طواف
طواف در عمره تمتّع يكبار در هفت شوط (دور) و در حج تمتّع، حج قران، حج إفراد و عمره مفرده دوبار واجب است. طواف اوّل در حج و عمره ركن است، و با ترك عمدى آن حج و عمره باطل مىشود، و طواف دوّم كه طواف نساء است ركن نيست.
مسأله 467- بر طوافكننده واجب است آن را با نيّت انجام دهد، و اگر در عمره تمتّع عمدا طواف را ترك كند به طورى كه قبل از وقوف به عرفات متمكّن از انجام آن نباشد عمرهاش باطل و حجّش مبدّل به حج إفراد مىشود، و در احرام باقى مىماند، و به عرفات مىرود، و پس از اتمام اعمال حج بايد عمره مفردهاى بجاى آورد و، در سال آينده نيز حج را قضا نمايد.
مسأله 468- كسى كه به جهت جهل به مسئله طواف عمره تمتّع را ترك نمايد حكم عامد را دارد، و اگر به جهت فراموشى طواف را ترك كند، بايد هرگاه متذكّر شد آن را فورا قضا نمايد، اگر چه پس از
انجام مناسك و خروج از ذيحجّه باشد، و پس از طواف، سعى را نيز بايد اعاده كند، و چنانچه از مكّه خارج شده بايد برگردد هر چند به وطن رسيده باشد، و خودش انجام دهد، و اگر براى او بازگشت به مكّه براى انجام طواف موجب عسر و حرج است بايد نايب بگيرد تا براى او ولو در سال آينده طواف نمايد.
مسأله 469- كسى كه براى قضاء طواف مراجعت به مكه مىكند اگر بيش از يك ماه از محلّ شدن او گذشته باشد، بايد محرم به احرام عمره مفرده شود و با آن احرام طواف قضا، و سعى را انجام دهد و به انجام اعمال عمره مفرده بپردازد، و اگر يك ماه از محلّ شدن او نگذشته جايز است بدون احرام داخل مكّه شود، و طواف را با همان احرام سابق انجام دهد، و سعى را نيز تكرار نمايد.
مسأله 470- اگر طواف عمره را غير صحيح بجاى آورده باشد، عمره او باطل است، و اگر طواف حج را غير صحيح انجام داده باشد اگر چه طوافكننده جاهل باشد، حج او باطل است.
مسأله 471- اگر طوافكننده از روى فراموشى طواف را غير صحيح انجام داده، مثلا داخل در حجره شده، و يا بدون طهارت طواف كرده است، بعيد نيست مثل فراموش كردن خود طواف باشد، كه حكم آن قبلا گفته شد.
مسأله 472- اگر مريض شخصا قادر به طواف نباشد، چنانچه ممكن است به كمك ديگرى و تكيه بر او طواف را بجاى آورد، و يا ديگرى او را حمل نمايد و در صورتى كه با حمل هم قادر بر طواف نباشد بايد براى انجام طواف نايب بگيرد.
مسأله 473- اگر زن قبل از طواف حائض يا نفساء گرديد، بايد تا وقت وقوف به عرفات صبر كند، پس اگر زمانى پاك شود كه به مقدار طواف قبل از وقوف اختيارى عرفات ولو وقوف اضطرارى فرصت داشته باشد لازم است عمره را تمام نموده، و سپس به عرفات برود، وگرنه حج او بدل به افراد مىشود، و با همان احرام به عرفات مىرود، و بقيّه اعمال را انجام مىدهد، و سپس عمره مفردهاى نيز بجا مىآورد.
مسأله 474- چنانچه زنى كه اعمال عمره تمتّع خود را به جهت عادت شدن انجام نداده است صبح روز نهم در عرفات پاك شود، واجب است در صورتى كه ممكن است به مكّه بيايد و اعمال عمره تمتّع را بجاى آورد، و محرم به احرام حج شده، و براى درك وقوف به عرفات برگردد. و اگر براى او آمدن به مكه به جهت ازدحام در مسير و يا نداشتن همراه امكان نداشته باشد، بايد به وظيفه حج إفراد عمل نمايد.
شروط طواف
1- طهارت از حدث اصغر و حدث اكبر در طواف واجب
مسأله 475- در طواف مستحب داشتن وضو شرط نيست، ولى چون طواف در مسجد الحرام انجام مىشود بايد از حدث اكبر طاهر باشد، و براى نماز طواف نيز بايد وضو بگيرد.
مسأله 476- براى معذور تيمم جايگزين وضو و يا غسل مىشود، و در غير جنابت علاوه بر تيمم بدل از غسل در صورت تمكّن بايد وضو هم بگيرد، وگرنه بجاى وضو نيز مجددا تيمم نمايد، و احتياط مستحب آن است كه جنب متيمم پس از آنكه خودش طواف كرد نايب هم بگيرد.
