کتاب آرا المراجع فی الحج

*** الشيخ البهجت: در فرض مذكور، احوط اتمام طواف اول است به اتيان يك دور و خواندن نماز طواف و سپس اعاده كند طواف و نماز و سعى را على الاحوط.[1]

الشيخ التبريزي (قدس سره): گرچه وظيفه اعادۀ يك شوط است، ولى چون طواف كامل به نيت انجام وظيفه بوده مجزى است، ولى چون‌كه احتياط اين است كه سعى و تقصير را اعاده كند، در فرض ترك آن بنا بر احتياط حج را اعاده نمايد.[2]

الشيخ الصافي: در فرض سؤال بنا بر احتياط يك شوط به قصد اتمام طواف ناقص انجام دهد و احتياطاً سعى و تقصير را نيز اعاده كند.[3]

علم به بطلان طواف بعد از حج

الإمام الخميني (قدس سره): اگر كسى پس از انجام اعمال حج فهميد كه در طواف عمره يا حج چند شوط از داخل حجر دور زده، حج او صحيح است ولى بايد طواف را اعاده كند.[4]

السيد الخوئي (قدس سره): إن بدأ طواف عمرته من باب الكعبة أو حجر إسماعيل جاهلًا بالحكم و لم يعلم بذلك إلّا في منىٰ بطلت عمرته و يتمّ عمله بقصد الأعم من الحجّ الإفراد و العمرة المفردة و يعيد الحج من قابل.[5]

السيد الگلپايگاني (قدس سره): در صورتى كه بعد از حج متوجه شود كه طواف عمرۀ تمتع او باطل بوده، حج او مبدل به حج افراد شده و بايد عمرۀ مفرده بجاآورد و در سال بعد هم حج تمتع را انجام دهد.[6]

السيد السيستاني: إذا علم ببطلان طواف العمرة فيما إذا ضاق الوقت بحيث لا يمكنه إعادة الأعمال قبل زوال الشمس من يوم عرفة بطلت عمرته و عليه كفارة‌

[1]كتبى.

[2]كتبى.

[3]كتبى.

[4]ص 122

[5]الصراط، ج 2، ص 236

[6]مجمع، ص 479.

بدنة على الأحوط و هكذا الحكم فيما علم البطلان عند الوقوف بعرفات.[1]

مؤلف: آية اللّٰه سيستانى شش صورت تصوير كرده كه به دو صورت اشاره شد.

السيد الشبيري: اگر مقدارى از طواف را سهواً ترك كند يا به شكل غير صحيح بجاآورد صور مختلف دارد چنانچه در ترك اصل طواف ذكر شد و ملخصاً اگر در وطن يادش آمد بايد در صورت امكان خودش و الّا با استنابه كسرى را به عمل آورد.[2]

منه أيضاً: كسى كه از داخل حجر دور زده، همان را تكميل كند كافى است و لازم نيست استيناف كند.[3]

*** الشيخ البهجت: همان طواف و سعى را انجام دهد و به احتياط وجوبى عمره مفرده هم بجاآورد (ورقه ويژه).

الشيخ التبريزي (قدس سره): س: ما حكم من علم ببطلان طوافه أو سعيه لعمرة التمتع بعد زوال يوم التاسع و هو في عرفة؟ ج: في مفروض السؤال بطلت عمرته و عليه إعادة الحج من قابل و لكن الأحوط أن يعدل إلى حج الإفراد و يتمّه بقصد الأعم من الحج و العمرة المفردة.[4]

الشيخ الفاضل: مثل قول السيد الگلپايگاني (قدس سره).[5]

الشيخ الوحيد: أقول: صورت ترك طواف را متعرض است، ولى صورتى كه بعد بفهمد باطل بوده، چه در عمره و چه در حج، متعرض نشده‌اند.[6]

الشيخ النوري: بعد از حج فهميد كه چند دور از طواف را در عمره از داخل حجر انجام داده است حج او صحيح است و بايد طواف را اعاده كند.[7]

[1]ص 107

[2]ص 95، م 376

[3]422

[4]الصراط، ج 2، ص 505؛ و كذا في ج 3، ص 171

[5]ص 83 حول الحج.

