ج- در فرض مذكور، حج صحيح است ولى مجرد ازدحام، در صورتى كه موجب عدم تمكن نشود، مجوز ترك رمى و نايب گرفتن نيست، و فعلا بر آنها لازم است در صورت تمكن خودشان به مكه بروند، و رمى را در وقت آن انجام دهند، و در صورت عدم تمكّن، نايب بگيرند.
792 س- آيا پرستار مثل مريض جايز است كه در شب عيد، رمى جمرات كند يا نه؟
ج- پرستار اگر با وصف پرستارى بتواند در روز رمى كند رمى در شب براى او جايز نيست. ولى اگر با اين وصف نتواند در روز رمى نمايد حكم مريض را دارد.
پنجم- قربانى روز عيد
واجب دوّم منى، قربانى در روز عيد است.
مسأله 793- بر هر شخصى بيش از يك قربانى واجب نيست، ولى هرچه بيشتر قربانى كند استحباب دارد.
مسأله 794- بر كسانى كه حج تمتّع بجا مىآورند قربانى واجب است، اگر چه حج استحبابى باشد، و بنا بر احتياط واجب اگر اهل مكّه حج تمتّع بجاى آورند بر آنها نيز قربانى كردن لازم است.
مسأله 795- بر كسى كه حج قران بجا مىآورد كشتن قربانى را كه همراه آورده واجب است، و بر كسى كه حج إفراد بجا مىآورد قربانى كردن واجب نيست.
مسأله 796- هر نفر بايد يك قربانى كامل ذبح و يا نحر نمايد، و جايز نيست چند نفر در يك قربانى شريك شوند، و در صورت ضرورت مثل آنكه جز يك قربانى پيدا نشود، احتياط واجب آن است كه جمع كنند بين قربانى مشترك، و بدل آن كه روزه گرفتن است.
مسأله 797- اگر پس از خريد قربانى، قربانى گم شود، واجب است قربانى ديگرى بخرد و ذبح نمايد، و اگر قربانى اوّل را يافت بر او واجب است كه آنرا ذبح كند، و احتياط واجب آن است كه قربانى دوّم را نيز ذبح نمايد، و اگر پس از ذبح قربانى دوّم، قربانى اوّل پيدا شد، بهتر و مطابق با احتياط آن است كه آن را نيز ذبح نمايد.
شروط قربانى
شروطى كه در مورد قربانى لازم است مراعات شود:
1- بايد قربانى شتر و يا گاو و يا گوسفند و يا بز باشد.
2- شرط است كه اگر قربانى شتر است وارد شش سال شده باشد، و اگر گاو يا بز است بنا بر احتياط واجب وارد سال سوّم شده باشد، و اگر گوسفند است بنا بر احتياط وارد سال دوّم شده باشد.
3- قربانى بايد صحيح الخلقه و كامل باشد، و قربانى حيوان كور، لنگ، خيلى پير، حيوانى كه شاخ داخلش شكسته باشد، حيوانى كه گوش و يا عضو ديگرى از او بريده شده باشد، حيوانى كه اخته شده، و يا لاغر باشد كفايت نمىكند، و مشهور آن است كه در لاغر نبودن همينقدر كه در گرده حيوان پيه گرفته باشد كافى است، و احتياط واجب آن است كه حيوانى را كه از اصل خلقت بدون شاخ و يا گوش و دم است، قربانى ننمايد، بلى اگر گوش حيوان سوراخ شده باشد، و يا آن را چاك داده باشند، ولى چيزى كم نداشته باشد، قربانى آن اشكالى ندارد، و همچنين قربانى حيوانى كه شاخ بيرونش شكسته است، اشكالى ندارد.
مسأله 798- حيوانى را كه عروق و بيضتين او را ماليده باشند، جايز است قربانى كنند، ولى قربانى حيوانى كه تخمهايش را كشيدهاند، كفايت نمىكند.
