاظم (ع) شنيدم كه مى‌فرمود: از پذيرفتن احترام خوددارى نمى‌كند مگر الاغ، و منظور امام از آن بوى خوش و متّكا بود.

5-[2]بزنطى از ابو الحسن علىّ بن موسى الرضا (ع) نقل كرده است كه حضرت علىّ (ع) فرمود: از پذيرفتن احترام خوددارى نمى‌كند مگر الاغ، از امام رضا (ع) پرسيدم: منظور چيست؟ فرمود: آن كرامت [احترام‌] شامل بوى خوش و جا دادن در مجلس مى‌شود كه هر كس اين دو را نپذيرد چنان است كه گفته شد.

6-[3]سماعة بن مهران گويد: از امام صادق (ع) پرسيدم اگر كسى عطرى را كه به او تعارف مى‌شود ردّ كند چگونه است؟ فرمود: شايسته نيست كرامت و احترام را ردّ نمايد.

7-[4]در كتاب قرب الاسناد از حضرت على (ع) نقل شده است كه رسول خدا6فرمود: هر گاه كرامتى بر شما عرضه شد آن را رد نكنيد زيرا الاغ است كه احترام را رد مى‌كند.

70- باب استحباب استقبال و بدرقه از مهمان و اطاعت مهمان از صاحب خانه‌

1-[5]امام صادق (ع) از پيامبر6نقل فرموده است: از جمله حقوق مهمان بر

[1]- معانى الاخبار، ص 478؛ عيون الاخبار، ص 173.

[2]- معانى الاخبار، ص 52.

[3]- معانى الاخبار، ص 78.

[4]- قرب الاسناد، ص 44.

[5]-( باب 70:) اصول كافى، ص 620( باب حق الدّاخل).