[6]ص 135

[7]ص 186

تبدّل شك به يقين در طواف و سعى

الإمام الخميني (قدس سره): اگر طواف يا سعى را در حال شك ادامه داد و بعد يقين به صحت پيدا كرد اشكال ندارد و طواف و سعى صحيح است.[1]

السيد الخوئي (قدس سره): در فرض مسأله وظيفه‌اش از سر گرفتن سعى است و سعى در حال شك و ادامۀ آن صحيح و مجزى نيست.[2]

السيد الگلپايگاني (قدس سره): در صورتى كه در سعى شك او مبدّل به يقين بشود و احراز عدد اشواط نمايد و سعى را به رجاء كشف حال ادامه داده است، سعى او صحيح است و اما راجع به طواف اگر از دليل طواف لزوم حفظ هر شوط استفاده شود، حكم به صحت مشكل است و الّا صحّت بعيد نيست.[3]

السيد السيستاني: س: إذا أكمل سعيه متردداً في صحّته أو شاكاً في عدد الأشواط ثمّ تيقّن بصحّته و عدم نقصان فيه و لا زيادة فهل يصحّ عمله؟

ج: الظاهر صحّته.[4]و في آخر مناسكه ص 377: إذا أتى بمقدار من شوط في الطواف أو السعي و هو في حال الشك في العدد فلا مانع من الاستمرار مع وجود الشك فيما لو ارتفع الشك بعد ذلك.

السيد الشبيري: صحيح است طواف و سعى.[5]يقين به عدد اشواط در اثناء بعد از ترديد و شك و يا يقين به عدد بعد از طواف محكوم به صحت است.

*** الشيخ البهجت: با فرض تبدّل به يقين محكوم به صحت است.[6]

الشيخ التبريزي (قدس سره): الأحوط إعادته بعد صلاة الطواف.[7]و در مورد سعى هم فرموده: در صورت شك در اشواط يستأنف على الأحوط و لو تيقّن بعد بعدم‌

[1]ص 125.

[2]كتبى.

[3]شفاهى.

[4]ص 118.

[5]م 466.

[6]كتبى؛ و في المناسك متفرقات، ص 15

[7]م 147 في الملحق.

النقصان و الزيادة.[1]

الشيخ الفاضل: نبايد در حال شك به طواف ادامه دهد، بلكه بايد تروّى كند اگر اطمينان به يك طرف حاصل شد و الّا بايد طواف را از سر بگيرد.[2]

الشيخ الوحيد: متعرض فرع نيست.

المعذور من الطهارة المائية

الإمام الخميني (قدس سره): واجب است تيمم كند بدل از وضو يا بدل از غسل.[3]

السيد الخوئي (قدس سره): با عدم تمكن از وضو بايد تيمم كند.[4]

السيد الگلپايگاني (قدس سره): احتياط واجب آن است كه صبر كند تا عذرش برطرف شود و اگر عذرش تا تنگى وقت برطرف نشد، بايد بدل از وضو يا غسل تيمم كند و كسى كه تيمم بدل از غسل جنابت كرده، بعد از آنكه خودش طواف را بجاآورد، احتياطاً نائب هم بگيرد.[5]

السيد السيستاني: و إذا لم يتمكّن المكلّف من الوضوء لعذر فمع اليأس من زواله يتيمّم و يأتي بالطواف.[6]و على المجنب الاغتسال للطواف و مع تعذر الاغتسال و اليأس من التمكّن منه يجب الطواف مع التيمّم و الأحوط الأولى الاستنابة أيضاً.[7]

السيد الشبيري: كسى كه از وضو و غسل معذور است، اگر اميد دارد كه عذرش برطرف شود، بنا بر احتياط بايد صبر كند تا وقتى كه اميدش قطع شد آن وقت به جاى وضو و يا غسل تيمم كند.[8]