4- شرط است كه ذبح در روز عيد انجام گيرد، و بنا بر احتياط، جايز نيست در حال اختيار آن را از روز عيد به تأخير اندازد، اگر چه اقوى جواز تأخير است، بنابراين اگر ذبح را به تأخير انداخت، و تا آخر ايّام تشريق، بلكه تا آخر ذيحجه قربانى نمود، كفايت مىكند، و بنا بر احتياط در غير روز عيد و سه روز بعدش اگر قربانى كرد بايد قصد اداء و قضا ننمايد، و نيّت ما في الذمّه كند.
5- شرط است كه ذبح در منى واقع شود و ذبح در غير منى جايز نيست.
6- لازم است على الاحوط ذبح پس از رمى و قبل از تقصير و يا حلق قرار گيرد، ولى اگر سهوا و يا جهلا ترتيب را مراعات ننمايد، به حج او ضرر نمىزند، و اگر عمدا مراعات نكرده، بايد در صورت امكان آنچه را برخلاف ترتيب مقدّم داشته اعاده نمايد.
7- گوشت قربانى را نبايد از منى خارج كنند، مگر در صورتى كه موارد مصرفش در منى نباشد، و يا آنكه از فقيرى كه آن را تملّك كرده بخرند.
8- ذبح قربانى مىبايست همراه با نيّت و بخاطر امتثال امر الهى باشد، و اگر خودش ذبح نمىكند علاوه بر خودش ذابح نيز بايد نيّت كند، اگر چه دستش را روى دست ذابح بگذارد، و اگر ذابح نيّت نكند در كفايت آن اشكال است، و اظهر آن است كه نيّت ذابح كه به او نيابت دادهاند، شرط لازم و كافى براى صحّت قربانى است.
مسأله 799- اگر قربانى را به گمان چاقى كشت، و بعد معلوم شد كه لاغر است كفايت مىكند. و اگر با گمان لاغرى ذبح كرد به احتمال آنكه چاق باشد، و چاق درآمد كافى است، ولى اگر لاغر درآمد كافى نيست.
مسأله 800- اگر حيوانى را با علم به اينكه لاغر است به جهت جهل به مسأله قربانى كند، و بعد معلوم شود چاق است، كفايت مىكند، ولى اگر با يقين به لاغر بودن و دانستن مسئله، آن را ذبح نمايند هر چند چاق درآيد كفايت نمىكند.
مسأله 801- احتياط واجب آن است كه شخص قدرى از قربانى حج خود را بخورد، و قسمتى از آن را به شخص مؤمن اگر چه غنى باشد يا وكيل او هديه دهد، و قسمت ديگر از آن را به فقير مؤمن و يا وكيل او صدقه دهد، و احتياط واجب آن است كه مقدار هديه و صدقه كمتر از ثلث نباشد، و در صورتى كه حاجى فقيرى در آنجا باشد، مىتوان به او صدقه داد.
مسأله 802- اگر دو ثلثى را كه اختصاص به هديه و صدقه دارد به غير مؤمن، اختيارا و يا به جهت سهلانگارى بدهد، و يا تلف كند، بنا بر احتياط واجب ضامن است. بلى اگر غير مؤمن به زور از دست او بگيرد ضامن نيست، و مقدار ضمان را بايد نسبت به دو ثلث گوشت قربانى ذبح شده در نظر گرفت، نه نسبت به دو ثلث قيمتى كه براى خريد قربانى پرداخته است.
