احتكار................................................................................... 114
قمار 114..............................................................................
خريد و فروش آلات موسيقى............................................................ 116
درآمد خوانندگى......................................................................... 117
درآمد فروش نوار و فيلم مبتذل ......................................................... 117
فروش طلاجات.......................................................................... 118
متفرقات................................................................................. 118
مسائل معاملات......................................................................... 120
معامله با اطفال.......................................................................... 120
معامله با اطفال.......................................................................... 120
شرايط بيع............................................................................... 121
فروش مال ديگران ...................................................................... 123
شك در مالكيت......................................................................... 124
خريد و فروش جنس به قيمت............................................................ 126
بيع فضولى............................................................................... 127
ترقى قيمت.............................................................................. 130
احياء زمين............................................................................... 132
خريد و فروش اوراق بهادار............................................................... 133
خريد و فروش بصورت نقد و نسيه....................................................... 134
وكالت در خريد و فروش................................................................. 137
شرط ضمن عقد معاملات................................................................ 138
خيار در معامله.......................................................................... 139
معاطات.................................................................................. 142
معاملات ربوى........................................................................... 142
عقود شرعى.............................................................................. 146
معامله سلف............................................................................. 147
شرط معامله سلف....................................................................... 147
احكام معامله سلف...................................................................... 148
فروش طلا ونقره......................................................................... 149
مواردى كه انسان مىتواند معامله را به هم بزند........................................... 149
احكام مضاربه ........................................................................... 154
احكام شركت............................................................................ 170
احكام صلح............................................................................. 174
احكام اجاره............................................................................. 176
شرائط مالى كه آنرا اجاره مىدهند........................................................ 178
شرائط استفادهاى كه مال را براى آن اجاره مىدهند...................................... 179
مسائل متفرقه اجاره...................................................................... 180
استفتائات شركت........................................................................ 185
تصرف شريك بدون اذن شركاء........................................................... 185
تعريف و تقسيم شركت و هزينههاى شركت............................................... 186
احكام شركت............................................................................ 191
قرعه .................................................................................... 193
متفرقات ................................................................................. 194
احكام جعاله............................................................................. 195
احكام مزارعه............................................................................ 197
احكام مساقات.......................................................................... 200
كسانى كه نمىتوانند در مال خود تصرف كنند............................................ 202
احكام وكالت............................................................................ 203
استفتائات وكالت........................................................................ 206
احكام قرض.............................................................................. 207
استفتائات قرض ......................................................................... 210
مستثنيات دين........................................................................... 210
فروش اموال بدهكار در مقابل دين....................................................... 211
پرداخت دين ............................................................................ 211
خسارت تأخير اداء دين ................................................................. 212
متفرقات دين............................................................................. 213
احكام حواله دادن ...................................................................... 215
احكام رهن............................................................................... 217
احكام ضامن شدن....................................................................... 219
استفتائات ضامن شدن................................................................... 222
ضمان در مال غصب.................................................................... 222
ضمان در مصرف آب و برق............................................................ 222
ضمان اموال غير......................................................................... 223
ضمان يد امانى .......................................................................... 227
ضمان در مالكيت....................................................................... 229
قيمت گذارى مال تلف شده............................................................. 229
ضمان در مورد بيمار..................................................................... 230
متفرقات ضمان.......................................................................... 231
احكام كفالت............................................................................ 234
احكام وديعه(امانت)..................................................................... 235
احكام عاريه............................................................................. 238
احكام اوراق بهادار و سفته............................................................... 241
احكام سرقفلى .......................................................................... 246
استفتائات سرقفلى....................................................................... 249
مسائل مربوط به بانكها ................................................................. 255
اعتبارهاى بانكى.......................................................................... 257
واردات كالا............................................................................. 257
صادرات كالا............................................................................ 258
نگهدارى كالا به وسيله بانك............................................................. 260
ضمانتنامههاى بانكى................................................................... 261
فروش سهام.............................................................................. 262
حوالههاى داخلى و خارج................................................................ ى 263
جايزههاى بانكى ......................................................................... 265
تحصيل و نقد كردن سفتهها به وسيله بانكها.............................................. 266
خريد فروش پولها و ارزهاى خارجى..................................................... 267
حسابهاى جارى........................................................................ 267
خريد و فروش سفتهها.................................................................... 268
حوالههاى بانكى......................................................................... 271
استفتائات مسائل بانكى.................................................................. 273
احكام بيمه .............................................................................. 282
قراردادهاى بيمهاى...................................................................... 283
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
مقدمه
از مهمتريناركان هر نظام و حكومتى مسأله اقتصاد و پرداختهاى مالى است، به طورى كه از جنبه ظاهر، دوام و استقلال حكومت بستگى تامّ به آن دارد.