*** الشيخ البهجت: بر حائض و نفساء بعد از انقضاء عادت و همچنين جنب بايد‌

[1]م 950

[2]م 600

[3]ص 110

[4]م 291

[5]ص 63

[6]ص 146

[7]ص 147

[8]م 379

براى طواف غسل كنند و چنانچه توانايى بر غسل نباشد، با تيمم طواف كند و اگر مكلّف نتواند وضو بگيرد، بايد تيمم كند.[1]

منه أيضاً: المعذور يكتفي بطهارته العذرية كالمجبور و المسلوس و المستحاضة و يتطهّر للطواف كما يتطهّر للصلاة أما المبطون فعليه الاستنابة في الطواف.[2]

الشيخ التبريزي (قدس سره): المعذور يكتفي بطهارته العذرية كالمجبور و المسلوس.[3]

الشيخ الصافي: واجب است صبر كند تا عذرش برطرف شود و اگر عذرش تا تنگى وقت برطرف نشد، بايد تيمم كند بدل از غسل يا وضو به طورى كه در نماز عمل مى‌كند و كسى كه تيمم بدل از غسل جنابت كرده بعد از آنكه خودش طواف كرد، احتياطاً نائب بگيرد.[4]

الشيخ الفاضل: نفس العبارة للإمام (قدس سره) و لكن با تعليق جمله (و وقت طواف تنگ شود).

اگر عذر داشته باشد از وضو و غسل واجب است تيمم كند بدل از وضو يا بدل از غسل.

الشيخ المكارم: نفس العبارة مع إضافة (و نتواند صبر كند تا عذر برطرف شود).

الشيخ النوري: حاشيه ندارد.

طروّ الحدث أثناء الطواف

الإمام الخميني (قدس سره): اگر در اثناء طواف حدث اصغر عارض شود، اگر بعد از چهار باشد، طواف را قطع و پس از طهارت باقى را تكميل مى‌كند و اگر پيش از چهار باشد، احتياط واجب آن است كه بعد از اتمام اعاده كند.[5]

[1]ص 103

[2]ص 118

[3]ص 144

[4]ص 78

[5]ص 109، طبع پنجم.

السيد الخوئي (قدس سره): محصل صور: قبل از نصف باطل و بعد از چهار و بدون اختيار صحيح و باقى را بياورد.

صورت ديگر: بعد از نصف و قبل از تكميل چهار يا بعد از تمامى چهار و با حال اختيار كه در اين دو صورت احتياط تكميل است و بعد اعادۀ اصل طواف؛ يك طواف به قصد اعم از تمام و اتمام.[1]

السيد الگلپايگاني (قدس سره): اگر در اثناء، بى‌اختيار غسل يا وضوى او باطل شود يا عذر ديگرى پيش آيد اگر بعد از شوط چهارم باشد، بعد از رفع عذر همان را تكميل كند از محل قطع و اگر پيش از چهار باشد، اگر به نصف نرسيده باطل است و بايد از سر بگيرد و اگر به سه شوط و نيم رسيده و به چهار نرسيده احتياط اتمام و دو ركعت نماز و اعاده اصل طواف و نماز است.[2]

السيد السيستاني: 1- قبل از شوط رابع باطل است و لو اينكه حدث بعد از بلوغ نصف عارض شود. 2- بعد از شوط رابع و بدون اختيار عارض شود كه تكميل كافى است. 3- بعد از شوط رابع و با اختيار كه احتياط اتمام است و بعد اعاده.[3]

السيد الشبيري: اگر در اثناء طواف محدث به حدث اصغر و يا اكبر شود اگر قبل سه و نيم باشد، پس از قطع و تحصيل طهارت طواف را استيناف مى‌كند و اگر بين سه و نيم و چهار باشد اتمام و اعاده است بنا بر احتياط واجب، و اگر بعد از چهار باشد اتمام مى‌كند.[4]

*** الشيخ البهجت: صور مختلف: 1- پيش از نصف باطل. 2- بعد از نصف و از روى سهو و غفلت، همان را تكميل كند. 3- بعد از تجاوز از نصف و از روى عمد‌

[1]ص 51

[2]ص 62

[3]ص 145

[4]م 445

باشد كه ادامه محل تأمل است، بايد از سر بگيرد.[1]