مسأله 477- بنا بر احتياط، مبطون و مسلوس بايد خود را از تعدّى نجاست حفظ كرده طواف نمايد، و پس از طواف خود، نايب هم بگيرد.
مسأله 478- اگر كسى بعد از طواف متوجه شود كه تمام طواف واجب را بدون طهارت بجاى آورده است، اعاده آن بعد از تحصيل طهارت بر او واجب است.
مسأله 479- كسى كه در اثناء طواف و قبل از گذشتن از نصف محدث شود بايد طوافش را پس از طهارت از اوّل شروع نمايد، و اگر پس از گذشتن از نصف محدث شود بايد پس از تحصيل طهارت، از موضعى كه محدث شده آن را ادامه دهد، و طوافش صحيح است.
مسأله 480- كسى كه بعد از تمام شدن طواف نسبت به طهارت در حال طواف شك كند نبايد به شكش اعتناء كند، و طوافش صحيح است.
مسأله 481- اگر قبل از طواف و يا در اثناء آن در طهارت خود شك كند، در صورتى كه يقين به طهارت قبلى داشته و فعلا شكّ در حدث دارد، بنا را بر طهارت گذارد، و اگر يقين به حدث داشته و شكّ در طهارت بعدى دارد بايد وضو گرفته و سپس طواف نمايد.
2 و 3- طهارت بدن و لباس
مسأله 482- براى صحّت طواف شرط است كه بدن و لباس طوافكننده از همه نجاسات حتى نجاساتى كه در نماز معفوّ است (مثل خون كمتر از درهم يا خون قروح و جروح) پاك باشد، بلى اگر اجتناب از خون قروح و جروح مشقّت داشته باشد طواف با آن جايز است.
مسأله 483- اگر پس از طواف علم به نجاست بدن يا لباس پيدا كند طوافش صحيح است، و اگر در اثناء طواف متوجّه نجاست بدن و لباس گرديد و يا نجاستى بر آن عارض شد چنانچه ممكن است در اثناء طواف بدون انجام عمل منافى با طواف، نجاست را برطرف نمايد (مثلا لباس نجس اضافى را بيرون آورد) در اين صورت ازاله نجاست كرده، و طواف را تمام مىنمايد، و چنانچه متمكّن از ازاله نجاست در اثناء طواف نيست، اگر به سه شوط و نصف نرسيده، پس از ازاله نجاست طواف را از نو شروع كند، و اگر به چهار شوط رسيده بعد از آنكه لباس و بدن را بيرون از طواف، تطهير كرد، طوافش را تكميل نمايد، و اگر بين سه و نيم و چهار شوط است احتياطا بعد از تطهير، طواف را تتميم كرده و نماز طواف را بخواند و دوباره نماز و طواف را تجديد نمايد.
مسأله 484- كسى كه در اثر فراموشى، با بدن يا لباس نجس طواف كرده، بنا بر اقوى پس از توجه بايد طواف را اعاده كند.
4- ختان براى مردان
مسأله 485- ختنه براى مردان و همچنين پسران نابالغ شرط صحّت طواف است. بنابراين اگر بچه ختنه نشده را ولىّ او محرم كند و طواف دهد، ازدواج براى او جايز نيست مگر آنكه پس از ختان در صورت تمكّن خودش و در غير اين صورت نايبش، طواف حج و سعى (و تقصير را بنا بر احتياط واجب) و طواف نساء را مجددا انجام دهد.
5- ستر عورت
مسأله 486- ستر عورت به مقدارى كه در نماز واجب است در طواف نيز لازم است، و طواف عريان اگر چه ناظرى هم وجود نداشته باشد باطل است.
6- مباح بودن لباس
مسأله 487- اگر جامه احرام و يا كفش و يا لباسهاى ديگر شخص طوافكننده غصبى باشد طواف باطل است.
7- نيّت
مسأله 488- طوافكننده بايد طواف را به عنوان امتثال فرمان الهى انجام دهد، و لازم است نوع طواف را مشخص نمايد كه طواف عمره است، يا طواف حج، يا طواف نساء و ...
واجبات طواف
واجبات طواف هفت چيز است:
1- ابتدا و ختم طواف به حجر الاسود.
بنابراين شروع به طواف از غير آن و ختم به غير آن صحيح نيست، و محاذات عرفى با حجر در ابتدا و انتهاى طواف كافى است، ولى لازم است كمى قبل از رسيدن به مقابل حجر، نيّت كند، تا طواف از ابتداى محلّ شروع گردد، و اين مقدار اضافه طواف كه از باب مقدّمه علميه انجام مىگيرد اشكال ندارد.
2- سمت چپ قرار گرفتن خانه كعبه.
در هنگام طواف خانه كعبه عرفا بايد سمت چپ طوافكننده قرار گيرد، و دقّت عقليّه در اين امر لازم نيست، پس اگر در هنگام طواف، خانه كعبه در سمت راست قرار گيرد، و يا پشت به خانه