و پس از انجام اعمال روز دهم در منى، بهتر است هرچه زودتر به مكه بيايد، و اعمال مكه را انجام دهد، و مىتواند تا آخر ذيحجه آن را به تأخير بياندازد، اگر چه احوط آن است كه تأخير نياندازد.
7- هفت شوط خانه خدا، كعبه را طواف مىنمايد.
8- پس از طواف دو ركعت پشت مقام حضرت ابراهيم عليه السّلام نماز طواف مىخواند.
9- و هفتبار بين صفا و مروه سعى مىنمايد، و با انجام آن بوى خوش نيز بر او حلال مىشود.
10- پس از سعى به مسجد الحرام برگشته، و هفت شوط طواف نساء را بجا مىآورد.
11- دو ركعت نماز طواف نساء مىخواند، و پس از آن استمتاع از زن بر او حلال مىشود.
12- به منى ولو بعد از ثلث شب بازمىگردد، و بيتوته در منى در شب يازدهم و دوازدهم (و براى بعضى شب سيزدهم) را تدارك مىنمايد.
13- رمى جمرات سهگانه را در روز يازدهم و دوازدهم (و بعضى روز سيزدهم نيز) انجام مىدهد، و با انجام همه اين اعمال حج او كامل مىشود، و ان شاء اللّه ذمه او از حج تمتّع فارغ خواهد شد.
شروط صحّت حج تمتّع
شرايط صحّت حج تمتّع شش چيز است:
1- نيّت در وقت احرام از ميقات، و به همين مقدار كفايت مىكند كه در حال احرام قصد انجام حج تمتّع را به آنگونه كه در رساله موجود است، و يا راهنماى مطمئنى به او تعليم مىدهد داشته باشد.
2- عمره تمتّع و حج تمتّع او در ماههاى حج (شوال، ذيقعده و ذيحجه) واقع شود.
3- حج و عمره تمتّع در يكسال واقع شود.
4- انشاء احرام عمره تمتّع (مگر در حال ضرورت) از ميقات باشد.
5- انشاء احرام حج در صورت امكان از مكه باشد، بنابراين با تمكّن اگر عمدا از غير مكه محرم شود احرامش باطل است، و بايد به مكه بازگشته و تجديد احرام كند، وگرنه حج او باطل خواهد بود.
6- عمره و حج تمتّع به وسيله يك نفر و براى يك نفر انجام گيرد، بنابراين استيجار دو نفر، يكى براى انجام عمره، و ديگرى
براى انجام حج جايز نيست، همانگونه كه براى شخص واحد جايز نيست كه عمره تمتّع را براى يك نفر، و حج آن را براى ديگرى انجام دهد.
صورت اجمالى حج إفراد
حج إفراد داراى سيزده عمل است:
1- نيّت حج إفراد.
2- كسى كه مكلّف به چنين حجى است از ميقات و يا منزلش اگر نزديكتر از ميقات به مكه است، براى انجام حج إفراد محرم مىشود.
3- وقوف در عرفات روز نهم ذيحجه از ظهر تا غروب آفتاب.
4- وقوف به مشعر از طلوع فجر روز دهم تا طلوع آفتاب.
5- رمى جمره عقبه روز دهم.
6- اگر حج اوّل اوست سر مىتراشد، و در غير اين صورت مخيّر بين حلق و يا تقصير است.
7- طواف خانه خدا.
8- دو ركعت نماز طواف پشت مقام حضرت ابراهيم (عليه السّلام)
9- سعى بين صفا و مروه.
10- طواف نساء.
11- نماز طواف نساء.
12- بيتوته در منى در شب يازدهم و دوازدهم (و براى بعضى شب سيزدهم).
13- رمى جمرات سهگانه در روز يازدهم و دوازدهم (و براى بعضى روز سيزدهم)
و با انجام اين اعمال حج إفراد او به پايان مىرسد، و بايد پس از آن عمره مفرده را انجام دهد، و اگر حج استحبابى و يا نذرى است انجام عمره مفرده ضرورت ندارد.
شرايط صحّت حج إفراد
1- نيّت در هنگام احرام.
2- انعقاد احرام از ميقات، و يا از منزلش همانگونه كه گذشت.
3- حج إفراد بايد در ماههاى حج انجام گيرد، و پس از آن عمره مفرده بجا آورد، كه انجام آن در تمام سال جايز است، اگر چه احتياط آن است كه پس از حج إفراد، عمره مفرده را هرچه زودتر انجام دهد.
