کتاب ادوار فقه ( فارسی )

و صميمى مثل اعلى شده ، دورهء سى ساله « خلافت » پايان يافته و ( بعد از خلافت چند ماههء حسن بن على كه مكمّل سى سالهء خلافت شده ) نوبهء « ملك عضوض » و « ملك عنود » و از آن پس دورهء « جبروت و فساد فى الارض » رسيده پس معاويه بر مسند حكومت اسلامى نشسته و زمينه را براى مسند نشينى اخلاف فاسد خويش آماده ساخته است .
معاويه كه پدرش ، ابو سفيان ، مردى خود پسند ، دنيا پرست ، جاه طلب ، بى حقيقت و بىايمان مىبوده و مادرش ، هند ، نيز در اتّصاف به اين گونه اوصاف از پدرش دست كم نمىداشته و ، به همه معنى ، زوج و قرين او بوده است ، مردم را با زر و زور و فريب و غرور به زير بار سلطنت جابرانه و فرمانروايى غاصبانهء خويش در آورده و بعنوان « خليفهء پيغمبر » و « امير مؤمنان » به جاى پيغمبر ( ص ) و خلفاء راشدين نشسته و زمام كارهاى مسلمين را بدست گرفته و هر چه مىخواسته و مىتوانسته به كار مىبسته است .
براى اين كه پيوند معاويه با دين و علاقهء او به احكام اسلام اندازه گيرى شود و از توجّه به مقدمات ، دريافت نتيجه بحصول پيوندد و لاحقهء حاصله ، از سابقه شناخته آيد مناسب است به تربيت خانوادگى معاويه و چگونگى ايمان و اعتقاد پدر و مادر او توجّه شود از اين رو اندكى از سوابق احوال و اعمال و اقوال آنان ، بنقل از كتبى مانند تاريخ طبرى و « الكامل » تأليف ابن اثير جزرى كه اعتبار آنها را سنّى و شيعه اعتراف دارند و از مدارك و مآخذ مورد وثوق و اعتماد همهء دانشمندان است در اينجا مىآوريم

[ معاويه ] معاويه و نسب و حسب او

ابو سفيان پدر معاويه محمد بن جرير طبرى ( متوفّى به سال سيصد و ده 310 ) در تاريخ خود ( در قضيهء فتح مكَّه - 20 رمضان از سال هشتم هجرى - ) اين مضمون را آورده است :
« عباس ، عمّ پيغمبر ( ص ) ، ابو سفيان بن حرب را جوار داد ( در پناه گرفت ) و او را به حضور پيغمبر ( ص ) برد . عمر چند بار از پيغمبر ( ص ) خواستار شد و اجازت خواست تا ابو سفيان را ، كه دشمن سر سخت اسلام و اهل آن بوده و مسلمين را رنج و آزار داده و به قصد قلع و قمع مسلمين لشكر كشيها كرده و جنگ و خونريزى به راه انداخته ، بقتل برساند و پيغمبر ( ص ) خاموش بوده و چيزى نمىگفته تا اين كه عاقبت گفته است : او را تا بامداد فردا امان داديم و فردا به هنگام بامداد ابو سفيان با عباس به خدمت پيغمبر تشرّف يافته چون پيغمبر ( ص ) او را ديده چنين گفته است :
« ويحك ! يا ابا سفيان . ألم يأن لك ان تعلم ان لا إله الَّا الله ؟ .
« فقال :
« بأبي أنت و امّى ما أوصلك و احلمك و الله لقد ظننت ان لو كان مع الله غيره لقد اغنى عنّى شيئا » « فقال صلَّى الله عليه و سلَّم :
« ويحك يا ابا سفيان ألم يأن لك ان تعلم انّي رسول الله ؟
« فقال :

