864 س- شخصى دو موضع در سرش شكسته است، ممكن است كه حلق روز عيد باعث پاره شدن پوست گردد، اگر تقصير نمايد مجزى است، يا وظيفه ديگرى دارد؟
ج- اگر اميد خوب شدن در حدى كه بتواند حلق كامل نمايد تا آخر ايّام تشريق دارد تأخير بيندازد، و اگر اميد ندارد يا پس از تأخير خوب نشد، احتياط آن است كه هر مقدار سر را مىتواند بتراشد و تقصير هم بكند.
865 س- اگر كسى مقدارى از سر خود را با تيغ بتراشد، و بقيه را ماشين كند، آيا جايز است، و حلق صدق مىكند؟ ضمنا بعد از ماشين، بقيه سر را نيز مىتراشد.
ج- تا حلق تمام نشده، كوتاه كردن موى سر جايز نيست، و اگر تمام سر را تراشيده از حلق كافى است.
866 س- شخصى كه صروره نيست و مىتواند تقصير كند، آيا اگر ريش بتراشد، صرف نظر از حرمت، اين كار كفايت از تقصير مىكند يا نه؟
ج- كفايت نمىكند.
867 س- ماشين كردن موى سر قبل از حلق به جهت زيادى مو، چه حكمى دارد؟
ج- در صورت علم به حرمت، اگر عمدا انجام دهد كفّاره دارد.
868 س- حاجى در مذبح بعد از قربانى فورا تقصير كرده، كه دچار تطهير نجاست بدن و لباس احرام نگردد، و بعد از رسيدن به چادر حلق كند، از يك طرف صروره است، و از طرفى در حلق قصد احلال نكرده، و از طرف ديگر مذبح در خارج منى است تكليفش چيست؟
ج- تقصير در صورت جهل كفّاره ندارد، و حلق را كه در منى انجام داده اگر به قصد قربت و به حساب يكى از اعمال انجام داده كافى است. وگرنه باقى بر احرام است.
869 س- عصر عيد قربان بعد از هدى كه دوستان سر مىتراشيدند، و من هم به اين فكر كه بايد سر را تراشيد، رفتم سر خود را تراشيدم، و نگفتم كه سر مىتراشم براى حج تمتّع، فقط سرم را تراشيدم، در اين صورت وظيفه من چيست؟
ج- اگر سر را به عنوان اينكه وظيفه شما سر تراشى است، و از اعمال حج است تراشيدهايد صحيح است، هر چند نيّت را نگفته باشيد.
870 س- پس از وكالت دادن براى قربانى، آيا حلق جايز است يا خير؟
ج- اگر حاجى براى قربانى به كسى وكالت دهد، تا وكيل او قربانى نكرده، نمىتواند حلق كند، ولى اگر با اعتقاد به اينكه وكيل او براى او قربانى كرده حلق كرد، بعد معلوم شود كه وكيل او هنوز قربانى نكرده، حلق مزبور كافى است، و اگر بعد از حلق، اعمال مكه را هم انجام داده باشد كفايت مىكند، و لازم نيست آنها را اعاده كند.
871 س- چنانچه محرم در روز عيد قربان به علّت ازدحام يا كسالت نتواند رمى كند، و قصد دارد روز يازدهم قضا كند، و از طرفى چون قربانى در منى در روز عيد ممكن نيست، قربانى را هم تا روز سيزدهم تأخير بيندازد، آيا اجازه مىفرماييد كه در روز عيد حلق يا تقصير نموده، و از احرام خارج شود، و در روزهاى بعد رمى و قربانى را انجام دهد؟
ج- در صورت مفروضه مىتواند با حلق و يا تقصير از احرام خارج شود.
872 س- كسانى كه در شب دهم- شب عيد- جايز است از مشعر كوچ كنند، آيا مىتوانند رمى جمره عقبه را هم در شب دهم انجام دهند يا نه؟ و حكم قربانى و حلق و تقصير را هم در شب بيان فرماييد.
ج- كسى كه معذور است و نمىتواند در روز عيد رمى كند، جايز است در شب عيد رمى نمايد، و همچنين اگر از حلق و تقصير در روز عيد، معذور است مثل خائف از فجأه حيض كه بخواهد همان شب به مكه برود، بعيد نيست جايز باشد بعد از رمى جمره كسى را وكيل كند كه در روز عيد براى او قربانى نمايد، و خود حلق يا تقصير نموده، و به مكه برود، و قربانى نمودن در شب عيد، بنا بر احوط جايز نيست.
873 س- در روز دهم اگر حاج صروره متمكن از حلق نشود، شب مىتواند حلق نمايد، يا بايد روز يازدهم حلق نمايد؟
ج- حلق در شب خلاف احتياط است، و اگر در روز عيد ترك نمود، روز يازدهم بايد حلق كند، و اگر به جاى حلق تقصير كرد، وقتى كه متمكن از حلق شد در طول ذيحجه حلق نمايد.
874 س- كسى كه جهلا بالحكم، در خارج منى حلق كرده، و طواف حج و سعى و طواف نساء را انجام داده، بعد متوجه مسئله شده، وظيفهاش چيست، و چنانچه از جهت جهل به موضوع باشد، و يا اصلا غافل از حلق در منى باشد تكليف چيست؟
ج- در فرض مسئله كه از جهت جهل به مسئله و غفلت، در غير منى حلق كرده، اجزاء بعيد نيست، هر چند احتياط آن است كه در صورت تمكّن به منى برگردد، و حلق كند، (امرار موسى نمايد) و اعمال بعدى را اعاده كند، و با عدم تمكّن، هرجا كه هست همانجا حلق كند، و استحبابا موى خود را به منى بفرستد.
