آب بر سر خود بريزيد، يا نيمى از سر را يك بار در آب فرو بريد، و نيم ديگر را بار ديگر.
كفّاره و قضاى روزه
سؤال 297-آيا جايز است به وسيله كفّاره روزه، به فقرا اطعام داده شود؟ اين حكم شامل مساكين نيز مىشود؟
جواب:كفّاره روزه را به فقرا و مساكين هر دو مىتوان داد.
سؤال 298-اگر كسى در ماه مبارك رمضان سه روز از روزههاى خود را عمداً با كار حرامى باطل كرده، و اكنون سخت پشيمان باشد، و نتواند براى هر روز 60 روز روزه بگيرد، يا يك بنده آزاد كند، آيا مىتواند فقط به 60 نفر فقير غذا دهد؟
جواب:مطابق، مسأله 1402 رساله توضيح المسائل ما عمل كند.
سؤال 299-شخصى به خيال اين كه در روز ماه مبارك رمضان، آميزش با زوجه نه حرام است و نه روزه را باطل مىكند، مرتكب آن شده است، آيا كفّاره هم دارد؟
جواب:فقط قضا دارد.
تشخيص ضرر براى بيمار
سؤال 300-پزشكان شخص بيمارى را از روزه گرفتن منع مىكنند؛ ولى او مىداند كه روزه برايش ضرر ندارد. چه بايد بكند؟
جواب:بايد روزه بگيرد.
سؤال 301-در بعضى موارد، پزشكان در مورد بيماران چنين اظهار نظر مىكنند:
«روزه براى اين فرد 80% مضر است» و منظورشان اين است كه طبق آمار علمى 80% افرادى كه با اين بيمارى روزه مىگيرند دچار ضرر شدهاند. در صورتى كه اين اظهار نظر براى انسان يقينآور باشد، ولى وضعيّت خود را از نظر تطبيق آمار بر خودش نداند حكم روزه او چيست؟
جواب:چنين آمارهايى در صورتى كه از اطبّاى متعهّد شنيده شود طبعاً موجب
خوف ضرر مىشود، و روزه با آن واجب نيست.
سؤال 302-متأسّفانه كليهام سنگساز است. بدين جهت پزشك مرا از روزه منع كرده، و دستور داده كه روزانه حدّ اقل 10 ليوان آب بنوشم. آيا نظر ايشان، كه فردى متديّن مىباشد، لازم الاتّباع است؟ اگر روزه بگيرم، و به علّت عدم شرب مايعات در روزهاى ماه رمضان كليهام طبق پيشبينى پزشك دچار مشكل شود، آيا مرتكب معصيت شده و روزهام باطل است؟
جواب:هرگاه از گفته طبيب حاذق متعهّد خوف ضرر پيدا كنيد كه روزه برايتان ضرر دارد روزه را افطار مىكنيد، و چنانچه پس از ماه مبارك توانستيد، قضاى آن را به جا آوريد. و اگر بيمارى شما تا ماه رمضان سال بعد ادامه پيدا كرد، قضا بر شما واجب نيست؛ بلكه براى هر روز فقط يك مدّ طعام (هفتصد و پنجاه گرم گندم، يا مانند آن) به فقيرى مىپردازيد. و با توجّه به اين كه اشتياق زيادى براى روزه گرفتن داريد، خداوند ان شاء اللّه به شما اجر روزه داران را عنايت خواهد كرد.
رؤيت هلال
سؤال 303-اگر از سوى حاكم شرع اهل سنّت اوّل ماه رمضان اعلام شود، براى كسانى كه در آن بلاد هستند، و تقيّهاى هم در تبعيّت نيست، و خودشان هم يقين به اوّل ماه پيدا نكردهاند، آيا تبعيّت لازم است؟
جواب:در فرض مسأله، تبعيّت واجب نيست.
سؤال 304-با توجّه به اين كه در زمان حاضر وسايل پيشرفته در زمينه نجوم وجود دارد، و افرادى در اين علم داراى تخصّص بوده، و در اين فن، خِبره مىباشند، و رجوع به اهلِ خبره يك سيره بوده، و صحيح مىباشد؛ و با توجّه به اين كه اين افراد بر اساس محاسبات دقيق اعلان نظر مىكنند. مثلًا مىگويند: «در فلان سال، فلان روز و ساعت و دقيقه و ثانيه، در فلان كشور، كسوف اتّفاق مىافتد» و چنين هم مىشود، پرسش ما اين است كه: چرا در رابطه با حلولِ ماه مبارك رمضان، يا شوّال،
به آنان رجوع نمىشود، و افراد عادى براى رؤيت ماه به خارج شهرها فرستاده مىشوند، تا تكليف صوم و افطار روشن گردد؟
جواب:ما معتقديم كه اگر علماى نجوم در عصر ما با استفاده از وسايل دقيقى كه در دست دارند در مسأله هلال ماه اتّفاق نظر داشته باشند، مخالفت با آنها مشكل است، مگر اين كه گروه كثيرى ادّعاى رؤيت بر خلاف آن بنمايند. و اين نظريّه را در سالهاى گذشته منتشر كرديم.