« بأبي أنت و امّى ما أوصلك و احلمك و اكرمك . و الله امّا هذه ففى النّفس منها شيء ! ! « عبّاس گفته است در اين هنگام وى را گفتم :
« ويلك ! تشهّد شهادة الحقّ قبل ، و الله ، ان يضرب عنقك .
چون اين را از من بشنيد فتشهّد . . » خلاصهء ترجمه اين كه :
از عباس عمّ پيغمبر ( ص ) نقل شده كه گفته است : چون با ابو سفيان به حضور پيغمبر ( ص ) رسيديم و بر او وارد شديم به ابو سفيان گفت :
واى بر تو ! آيا آن هنگام نرسيده كه بدانى جز خداى يكتا ، خدايى نيست ؟
ابو سفيان گفت : پدر و مادرم ترا به فدا باد ! چه اندازه صله رحم مىكنى و بردبارى و كرم دارى . چرا . گمان مىكنم اگر خدايى ديگر جز خدا مىبود من چنين بىچاره و درمانده نمىشدم .
باز پيغمبر ( ص ) گفت : آيا آن زمان نيامده كه بدانى من پيغمبر خدا هستم ؟
در پاسخ گفت : پدر و مادرم ترا به فدا باد ! صلهء رحم و بردبارى و كرم تو بسيار و شگفت انگيز است . ليكن در اين باره مرا دل ، صافى و خاطر پاك نيست ( به آن اعتقاد ندارم ) .
عبّاس گفته است : پس من وى را گفتم :
واى بر تو پيش از اين كه ، به خدا سوگند ، گردنت زده شود شهادت بر زبان ران .
پس خواه نخواه و با اكراه شهادت بر زبان راند و از كشته شدن رهايى يافت .
هنگام رحلت پيغمبر ( ص ) كه تقريبا سه سال پس از قضيهء بالا رخ داده ابو سفيان براى اين كه ميان مسلمين اختلاف ايجاد كند و اسلام را ضعيف و ، به گمان سست و فاسد خويش ، آن را نابود سازد وقتى از قضيهء « سقيفه » ، كه در نبودن او در مدينه پيش

آمده بود آگاهى يافت به نزد على ( ع ) شتافت و به انديشهء اين كه وسوسه اش در على ( ع ) مؤثّر افتد بوى چنين گفت :
« يا ابا الحسن ما بال هذا الأمر فى اضعف قريش و اقلَّها حيّا ؟
« فو الله لأن شئت لأملأنّها عليهم خيلا و رجلا » على ، عليه السّلام ، كه ابو سفيان را خوب مىشناخت و حدّ ايمان و اعتقاد او را به خدا و دين سخت آگاه بود و نظر وى را از اين گفته به درستى مىدانست در پاسخش چنين گفت :
« يا ابا سفيان طالما عاديت الله و رسوله ! » هنگامى كه عثمان بن عفّان ، عموزادهء ابو سفيان به خلافت رسيده ابو سفيان كه در آن زمان نابينا بوده به انجمنى كه همهء سران بنى اميّه در آنجا فراهم آمده بوده‌اند در آمده و پس از بررسى و تفحّص و اطمينان از اين كه مجلس به بنى اميّه اختصاص دارد و غير از ايشان كسى در آن ميان نيست چنين گفته است :
« يا معشر بنى أميّة انّ الخلافة صارت فى تيم و عدىّ حتّى طمعت فيها فقد صارت إليكم فتلقّفوها تلقّف الكرة . فو الله ما من جنّة و لا نار ! . .[1]» امورى كه سست ايمانى بلكه بى اعتقادى ابو سفيان را مىرساند بسيار است ، در

[1]ابو الفرج اصفهانى ( متوفى به سال 356 ه . ق ) كه خود از خاندان اموى است ، اخبار بالا و چند خبر ديگر از اين قبيل را در كتاب « الاغاني » ( جزء ششم ص 95 - 96 ) آورده و در آخر گفته است : « و لأبي سفيان اخبار من هذا الجنس و نحوه كثيرة يطول ذكرها و فى ما ذكرت منها مقنع » . شگفت آور است كه مصحح كتاب در اين موضوع پاورقى زده و به گفتهء عوام « كاسه از آش داغتر » شده و اخبارى را كه همهء مورخان معتبر از اهل تسنن نوشته‌اند افتراء دانسته است !

