ذات عرق است بين خود اهل محل مورد گفتگو است و قسمت خاصى را تعيين نمىكنند؟
السيد السيستاني: از هرجايى از وادى عقيق احرام مجزى است.
السيد الخامنهاي: نقطه خاصى اعتبار ندارد، ميزان صدق وادى عقيق است.
*** الشيخ البهجت: طلب افضل از اول وادى است.[1]
الشيخ التبريزي (قدس سره): تمام وادى عقيق ميقات است و در تعيين مناطق آن به اهل آن مكان مراجعه مىشود و اگر مورد اختلاف شد از جايى كه محرز است از وادى عقيق است احرام مىبندند. و اللّٰه العالم.
الشيخ الصافي: بنا بر احتياط از اول محل مذكور محرم شود. و اللّٰه العالم.
الشيخ الفاضل: تحصيل اطمينان لازم است. و احرام در هر سه موضع نامبرده جايز و صحيح است، ولى از مسلخ و پس از آن، از غمره افضل است.
الشيخ المكارم: اگر آن چه مطابق مشهور در عرف محل است عمل كرده صحيح است.
س: در منى روز 12 ذى حجه غسل كرده، به قصد انجام اعمال مكه و بدون وضو به مكه آمده و طواف و نماز و ساير اعمال را انجام داده است و مىدانسته كه در مكه پنج عمل بايد انجام دهد آيا اعمال به نحو مذكور صحيح و مجزى است يا نه؟
السيد السيستاني: غسل زيارت خانه خدا مستحب و مجزى از وضو است.
السيد الخامنهاي: غسل كفايت نمىكند و در اعمال مشروط به وضو بايد
[1]حاشيۀ جامع، ص 274
وضوء بگيرد و اگر بدون وضوء انجام داده اعاده لازم است.
غير از غسل جنابت هيچيك از اغسال مجزى از وضوء نيست، و اگر عمل مشروط به طهارت را بدون وضوء انجام داده بايد اعاده كند.
*** الشيخ البهجت: مجزى نيست.
الشيخ التبريزي (قدس سره): بلى صحيح و مجزى است. و اللّٰه العالم.
الشيخ الصافي: طواف و نماز كه بىوضوء انجام شدهاند باطلند و بايد اعمال مكه را حتى سعى دوباره انجام دهد. و اللّٰه العالم.
الشيخ الفاضل: غسل مستحبى كفايت از وضو نمىكند. لذا در فرض سؤال طوافها و نمازهاى آن صحيح نيست. و سعى را كه با اعتقاد به صحت انجام داده مجزى و صحيح است، هرچند احتياط مستحب است كه سعى را نيز اعاده كند.
الشيخ المكارم: هرگاه غسل واجب يا مستحب معتبرى انجام داده اعمال مذكور صحيح است.
س: بعد از وقوف به عرفات سكته مغزى كرده و او را شبانه به مشعر الحرام آوردهاند و به او وقوف اضطرارى دادهاند و بعد او را به بيمارستان مكه بردهاند و تا پايان ذى حجه در حال سكته است اگر اولياء اين بيمار يا ساير مؤمنين بقيه اعمال او را تبرعاً بجاآورند كافى است يا نه و با فرض عدم كفايت وظيفه چيست؟
السيد السيستاني: حج او باطل است و بعد از بهوش آمدن اگر مىتواند اعمال عمرۀ مفرده را و لو با نائب گرفتن براى طواف و سعى آن را انجام دهد.
السيد الخامنهاي: اعمال تبرّعاً كافى نيست و حج او صحيح است و بايد اعمال
حج را و لو با استنابه انجام دهد و تا انجام نداده به احرام باقى است.
انجام نيابت ديگران بدون وكالت از شخص مكلف، صحيح و مجزى براى مكلف نيست، و اگر بقيۀ اعمال با مباشرت يا وكالت خودش در آن سال انجام نشود، حج آن سالش صحيح نيست، و خودش تا اعمال خروج از احرام به نحو صحيح انجام نگرفته، در احرام باقى است.