875 س- شخصى در اعمال روز عيد در منى در اثر گم كردن منزل و يا عذر ديگر حلق يا تقصير را تأخير انداخته، و شب حلق نموده، يا فرداى آن روز، مقارن طلوع آفتاب حلق كرده، صحيح است يا نه؟
ج- در صورتى كه معذور بوده مجزى است.
876 س- كسى كه حلق را فراموش كرده و به ايران بازگشته است، وظيفه او چيست؟
ج- بايد حلق و اعمال مترتبه بر حلق را انجام دهد، و اگر نمىتواند خودش به مكه برود، در محل خودش حلق كند، و موى خود را به منى بفرستد على الاحوط، و براى اعاده اعمال مكه نايب بگيرد.
877 س- كسى كه در غير منى حلق نموده، و اعمال مترتبه را انجام داده، و پس از اين عمره مفرده انجام داده، آيا محل شده است يا خير، و عمره مفرده او صحيح است يا خير؟
ج- اگر جهلا يا نسيانا در غير منى تقصير كرده، صحت آن بعيد نيست، اگر چه احوط و اولى حلق در منى و اعاده اعمال مترتبه است.
878 س- شخصى سال گذشته قربانى و حلق را در خارج از منى انجام داده، و پس از خاتمه اعمال، به ايران برگشته است، و امسال نيز به مدينه مشرف شده و قصد حج دارد، بفرماييد وظيفه او چيست؟ و آيا مىتواند براى خود يا ديگرى حج بجا آورد يا نه؟
ج- صحت حج سال گذشته بعيد نيست، و اگر با عدم تمكن از ذبح در منى قربانى را در مذابح معمول انجام داده، اعاده لازم نيست
879 س- كسى كه غير از وقوفين اضطرارى را نمىتواند درك كند، و براى بقيه اعمال خود نايب مىگيرد، آيا مىتواند حلق را در غير از منى انجام دهد؟
ج- بايد در منى حلق كند، و حلق در غير منى كافى نيست، مگر آنكه نتواند به منى برود.
880 س- كسانى كه اعمال حج را بر وقوفين مقدم مىدارند، اگر بعد از سعى تقصير نمودند، آيا موجب محل شدن و يا كفاره مىگردد؟
ج- محل نمىشوند، و اگر جاهل يا ساهى بودهاند، كفاره ندارد.
881 س- كسى را روز عيد قبل از حلق دستگير كردهاند، و او را به ايران فرستادهاند، آيا رفقاى او مىتوانند از او نيابت كنند، و بقيه اعمال را انجام دهند يا خير، و چگونه از احرام خارج مىشود؟
ج- بدون اينكه خودش نايب بگيرد نيابت صحيح نيست، و براى خارج شدن از احرام بايد به منى بيايد، و حلق يا تقصير كند، و اعمال مترتبه را انجام دهد، و اگر نمىتواند، در محل خودش حلق يا تقصير نمايد، و بنا بر احتياط مستحب موهاى خود را به منى بفرستد، و براى اعمال مترتبه نايب بگيرد.
882 س- شخصى در روز عيد قربان در حال رمى جمره عقبه پول خود را گم كرد، و چون پول براى هدى نداشت آن را مبدل به روزه كرد، و تصميم دارد بعد از ايام تشريق شروع به سه روز روزه نمايد، آيا چنين شخصى تقصير يا حلق را پس از سه روز روزه انجام دهد، يا همان روز عيد حلق يا تقصير نمايد؟
ج- مىتواند روز عيد حلق يا تقصير نمايد، ولى اگر اشيايى داشته باشد كه با فروش آنها بتواند قربانى تهيّه كند، متمكّن از هدى محسوب مىشود، و بايد قربانى كند، و روزه براى او مجزى نيست.
اعمال مكه
هفتم- طواف زيارت
پس از انجام اعمال منى در روز دهم، لازم است نسبت به انجام اعمال مكه كه اوّلين آنها طواف زيارت است مبادرت كند.
طواف زيارت كه طواف حج نيز ناميده مىشود از نظر احكام كاملا مانند طواف عمره تمتّع است، فقط در نيّت متفاوت است، و در اين طواف به جاى آنكه بگويد: در عمره تمتّع طواف مىكنم ...
مىگويد: در حج تمتّع طواف مىنمايم.
هشتم- نماز طواف زيارت
پس از طواف زيارت، دو ركعت نماز طواف زيارت نيز پشت مقام مىخواند، نماز طواف زيارت نيز در احكام و شرايط مانند نماز طواف در عمره تمتّع است.
نهم- سعى بين صفا و مروه
پس از نماز طواف زيارت، واجب است كه سعى بين صفا و مروه را بجا آورد، و آن نيز در احكام مانند سعى بين صفا و مروه، در عمره تمتّع است، با اين تفاوت كه اولا در نيّت مىگويد: سعى مىكنم در حج تمتّع، و ثانيا پس از سعى در حج تمتّع تقصير نيست.
با انجام سعى در حج تمتّع استفاده از بوى خوش نيز بر حاج حلال مىشود.
دهم- طواف نساء
پس از انجام سعى حاج به مسجد الحرام بازمىگردد، و دوباره خانه خدا را به نيّت طواف نساء طواف مىكند.
طواف نساء بر همه افرادى كه حج بجا مىآورند لازم است، و تفاوتى بين زن و مرد بالغ و غير بالغ نيست، حتّى براى طفل غير مميّز يا مجنونى كه وليّش او را محرم كرده است لازم است.