اين موضع به همين اندازه بسنده گرديد و اين شمّه از پندار و كردار و گفتار پدر معاويه در اينجا براى شناساندن نشأه و چگونگى پرورش معاويه از لحاظ شناسايى پدرش كافى به حساب آمد .
اكنون بايد از مادرش ، هند ، نشان گرفت و او را شناخت تا وضع شناسايى معاويه در آغاز نشو و نما به كمال خود برسد .

هند مادر معاويه سوابق هند مادر معاويه نيز چه از لحاظ عفاف و پاكدامنى و چه از لحاظ دشمنى با اسلام و مسلمين و اذيّت و آزار پيغمبر ( ص ) و محاربهء با او و دناءت و قساوت و سنگ دلى و بى ادبى نسبت به سرور شهيدان و سالار دليران حمزه ، عمّ گرامى پيغمبر ( ص ) ، و هم چگونگى اسلام آوردن اجبارى و اضطرارى وى با وضع و حال شوهر بى اعتقادش ابو سفيان مناسب مىبوده است .
نسبت به عفاف و پاكدامنى هند در زمان جاهليّت سخنانى مىبوده و مردم چيزهايى مىگفته‌اند به طورى كه يك بار ، چنان كه در كتب معتبر اهل سنت به تفصيل آورده شده ، طبق معمول زمان به كاهن رجوع كرده‌اند[1]. در برخى از همان كتب آمده است كه معاويه سند و نتيجهء خيانت هند بوده است .
عزّ الدين بن ابى الحديد در جزء اول از شرح خود بر « نهج البلاغه » از كتاب « ربيع الابرار » تأليف جار الله علَّامهء زمخشرى[2]كه از اكابر دانشمندان اهل سنت است مطلبى به مضمون زير نقل كرده است :

[1]سيوطى در تاريخ الخلفاء ( ص 197 - 198 ) ذيل ترجمهء معاويه از كتاب « الهواتف » تأليف خرائطى به اخراج او از حميد بن وهب قضيهء هند مادر معاويه را كه نخست زن فاكه بن مغيره بوده و در خانهء او مورد سوء ظن شده و از اين رو به كاهن مراجعه كرده‌اند به تفصيل ياد كرده است .
[2]« ابو القاسم محمود بن عمر بن محمد الخوارزمى المعتزلي استاد فن بلاغت ، ملقب به جار اللَّه ، به جهت اين كه چندى مجاورت مكه را اختيار كرده . او را مصنفات بسيارى است از اشهر آنها است « كشاف » كه در حق آن گفته شده : < شعر > انّ التّفاسير في الدّنيا بلا عدد و ليس فيها لعمري مثل كشّاف ان كنت تبغى الهدى فالزم قرائته فالجهل كالدّاء و الكشّاف كالشّاف < / شعر > وفاتش به جرجانيهء خوارزم شب عرفه سنه 538 ( ثلح ) » ( هدية الاحباب )

« معاويه به چهار كس نسبت داده مىشده است : مسافر بن ابى عمرو و عمارة بن وليد بن مغيره و عباس بن عبد المطلب و صباح كه آوازه خوان عمارة بن وليد بوده است .
« ابو سفيان مردى كوتاه اندام و زشت رو بوده و صباح ، كه مزدورى ابو سفيان را مىداشته ، جوانى زيبا و خوشرو بوده پس هند او را به خود خوانده و به همرسيده و از هم كام يافته‌اند .
« گفته‌اند كه : عتبة بن ابو سفيان نيز از همين صباح به همرسيده و گفته‌اند : هند نخواسته است او را در خانهء خود بزايد پس از مكَّه رفته و در بيرون مكَّه بار خود را به زمين نهاده و فارغ شده است .
« حسّان بن ثابت انصارى ، شاعر پيغمبر اسلام ، هنگامى كه با مشركان مكَّه مهاجاة داشته ، يك سال پيش از فتح مكَّه در ابياتى كه به اين موضوع نظر داشته ، چنين گفته است :
< شعر > لمن الصّبىّ به جانب البطحاء فى التّرب ملقى غير ذى مهد نجلت به بيضاء آنسة من عبد شمس صلبة الخدّ < / شعر >