*** الشيخ البهجت: حج صحيح است و سؤال 75 دارد اگر كسى محصور شد براى بقيه اعمال نائب مىگيرد و حجش صحيح است.
الشيخ التبريزي (قدس سره): در فرض مزبور اولياء شخص مزبور از طرف او اعمال را انجام دهند و كافى است. و اللّٰه العالم.
الشيخ الصافي: در فرض سؤال اگر شخص مذكور بىهوش شده و هنوز بىهوش است به حال احرام باقى است اعمال نيابى ديگران تبرعاً كافى نيست و بعد از بهوش آمدن بايد به اعمال عمره مفرده از احرام خارج شود. و اللّٰه العالم.
الشيخ الفاضل: ظاهر سؤال اين است كه شخص مزبور وقوف اضطرارى مشعر را نيت نكرده و قهراً ترك شده است. لذا بنا بر احتياط واجب حج او باطل است و اعمال انجام شده توسط ديگران كافى نيست. و بنا بر احتياط واجب براى خارج شدن از احرام اعمال عمره مفرده انجام دهد.
الشيخ المكارم: حج او صحيح است، ولى باقيمانده اعمال را هرچه مىتواند خودش بجاآورد و بقيه را نائب بگيرد و اگر هوشيار نيست، وليّ او براى او نائب بگيرد.
س: نائب در حج تمتع عمره تمتع را انجام داده و از احرام عمره خارج شده منوب عنه اظهار مىدارد كه من از استنابه حج منصرفم و بههرجهت تمكن اداء
اجرت حج را ندارم خود را به زحمت نيانداز، تكليف نائب و منوب عنه چيست؟
السيد السيستاني: بايد حج را به همان نيت انجام دهد مگر اينكه متمكن نباشد يا مستلزم حرجى باشد كه معمولًا تحمل نمىشود.
السيد الخامنهاي: از منوب عنه كفايت نمىكند مگر نائب بجاآورد و نائب مىتواند بين حج و عمره از عمل منصرف شود و منوب عنه يعنى اجيركننده بايد اجرت را به نائب بدهد.
شخصى كه عمره تمتع انجام داده، اگر حج بر او واجب نباشد، مىتواند از انجام حج منصرف شود و بجاآورد نياورد، ولى اگر براى انجام حج اجير شده، بايد پس از انجام عمره تمتع، حج تمتع را هم از باب وفا به قرارداد اجاره انجام دهد، و حق انصراف از انجام را ندارد، و عذر اجيركننده در پرداخت اجرت، مجوز ترك وفاء به عقد اجاره و انصراف از انجام حج نيست، مگر آنكه قرارداد او را با اقاله منحل سازند، و در صورت توافق بر اقاله و حل قرارداد، از اجرت قراردادى به نسبت آن چه از اعمال عمره كه انجام داده استحقاق مطالبه دارد، نه تمام اجرت را.
*** الشيخ البهجت: عمره مبتوله مىشود و اجيركننده ضامن اجرت مقدار عمل شده است.
الشيخ التبريزي (قدس سره): در فرض مزبور كه منوب عنه اجرت حج را نمىدهد نائب مىتواند بعد از انجام عمره تمتع يك طواف نساء انجام دهد و آن را عمره مفرده قرار دهد، و نسبت به مقدارى كه براى منوب عنه انجام داده اجرت مطالبه كند. و اللّٰه العالم.
الشيخ الصافي: در فرض سؤال كسى كه نائب را اجير نموده نمىتواند اجاره را فسخ نمايد و نائب بايد حج را انجام دهد و مستحق اجرت است. و اللّٰه العالم.
الشيخ الفاضل: اجاره از عقود لازمه است و مستأجر نمىتواند منصرف شود.