الشيخ التبريزي (قدس سره): المشهور إذا كان قبل تمام أربعة أشواط بطل طوافها و إذا كان بعده صح ما أتت به و وجب عليها إتمامه بعد الطهر و الاغتسال، و الأحوط في كلتا الصورتين أن تأتي بطواف كامل تنوي به الأعم من التمام و الإتمام إذا وسع الوقت و إلا سعت و قصرت و أحرمت للحج ثمّ تقضي بعد الرجوع من منى قبل طواف الحج.[2]

الشيخ الوحيد: صور اربع: 1- قبل از نصف باطل. 2- بعد از چهار و بدون اختيار همان را تكميل مى‌كند. 3- بعد از نصف و قبل از چهار بدون اختيار احوط تكميل همان و اعاده است و يك طواف بقصد اعم از تمام و اتمام كافى است. 4-

بعد از نصف و قبل از چهار مع الاختيار، الأقوى البطلان.[3]

أقول: مرحوم آقاى خوئى دربارۀ مبطون احتياط كرده‌اند كه علاوه بر انجام خود مبطون، استنابه هم بكند براى طواف و نماز.

وظيفۀ مستحاضه

الإمام الخميني (قدس سره): بايد بر طبق وظيفۀ فرائض يوميه عمل كند.[4]

السيد الخوئى (قدس سره): وظيفۀ او در طواف همان وظيفه او در نماز.[5]

السيد الگلپايگاني (قدس سره): به نحوى كه در نماز عمل مى‌كند در طواف نيز عمل نمايد.[6]

السيد السيستاني: أمّا المستحاضة فالأحوط لها أن تتوضّأ لكلّ من الطواف و صلاته إن كانت قليلة، و أن تغتسل غسلًا واحداً لهما و تتوضأ لكلّ منهما إن كانت‌

[1]ص 103

[2]ص 142

[3]ص 118

[4]كتبى

[5]كتبى

[6]شفاهى

الاستحاضة متوسطة و أمّا الكثيرة فتغتسل لكلّ منهما من دون حاجة إلى الوضوء إن لم تكن محدثة بالأصغر و إلّا فالأحوط الأولى ضم الوضوء إلى الغسل.[1]

منه أيضاً: مضطربه بايد به عادت خويشان خود مراجعه كند و اگر ممكن نباشد عددى بين سه و ده روز را براى خود حيض قرار دهد.[2]

السيد الشبيري: مستحاضه اگر وظائف خود را نسبت به نمازهاى يوميه انجام داد و نماز خواند و بدون فاصله مشغول طواف شد، اگر مطمئن باشد كه پس از نماز تا پايان طواف خون از او خارج نشده، لازم نيست وظائف خود را تجديد كند.[3]و در مسأله 399 فرموده: اگر مستحاضه بين طواف و نماز او فاصله نيفتد، مى‌تواند نماز طواف را با همان حال بخواند، در صورتى كه مطمئن باشد كه پس از طواف تا پايان نماز خونى نيامده.

منه أيضاً: زنى كه چند ماه خون ديده ولى عادت معنى پيدا نكرده يا عادتش از بين رفته اگر بيشتر از ده روز خون يك رنگ ببيند اگر تمام خون‌ها زرد رنگ يا قرمز روشن بود همه استحاضه است و اگر همه سياه و يا قرمز تيره بود بايد به مقدار عادت بعضى از خويشان حيض قرار دهد و بنا بر احتياط مقدار عادت را از اول خونى كه مى‌بيند قرار دهد و اگر خويشان عادت معيّنى نداشته عادت خود را شش روز يا هفت روز قرار دهد.[4]

*** الشيخ البهجت: المعذور يكتفي بطهارته العذرية كالمجبور و المسلوس و المستحاضة و يتطهّر للطواف كما يتطهر للصلاة أمّا المبطون فعليه الاستنابة في الطواف.[5]

[1]ص 150، م 296

[2]توضيح ص 107

[3]م 397

[4]توضيح ص 124

[5]ص 118