امروزه قدرتهاى بزرگ دنيا مىكوشند تا از جهت اقتصادى بر اقران خود برترى يابند و لذا با بى شرمى تمام و تا سرحدّ جنون به كشورهاى ضعيف ظلم مىكنند و با تطميع و يا تهديدِ سران كشورهاى مستضعف، دست به چپاول مخازن آنها زده، سرمايههاى ملّى آنان را غارت مىكنند
حكومتهاى ضعيف هم با تعيين عوارض گوناگون و بستن مالياتهاى سنگين و بهرهكشى از مردم بيچاره، جور حاكمان جهانخوار را مىكشند و جيب آنان را پر مىكنند تا مگر از اين حكومت پوشالى و زودگذر دنيا طرفى ببندند و بهرهاى ببرند.
لذا هر روز به اسمى جديد و سازى نو، مردم نگونبخت را سر كيسه مىكنند و با سوء استفاده از غفلت و بى خبرى آنان سرمايههاى آنان را به تاراج مىبرند.
اين وضع حكومتهاى بزرگ و دست نشاندههاى آنان است اما اسلام عزيز كه بهترين نظام را به خود اختصاص داده، با برنامههاى مردمى و متين به دور از هر گونه ظلم و تجاوز، حكومت خود را بر اساس صدق و صفا و محبت، پايه ريزى كرده و افراد را براى برپايى يك نظام اقتصادى ملّى به يك بسيج عمومى دعوت فرموده است.
اساس اين برنامه بر دو محور «وجوب» و «استحباب» استوار است. يعنى: بعضى از پرداختهاى مالى را اجبارى و برخى را اختيارى قرار داده است. ولى نكته قابل
توجه آن است كه اسلام در اين مسأله همه مردم را از فقير و غنى به يك چشم نگاه نمىكند، بلكه پرداختهاى اجبارى را تنها از افراد ثروتمند طلب مىنمايد و پرداختهاى اختيارى را از عموم مردم مىخواهد. لذا بر آن شديم تا با يارى خداوند متعال و عنايات خاصه امام عصر (ارواحنا فداه) مجموعهاى از آداب و احكام خريد و فروش و كسب و كار را جمع آورى نموده؛ باشد كه مورد توجه مؤمنين، اهل كسب و تجار محترم قرار گيرد.
و من الله التوفيق
امير محسن فاطمى مهر
15 شوال 1431
ضرورت آشنايى با آداب معامله
اولين انديشه فرد مسلمان اين بايد باشد كه كارش چگونه مورد رضايت خدا قرار گيرد، و لازمهى چنين هدفى آن است كه احكام و وظايف خود را در زمينه كار خود بشناسد تا بتواند در عمل آنها را اجرا كند. از اين رو، اميرمؤمنان7فرمود:
«يَا مَعْشَرَ التُّجَّارِ الْفِقْهَ ثُمَّ الْمَتْجَرَ الْفِقْهَ ثُمَّ الْمَتْجَرَ الْفِقْهَ ثُمَّ الْمَتْجَر؛[1]
اى جامعه تجار و معاملهگر! اوّل يادگيرى مسائل شرعى تجارت، بعد تجارت»
و اين جمله را سه بار تكرار كرد.
پس اولين وظيفه در تجارت و معامله، آموختن احكام شرعى و بعد تلاش براى عمل به آن است تا داد و ستد به صورت صحيح انجام گيرد و اموالى كه از آن راه به دست مىآيد، حلال باشد و بتوان در آنها تصرف كرد. اما چنانچه فرد دقت كافى در ياد گرفتن احكام شرعى نداشته باشد و معامله به صورت باطل انجام گيرد، اموال به دست آمده نيز حرام خواهد بود و تصرف و استفاده از آن جايز نيست و اگر خود يا خانوادهاش از آن مال حرام استفاده كند، اثر سوء خود را خواهد گذاشت. به علاوه، در قيامت هم مورد بازخواست خواهد بود.
از اين رو، امام راحل و بنيانگذار جمهورى اسلامى در اين زمينه مىفرمايد:
«واجب است بر هر كسى كه تجارت مىكند و ساير معاملات را انجام مىدهد، احكام
[1]. كافى، ج 5، ص 150، ح 1.