سؤالات متفرّقه روزه
سؤال 305-اين جانب با يكى از باشگاههاى فوتبال اروپا قرار داد امضا كرده، كه در طول يك سال در اختيار آن تيم باشم. قاعدتاً بايستى در تمام برنامههاى ورزشى و تمرينهاى سخت بدنى، كه لازمه پيروزى تيم در مسابقات آتى است، تابع باشم. از آنجا كه بخشى از تمرينات سخت بدنى در ماه مبارك رمضان واقع خواهد شد، و امكان انجام آن با زبان روزه ميسّر نيست، و از سوى ديگر مسئول باشگاه مىگويد:
«شما انسان متديّن و مؤمنى هستيد، و ما ميليونها خرج شما كرده، و وقت شما را از قبل خريدهايم، و در صورت خوددارى شما از شركت در تمرينات و شكست تيم، از شما راضى نيستيم. و لهذا با توجّه به اين كه شما در اين سال از ما حقوق مىگيريد، و متعهّد به ما هستيد نبايد روزه بگيريد» آيا مىتوانم بر اساس قرار داد با آن باشگاه، و به منظور تعهّد به آن تيم، براى پيروزى در مسابقات- كه مستلزم افطار روزه است- روزه نگيرم، و سال بعد قضا كنم؟
جواب:در شأن يك مسلمان نيست كه اقدام به عقد چنين قرار دادى كند؛ زيرا اين قرار داد شرعاً باطل است، و بايد به ديگران گفت كه عقيده مذهبى ما چنين اجازهاى نمىدهد. و اگر راهى نداريد، مىتوانيد روز اوّل را به مسافرت مثلًا يك ساعته برويد و برگرديد، و باز هم قبل از ده روز سفرى مانند آن انجام دهيد. البتّه به شرط اين كه بخواهيد مدّت طولانى مثلًا يك سال، در آن محل بمانيد.
سؤال 306-هنگامى كه يك قسمت كره زمين شب است، قسمت ديگر آن روز
مىباشد. بنابراين زمانى كه ما در شب قدر قرار مىگيريم، در سوى ديگر كره زمين روز است. شب قدر در اين قسمت از كره زمين چه وقت است؟
جواب:منظور از شب همان قرار گرفتن سايه قسمتى از كره زمين بر روى قسمت ديگر است؛ بنابراين، اگر شب قدر مثلًا از ايران شروع شود تا زمانى كه اين سايه تمام كره زمين را فراگيرد شب قدر ادامه دارد. و در واقع 24 ساعت طول مىكشد.
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
فصل يازدهم: احكام اعتكاف
اهميّت اعتكاف
سؤال 307-اهميّت اعتكاف را براى همه مخصوصاً نسل جوان، بيان فرماييد:
جواب:در دنياى پرغوغاى مادّى، كه جاذبهها به سوى مادّيّت است، بر قلب و روح انسان زنگار مىنشيند. زنگارى از غفلت و دورى از خدا، كه اگر با نيايش و عبادت برطرف نگردد، ممكن است روحانيّت و معنويّت را از وجود انسان برچيند. و اين كه در روايات اسلامى نماز تشبيه به نهر آب پاكيزهاى شده كه انسان در هر شبانه روز پنج بار خود را در آن شستشو مىدهد، اشاره به همين نكته است.
