پيامدها
يكى از مهمترين دستاوردهاى فردى روحيه استكبارستيزى، تقويت و تثبيت غيرتمندى و جوانمردى است. اين روحيه ضمن آنكه مفسدان و ظالمان را مرعوب و بنيانشان را متزلزل مىكند، عملًا درس غيرت و ديندارى مىآموزد. يكى از برجستهترين نمونههاى اين ويژگى در حادثه عظيم عاشورا روى داد. نداى آسمانى و شورانگيز سيدالشهدا (ع) در جان انسانهاى غيور، همواره همگان را به اقدامى مؤثر در مقابل مفاسد اجتماعى فرا مىخواند:
هان! هم اكنون اين فرد نا پاكزاده [/ ابنزياد] پسر ناپاكزاده، ما را بر سر دو راهى قرار داده: انتخاب شريعت يا قبول خوارى و ذلت؛ درحالي كه ذلتپذيرى از ما بهدور است![1]
از آنجا كه استكبار ستيزى حركتى بر مدار حق است، موجب تضعيف باطل و تقويت حق مىگردد و بدينسان زمينه را براى تثبيت حكومت حق و هموارشدن مسير تعالى جامعه فراهم مىآورد.
راهكارها
بزرگترين راهكار تربيتى براى ايجاد روحيه استكبارستيزى، پرورش روحيه آزادگى و پيراستگى از نقاط ضعفى همچون ترس و طمع است. به بيانى ديگر، يكى از موانع و آفات اين روحيه، عافيتطلبى، بزدلى، طمعورزى، محافظهكارى، تسامح و تساهل و عادت به سرسپردگى و تذلل است. ممكن است انسان با مشاهده فراوانى تجهيزات استكبارى بهراسد و دچار سستى و ضعف شود، اما قرآن كريم اهل ايمان را از اين نوع ترس برحذر داشته و پيروزى جبهه حق را- بهرغم كمى تجهيزات- نويد داده است؛ آنجا كه مثلًا در داستان رويارويى طالوت (ع) وجالوت مىفرمايد: «بسا گروهى اندك كه بر گروهى بسيار به اذن خدا پيروز شدند.»[2]
[1]- أَلَا وَ إِنَّ الدَّعِيَّ ابْنَ الدَّعِيِ قَدْ رَكزَ مِنَّا بَيْنَ اثْنَتَيْنِ بَيْنَ الْمِلَّةِ وَ الذِّلَّةِ وَ هَيْهَاتَ مِنَّا الدَّنِيئَة.( حسن بن شعبه حرانى، تحف العقول، ص 241.)
[2]-« كمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كثِيرَةً بإِذْنِ اللَّهِ.»( بقره( 2): 249.)
يكى ديگر از موانع مهم استكبارستيزى، روزمرگى و برخورد سطحى و بدون تأمل با مسائل است كه خود نوعى غفلت بهشمار مىآيد و ادامه يافتن آن، آدمى را از بصيرت محروم مىكند و بدينترتيب قدرت تشخيص و عمل به وظيفه زايل مىشود. از سويى قدرتطلبى، رقابتجويى و تعصب گروهى و نژادى نيز آفت اين روحيه است كه بايد با آنها مبارزه كرد.
پرسش
1. برادرى و ايثار را از منظر اسلام تعريف و برخى از مهمترين مصاديق آن را بيان كنيد.
2. برخى از آثار فردى و اجتماعى اخوت و ايثار را نام بريد.
3. مهمترين مانع برخوردارى از روحيه ايثارگرى چيست؟
4. استكبارستيزى را با استفاده از معانى مقابل آن تعريف كنيد.
5. اجتماعى را كه روحيه استكبارستيزى دارد، توصيف نماييد.
6. مهمترين موانع برخوردارى از روحيه استكبارستيزى را بيان داريد و آنها را تحليل كنيد.
براى تأمل و پژوهش
1. آيا مىتوان بدون روحيه برادرى و اخوت، جامعهاى سالم بنا كرد؟ دنياى غرب چگونه اين كاستى را جبران كرده است؟
2. برهههايى از تاريخ صدر اسلام و انقلاب اسلامى ايران، نمونههاى كمنظير و گاه بىنظيرى از روحيه برادرى اسلامى و روحيات نزديك به آن را در معرض ديد بشر قرار داد كه همواره موجب سرافرازى و افتخار مسلمانان است. بهطور مشخص، چه عواملى در جامعه ما سبب نزديكى به اين روحيه يا فاصله گرفتن از آن مىشود؟ با توجه به اين عوامل، چه سازوكارهايى براى نهادينه كردن فرهنگ اخوت و برادرى اسلامى در جامعه پيشنهاد مىكنيد؟
3. نگهدارى و نهادينهسازى روحيه استكبارستيزى در جامعه، به چه عواملى بستگى دارد و چه خطرهايى آن را تهديد مىكند؟
كتابنامه
قرآنكريم.