مسأله 803- چون ممكن است در منى به واسطه حاضر نبودن فقير مؤمن تصدّق دادن ثلث قربانى به مؤمن فقير، و همچنين هديه دادن ثلث آن به مؤمن ممكن نباشد، بهتر اين است كه از بعض
برادران دينى خود و از بعض فقراء مؤمن كه آنها را مىشناسد، در شهر خود وكالت بگيرد كه از جانب آنها ثلث قربانى را به عنوان هديه و ثلث آن را به عنوان صدقه قبول كند، و همچنين وكالت بگيرد كه بعد از قبول كردن از جانب آنها هر عملى مىخواهد نسبت به آن انجام دهد، در اين صورت در منى ثلث آن را به فقير مؤمنى كه از طرف او وكالت دارد صدقه دهد، و ثلث ديگر را به مؤمن ديگرى كه از جانب او وكيل است هديه بدهد، و از طرف آنها قبول كند، و بعد به هركس خواست بدهد، يا همانجا بگذارد و برود.
مسأله 804- اگر سرپرست كاروان و يا شخص ديگرى از حجاج پول قربانى را بگيرد، و سپس شك كند كه از طرف فلان شخص قربانى كرده يا نه، بايد بنا را بر اين بگذارد كه قربانى نكرده است، و همچنين اگر خود شخص شك كند براى كسى كه از طرف او در قربانى وكيل بوده قربانى كرده يا نه، بايد بنا را بر عدم ذبح بگذارد، بلى اگر وكيل بگويد كه قربانى كردهام، در صورتى كه متّهم به كذب نباشد مىتوان حرف او را پذيرفت.
مسأله 805- اگر كسى كه وظيفه او قربانى كردن است قربانى نيافت، بايد قيمت آن را نزد شخص امينى بگذارد، تا در ذيحجه از طرف او قربانى نمايد، و اگر شخص امين در ذيحجه آن سال
گوسفند نيافت، بايد در سال بعد قربانى كند، و اگر قربانىهاى موجود فاقد بعض شرايط بودند، بنا بر احتياط ناقص را ذبح كند، و در سال بعد نيز خودش و يا نايبش بايد حيوان ديگرى را كه واجد شرايط است قربانى نمايد.
مسأله 806- اگر حيوانى را براى قربانى نيافت، و پولش را هم نداشت، مىبايست به جاى آن ده روز روزه بگيرد، سه روز در سفر حج، و هفت روز وقتى كه به وطن بازگشت، و در سه روزى كه در حج روزه مىگيرد قصد اقامه ده روز شرط نيست، و لازم نيست كه در خود مكّه اين روزهها را بگيرد، ولى واجب است كه پىدرپى باشد، پس با توجه به اينكه در روز عيد قربان مطلقا و در ايّام تشريق براى كسانى كه در منى هستند روزه گرفتن جايز نيست، يا بايد اين سه روز كاملا قبل از عيد قربان قرار گيرد و يا كاملا پس از بازگشت از منى تا آخر ذى حجه انجام شود، و در صورتى كه ذو الحجّه به پايان رسيد و روزه نگرفت، بايد به هر صورت قربانى را بخرد، و به منى بفرستد، تا در منى ذبح شود، و نسبت به اينكه قربانى و يا كفّاره است نيّت ما في الذمّه كند، و هفت روز را در وطن روزه بگيرد، و احتياط مستحب آن است كه اين هفت روز نيز پىدرپى باشد.
مسأله 807- اگر شخص نتوانست روز هفتم را روزه بگيرد، بايد روز هشتم و نهم را روزه بگيرد، و پس از بازگشت از منى يك روز ديگر نيز روزه بگيرد، و اگر نتوانست روز هشتم را روزه بگيرد، جايز نيست روز نهم روزهها را شروع كند، بلكه بايد پس از بازگشت از منى روزهها را تدارك نمايد.
مسأله 808- اگر پس از گرفتن سه روز روزه، قربانى واجد شرايط پيدا شد، احتياط آن است كه آن را خريده و قربانى كند.
مسأله 809- اگر كسى قبل از فرستادن قربانى به منى و يا ذبح قربانى فوت كند، بر ورثه او پرداخت پول قربانى براى ذبح و يا نحر كردن واجب است.
مسأله 810- ذابح بايد مسلمان و ذبيحه او حلال باشد، هر چند شيعه اثنى عشرى نباشد.