در ميان عبادات «اعتكاف» ويژگى خاصّى دارد، و از جهاتى شبيه به مراسم حج و احرام است، كه انسان را به جهانى مملوّ از روحانيّت و معنويّت سوق مىدهد. در محيط يك مسجد جامع سه روز ماندن، روزه گرفتن، و به عبادت پرداختن، و در خودسازى كوشيدن، و به غير خدا نينديشيدن، تحوّل عظيمى در روح انسان پديد مىآورد، كه صفا و نورانيّت آن بىنظير است. به حمد اللّه در سالهاى اخير اعتكاف از سوى قشر جوان، و مخصوصاً دانشجويان عزيز، مورد استقبال واقع شده، و لذّت و آثار اين عبادت روحانى را دريافتهاند، و ما اين استقبال عظيم را به آنها تبريك مىگوييم. اميدواريم جوانان عزيز ما، مخصوصاً دانشجويان در اين امر، كه وسيله مؤثّرى براى قرب پروردگار است، نيز نسبت به ديگران پيشگام باشند، و از نتايج معنوى آن كاملًا بهرهمند شوند.
شرايط اعتكاف
سؤال 308-اگر مردى به همسرش اجازه اعتكاف بدهد، ولى در روز سوّم پشيمان
شود، تكليف زن چيست؟ اگر كفّاره واجب شود بر عهده كيست؟
جواب:زن اعتكاف را تا آخر ادامه مىدهد.
سؤال 309-حكم اعتكاف كودك نابالغ، خصوصاً بعد از ورود به روز سوّم اعتكاف، چيست؟
جواب:در صورتى كه مميّز باشد، و شرايط اعتكاف را انجام دهد، اشكالى ندارد.
سؤال 310-آيا شركت در مراسم و راهپيمايىهاى مهم مانند روز قدس، 22 بهمن، و مانند آن، جزء مصاديق ضرورت عرفى، يا شرعى محسوب مىشود؟
جواب:احتياط آن است كه معتكف در اين امور شركت نكند.
مكان اعتكاف
سؤال 311-با توجّه به استقبال زيادِ مشتاقينِ اعتكاف، و عدم ظرفيّت مساجد جامع براى انجام اين امر، نظر حضرت عالى در مورد اعتكاف در ساير مساجد چيست؟
جواب:اعتكاف بايد در مسجد جامع باشد.
خروج از مسجد
سؤال 312-كسانى كه مشكل خاصّى از نظر تغذيه دارند، آيا مىتوانند جهت آوردن غذا از محلّ اعتكاف خارج شوند، و مجدّداً بازگردند؟
جواب:در صورت ضرورت مانعى ندارد.
سؤال 313-هرگاه معتكف براى كار ضرورى از مسجد خارج شود، حكم ايستادن و راه رفتن در سايه چيست؟
جواب:اشكالى ندارد.
مبطلات اعتكاف
سؤال 314-آيا در حال اعتكاف مىتوان صيغه عقد خواند؟
جواب:اشكالى ندارد.
سؤال 315-اگر معتكف در معاملهاى پول نپردازد، بلكه جنس را نسيه بخرد، يا نسيه بفروشد، يا براى معامله نائب بگيرد، يا پول را به دست خود فروشنده ندهد، يا مستقيماً پول از دست خريدار نگيرد، اعتكاف چه حكمى پيدا مىكند؟
جواب:حكم معامله كردن قبلًا گذشت؛ ولى اگر ديگرى را نائب بگيرد، اشكالى ندارد.
سؤال 316-معتكف از كسى طلبكار است، آيا مىتواند طلب خويش را بازستاند؟
جواب:مانعى ندارد.
سؤال 317-پول دادن به حمّامى به خاطر استفاده از حمّام مستحبّ است؛ آيا اين عمل به عنوان خريدوفروش، كه مبطل اعتكاف است، محسوب مىشود؟
جواب:اشكالى ندارد.
سؤال 318-آيا رفتن به حمّام نزديك محلّه، جهت انجام مستحبّات اعتكاف، خروج از اعتكاف محسوب، و موجب ابطال آن مىشود؟ رفتن به منزل نزديك مسجد جهت حمّام استحبابى چطور؟
جواب:هر دو اشكال دارد.
سؤال 319-پول دادن به افرادى كه معتكف نيستند، جهت خريد لوازم مورد نياز، مثل شامپو و خمير دندان و مانند آن، چه حكمى دارد؟
جواب:آنچه ضرورى است، مانعى ندارد.
سؤال 320-در مساجد معمولًا عطر مىزنند، و گريزى از آن نيست، وظيفه معتكف چيست؟
جواب:عمداً استنشاق نكند.
سؤال 321-آيا معتكف مىتواند از صابونها و شامپوهاى معطّر استفاده كند؟
جواب:احتياطاً پرهيز كند.
سؤال 322-ملاقات و گفتگوى اعتكافكننده با اعضاى خانوادهاش (همسر، خواهر، مادر) در طول اعتكاف چه حكمى دارد؟