اجير نيز پس از انجام عمره تمتع بايد حج تمتع را انجام دهد و شرعاً هيچكدام نمىتوانند تخلف كنند.
الشيخ المكارم: احتياطاً طواف نساء را انجام دهد و مىتواند اجرت را به اندازه عملش به تصديق اهل اطلاع از كسى كه به او پيشنهاد نيابت كرده بگيرد.
س: بعضى فقهاء عظام فرمودهاند كه كسى كه عمره مفرده مستحبى در اشهر حج انجام دهد و تا روز ترويه در مكه بماند عمره مفرده او متعه مىشود و ليس له الّا أن يحجّ حجّ التمتّع، آيا اين تمتع قهرى در مطلق حج است چه مستحب و چه واجب و چه اصلى باشد يا نيابى يا مخصوص به حج استحبابى است؟
السيد السيستاني: اختصاص به حج استحبابى ندارد و اگر عمره را به نيابت انجام داده حج را نيز به همان نيت بايد انجام دهد.
السيد الخامنهاي: صحبت از انقلاب مفرده به تمتع نيست بلكه صحبت از اجزاء دومى از اولى است كه در عمره مستحب مجزى است.
اختصاص به صورت حضور در مكه مكرمه تا روز ترويه ندارد، بلكه با انجام عمرۀ مفردۀ استحبابى در يكى از اشهر حج، مىتواند آن را عمرۀ تمتع به حساب آورد، و به دنبال آن حج تمتع در همان سال بجاآورد، به شرط آنكه عمره مفرده استحبابى را براى خود بجاآورده باشد، و حج استحبابى را هم بخواهد براى خودش بجاآورد، و براى حج نيابى يا حج واجب صحيح و مجزى نيست.
*** الشيخ البهجت: فرق نمىكند.
الشيخ التبريزي (قدس سره): در حكم مزبور بين حج واجب و حج مستحب و بين حج اصلى و حج نيابى فرقى نيست. و اللّٰه العالم.
الشيخ الصافي: در فرض سؤال قدر متيقن حج استحبابى است. و اللّٰه العالم.
الشيخ الفاضل: در مطلق حج است، ولى بايد حج را به نيت همان كسى كه عمرۀ مفرده را براى او انجام داده است انجام دهد نه به طور مطلق. مثلًا اگر عمره مفرده را براى خودش انجام داده است مىتواند آن را تبديل به عمرۀ تمتع كند و براى خودش حج تمتع انجام دهد. و چنانچه عمرۀ مفرده را براى غير انجام داده حج تمتع را نيز براى همان شخص انجام دهد.
الشيخ المكارم: در حج استحبابى شخص مىتواند عمره مفرده خود را مبدل به عمره تمتع كند و به دنبال آن حج بجاآورد.
س: طواف و نماز طواف را با بدن نجس يا لباس نجس بجاآورده جهلًا يا نسياناً آيا اعاده لازم است يا نه؟ و تكليف او نسبت به اعمال مترتبه چيست؟
السيد السيستاني: طواف در صورت جهل به موضوع يا نسيان صحيح است و همچنين نماز ولى اگر قبل از نماز شك داشته و تفحّص نكرده و بعد از نماز آن را ديده است به احتياط واجب بايد نماز را اعاده كند و در مورد نسيان نيز اگر منشأ آن بىاعتنايى بوده اعادۀ نماز بنا بر احتياط لازم است.
السيد الخامنهاي: در جهل به موضوع اعاده ندارد و اگر نسيان كرده احوط اعاده است و سعى با اعتقاد به صحت طواف اعاده ندارد ولى طواف نساء با بطلان طواف اعاده شود.
*** الشيخ البهجت: بايد خودش طواف و نماز را اعاده كند و با عدم تمكن استنابه كند و اعمال مترتبه صحيح است.
الشيخ التبريزي (قدس سره): در فرض جهل، طواف و نماز آن صحيح است و در فرض نسيان در طواف صحيح است و در نماز طواف بايد اعاده كند. و اللّٰه العالم.