نهجالبلاغه.
1. ابنابىالحديد، عبدالحميد بن هبهالله، شرح نهجالبلاغه، قم، كتابخانه آيتالله مرعشىنجفى، 1404 ق.
2. ابنابىجمهور، محمد بن زينالدين، عوالى اللئالى، قم، سيدالشهداء (ع)، 1405 ق.
3. ابناشعث كوفى، محمد بن محمد، الاشعثيات (الجعفريات)، تهران (چاپ سنگى)، مكتبه نينوى الحديثه، بىتا.
4. ابنبابويهقمى، محمد بن على، الامالى، تهران، كتابخانه اسلاميه، 1362.
5.------------------ ، التوحيد، قم، جامعه مدرسين، 1357.
6.------------------- ، الخصال، قم، جامعه مدرسين، 1403 ق.
7.------------------- ، علل الشرائع، قم، مكتبه الداورى، 1385 ق.
8.------------------- ، عيون اخبار الرضا (ع)، تهران، جهان، 1378 ق.
9.---------- كمال الدين و تمام النعمه، تصحيح علىاكبر غفارى، تهران، دارالكتب الاسلاميه، 1395 ق.
10.--------------------- ، مصادقه الاخوان، قم، ليتوگرافى كرمانى (چاپ افست)، 1402 ق.
11.--------------------، من لا يحضره الفقيه، قم، جامعه مدرسين، 1413 ق.
12. ابنشعبهحرانى، حسن بن على، تحف العقول، قم، جامعه مدرسين، 1404 ق.
13. ابنشهرآشوب، محمد بن على، مناقب آل ابىطالب، قم، مؤسسه انتشارات علامه، 1379 ق.
14. ابنطاوس، على بن موسى، اقبال الاعمال، تهران، دارالكتب الاسلاميه، 1367.
32. حرعاملى، محمدبن حسن، الجواهر السنيه فى الاحاديث القدسيه، ترجمه زينالعابدين كاظمخلخالى، تهران، دهقان،.
33.---------، وسائل الشيعه الى تحصيل مسائل الشريعه، قم، مؤسسه آلالبيت الاحياء التراث، 1409 ق.
34. حسنزادهآملى، حسن، دروس معرفت نفس، تهران، شركت انتشارات علمى و فرهنگى، 1378.
35. حسينىبهشتى، محمد، ايدئولوژى اسلامى، قم، هجرت، 1365.
36. حقىالبروسوى، اسماعيل، تفسير روح البيان، بيروت، دارالفكر، بىتا.
37. حكيمى، محمدرضا و ديگران، الحياه، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، 1413 ق.
38. حويزى، عبدعلى بن جمعه، تفسير نور الثقلين، قم، مؤسسه اسماعيليان، 1415 ق.
39. خامنهاى، على، «روح توحيد نفى عبوديت غيرخدا»، ديدگاههاى توحيدى، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، 1377.
40.----------------، گفتارى در باب صبر، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، 1383.
41. دستغيب، عبدالحسين، گناهان كبيره، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، 1379.
42. دى. ناى، رابرت، سه مكتب روانشناسى: ديدگاههاى فرويد، اسكينر و راجرز، ترجمه احمد جلالى، تهران، پادرا، 1381.
43. ديلمى، حسن بن محمد، ارشاد القلوب، قم، الشريف الرضى، 1412 ق.
44.--------------، اعلام الدين فى صفات المؤمنين، قم، مؤسسه آلالبيت الاحياء التراث، 1408 ق.
45. رازى، محمد بن زكريا، «الطب الروحانى»، رسلائل فلسفيه، جمعآورى و تصحيح پل كراوس، قاهره، مطبعه بول باربيه، بىتا.
46. راغباصفهانى، حسين بن محمد، الذريعه الى مكارم الشريعه، قم، الشريفالرضى، 1414 ق.
47.----------------------، المفردات فى غريب القرآن، بيروت، دارالقلم، 1375.
48. راوندى، قطبالدين، الدعوات، قم، مدرسه امام مهدى (عج)، 1407 ق.
49.--------------، قصص الانبياء، تحقيق غلامرضا عرفانيانيزدى، مشهد، بنياد