مسأله 283- عدول از حج إفراد استحبابى به عمره تمتّع اگر براى خود شخص باشد جايز است، ولى عدول از حج إفراد به عمره مفرده براى اينكه بتواند پس از آن براى انجام حج تمتّع نيابت كند جايز نيست.
صورت اجمالى عمره مفرده
صورت عمره مفرده مانند عمره تمتّع است، با اين تفاوت كه در عمره مفرده كسانى كه در مكه هستند از ادنى الحل مثل مسجد تنعيم مىتوانند محرم شوند، و پس از تقصير مىبايست طواف نساء و نماز طواف نساء را نيز انجام دهند.
صورت اجمالى حج قران
سوّم از انواع حج، حج قران است، و كيفيت آن مانند حج إفراد است، و فرقى كه دارد اين است كه حاجى در حج قران، قربانى خود را هنگام احرام با خود مىآورد، و بر او لازم است كه همان حيوانى را كه به عنوان قربانى همراه آورده است قربانى نمايد، ولى حج إفراد قربانى ندارد.
و در حج قران، حاجى مخيّر است بين اينكه احرام خود را با تلبيه و يا با اشعار حيوان و يا قلاده انداختن بر گردن آن، منعقد نمايد.
لكن اگر حيوانى را كه براى قربانى همراه آورده، گاو و گوسفند باشد فقط مىتواند دمپائىهايى را كه در آنها نماز مىگزارده است به گردن آن به شكل قلاده بياندازد، ولى اگر براى قربانى شتر همراه
آورده است مخيّر است كه به گردن آن دمپائىهاى[1]موقع نماز خود را قلاده نمايد، يا آنكه آنرا شعار كند، بدين صورت كه كوهان شتر را از جانب راست بشكافد، و با خون خود او آغشته سازد، و جمع بين هردو عمل مستحب است، و نيز مستحب است در صورتى كه شتر براى قربانى همراه آورده است لبيّكهاى واجب را نيز بگويد.
[1]مراد از دمپائىهايى كه در نماز همراه دارد، آن دمپائىهايى است كه در موقع نماز مانع از قرار گرفتن دو سر انگشت بزرگ پا روى زمين نباشد.
كيفيت تفصيلى عمره تمتّع
واجبات عمره تمتّع شش چيز است:
1- نيّت:
هنگام شروع در اعمال حج تمتّع شخص بايد قصد كند كه «حج تمتّع را به جاى مىآورم و آغاز مىكنم به عمره تمتّع كه جزئى از حج تمتّع است قربة الى اللّه».
خطور نيت در دل كافى است، ولى در تمام اعمال عمره و حج مستحب است نيت را به زبان بياورد.
2- احرام:
احرام لازم است در ميقات انجام گيرد، از اين رو مقدمتا به بيان معناى ميقات و انواع آن و معرّفى مواقيت مىپردازيم:
ميقات
ميقات در لغت به محلّى كه در وقت معيّن در آن اجتماع مىكنند، و همچنين به زمان خاصّى كه براى كار خاصّى قرار داده مىشود، گفته شده است. بنابراين ميقات احرام به دو نوع زمانى و مكانى تقسيم مىگردد.
ميقات زمانى حج: به ميقات زمانى حج در قرآن مجيد با بيان «الحجّ اشهر معلومات» اشاره شده است كه به ماههاى شوّال و ذيقعده و ذيحجه تفسير گرديده است.
عمره مفرده در طول سال ممكن بوده، و وقت خاصى ندارد.
ميقات مكانى حج: مواقيت مكانى حج مكانهاى خاصى است كه پيامبر گرامى اسلام آن را مشخص و تعيين فرموده است، و گذشتن از آن و يا محاذى آن بدون احرام براى حاج و معتمر جايز نيست و پيغمبر گرامى اسلام (صلّى اللّه عليه و آله و سلّم) شش مكان را به عنوان ميقات معيّن فرموده است.
1- مسجد شجرة: كه (ذو الحليفه يا آبار على) هم ناميده مىشود، و آن ميقات اهل مدينه و كسانى است كه از طريق مدينه به مكّه مشرف مىشوند، و آن دورترين ميقات نسبت به مكه است كه از مدينه تقريبا هفت كيلومتر فاصله دارد، و فاصله آن تا مكه