الشيخ الصافي: در فرض سؤال در صورت نسيان طواف و نمازش را اعاده
كند و احتياطاً سعى را نيز اعاده كند و در صورت جهل به موضوع نجاست اعاده ندارد و طواف و نماز صحيحند و اگر جاهل به حكم بود نيز طواف و نماز و سعى را اعاده نمايد. و اللّٰه العالم.
الشيخ الفاضل: در صورت نسيان طواف صحيح است، ولى نماز را اعاده كند.
و اعمال مترتبه را كه با اعتقاد به صحت انجام داده صحيح است. اما در صورت جهل به حكم، طواف و نماز را اعاده كند، ولى اعمال مترتبه مثل صورت قبل است.
الشيخ المكارم: اعاده لازم نيست.
س: احرام براى عمره يا حج واجب تكليفى است يا شرطى؟ و فرق بين تكليفى و شرطى كجا ظاهر مىشود؟
السيد السيستاني: احرام از اجزاء واجب عمره و حج است و احتمال اينكه واجب شرطى باشد درست نيست و ثمرۀ واجب شرطى اين است كه مثل وضوى نماز مىشود اگر به نيت ديگرى احرام بست مىتواند عدول به نيت ديگرى كند.
السيد الخامنهاي: هيچكدام و تا اعمال را انجام نداده به احرام باقى است و بدون احرام نمىتواند وارد مكه شود.
وجوب احرام براى عمره يا حج، هم واجب تكليفى است، زيرا كه از مناسك است، و هم واجب شرطى است، زيرا كه صحت بقيۀ اعمال در صورت تذكر قبل از عمل و امكان تدارك احرام منوط به احرام است.
*** الشيخ البهجت: شرط ذكرى است در حج تمتع بنا بر اقوى و در عمره شرط مطلق است بنا بر احوط.
الشيخ التبريزي (قدس سره): احرام جزء مناسك عمره و حج است مثل ساير اعمال
عمره و حج. و اللّٰه العالم.
الشيخ الصافي: احرام براى صحت حج و عمره شرط است و با ترك احرام در غير مورد جهل و نسيان حج و عمره باطلند. و اللّٰه العالم.
الشيخ الفاضل: براى هردو واجب شرطى است، ولى در حج ذكرى و در عمره واقعى است. و فرق آن در موردى ظاهر مىشود كه انسان حج را فراموش كند يا جهلًا ترك كند تا اعمال تمام شود كه در اين صورت حج او صحيح است.
ولى اگر احرام عمره را فراموش كند يا جهلًا ترك كند تا اعمال تمام شود عمرهاش باطل است.
الشيخ المكارم: احرام جنبه شرطى دارد و بدون آن عمل باطل است.
س: در حج بعد از حلق يا تقصير از احرام خارج مىشود ولى بوى خوش و نساء قبل از ساير اعمال بر حرمت باقى است آيا در عمرۀ مفرده بعد از تقصير و قبل از طواف نساء اين حكم جارى است يا نه؟
السيد السيستاني: فقط استمتاع بر او حرام است.
السيد الخامنهاي: بعد از تقصير و قبل از طواف نساء از همه محرمات احرام خارج مىشود مگر نساء.
اگر طواف واجب عمره و نماز آن را هم انجام داده باشد، طيب بر او حلال است، فقط مىماند نساء، كه با طواف نساء و نماز آن بر او حلال مىشود.
*** الشيخ البهجت: قبل از طواف نساء فقط زن و آن چه مبتنى بر آن است حرام است.
الشيخ التبريزي (قدس سره): هرچند به حسب نظر مشهور بعد از حلق يا تقصير در عمره مفرده و قبل از طواف نساء جميع محرمات احرام به شخص حلال مىشود