این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
فصل دوازدهم: احكام خمس
منافع كسب
سؤال 329-پزشكان براى معاينه بيمار نياز به وسائل پزشكى دارند. حكم خمس اين وسائل، در موارد ذيل چگونه است؟
الف)در صورتى كه اين وسائل را نقداً خريدارى كرده باشند.
ب)در صورتى كه اين وسائل را به صورت اقساطى خريدارى كرده، و اقساط آن را به تدريج در ظرف چند سال مىپردازند.
ج)در صورتى كه مبلغى را قرض گرفته، و اين وسائل را خريده، و ماهانه اقساط وام را مىپردازند، و بر اين وام سود هم تعلّق گرفته باشد.
د)وسائل مصرفى پزشكى، كه پزشكان براى بيماران استفاده مىكنند مثل لوازم پانسمان و تزريق و مانند آن.
جواب الف تا د:تمام اين امور جزء سرمايه محسوب مىشود. اگر از پول نقد تهيّه شده، يا اگر اقساطى بوده قسط آن را پرداختهاند و سال بر آن گذشته، خمس دارد.
سؤال 330-شخصى پارچه چادرى تهيّه نموده، ولى به خاطر مشغله كارى، يا علل ديگر، نتوانسته آن را براى دوختن به خيّاط بدهد، و اكنون سال خمسى او فرا رسيده است، آيا خمس اين چادر را بايد بپردازد؟
جواب:در صورتى كه نياز به آن داشته، هر چند اتّفاقاً آماده مصرف نشده، خمس ندارد.
سؤال 331-اگر ملكى را براى افراد معيّن، مثلًا فرزندان خود، وقف كند خمس دارد؟
جواب:هرگاه قبل از گذشتن سال خمس وقف كند خمس ندارد.
سؤال 332-آيا اشياى زينتى كه در حدّ شأن خانواده است، مانند قاب عكس، ولى نداشتن آن نقص محسوب نمىشود، مشمول خمس است؟
جواب:لوازم زندگى اگر در حدّ شأن باشد خمس ندارد.
سؤال 333-آيا به مبالغى كه شخص بيمه شده در طول چندين سال به شركت بيمه پرداخت مىكند، و بعداً به تدريج به عنوان حقوق ماهيانه به وى پرداخت مىشود، خمس تعلّق مىگيرد؟
جواب:خمس تعلّق نمىگيرد؛ مگر اين كه چيزى از هزينه سال او اضافه بماند.
سؤال 334-كسانى كه از نظر موقعيّت مالى ضعيف هستند، آيا مىتوانند براى مخارج ازدواج پسر، يا براى تهيّه جهيزيّه دخترشان، پول پسانداز كنند؟
جواب:خمس به آن تعلّق مىگيرد؛ امّا اگر زياد در زحمت باشد ما خمس آن را به آنها مىبخشيم.
سؤال 335-از دانشگاه وام گرفتهام، و پنج سال ديگر اين وام را از من پس مىگيرند. و به عبارتى من الان به آنها بدهكار هستم. آيا سر سال خمسى كه مىرسد، مىتوانم مقادير فوق را از موجودى كسر نمايم؟ يا پنج سال بعد كه قسط آن قرضها را دادم جزء مؤونه همان سال محسوب مىشود، و نبايد سر سال خمسى پنج سال بعد آن مقادير را به موجودى اضافه نمايم؟
جواب:اقساط مذكور جزء مؤونه همان سالى محسوب مىشود كه پرداخت مىگردد.
سؤال 336-امروزه براى حجّ واجب ثبت نام مىكنند و پس از چند سال شخص را به حج مىفرستند. با توجّه به اين كه پول چند سال نزد آنها مىماند و در همان سال خرج نمىشود، با رسيدن سال خمسى بايد خمس آن را داد؟
جواب:هرگاه از درآمد همان سال ثبت نام باشد خمس ندارد.
سؤال 337-شخصى لباس يا وسيله ديگرى براى جهيزيّه فرزندش مىخرد. پس از گذشت چند سال آن را از جهيزيّه بر داشته و به عنوان هديه به فرزند ديگرش
مىدهد، يا در مصادف ضرورىتر هزينه مىكند. آيا پرداخت خمس آن واجب است؟
جواب:خمس ندارد.
سؤال 338-آيا به سرمايه ثابت طلافروشان خمس تعلّق مىگيرد؟
جواب:آرى سرمايه خمس دارد؛ ولى يك بار كه خمس بدهند كافى است، و بعداً فقط افزايش را حساب مىكنند.
مصرف خمس
سؤال 339-شخصى از سيّد فقيرى طلبى دارد. مىخواهد طلبش را از بابت سهم سادات حساب كند، ولى فعلًا سهم سادات بدهكار نيست، و از طرفى هم مىخواهد اين سيّد به او بدهكار نباشد. آيا راهى وجود دارد كه سيّد مذكور به اين شخص مديون نباشد، و از سوى ديگر اين شخص بتواند سهم ساداتى كه سالهاى آينده بر ذمّه او مىآيد را بابت طلب اين سيّد بردارد؟
جواب:مىتواند با اجازه حاكم شرع آن را بپردازد؛ يعنى در واقع به حاكم شرع وام مىدهد، كه بعداً از باب وجوه با او محاسبه كند.
سؤال 340-شخصى جنس معيّنى از سيّد نيازمندى طلبكار است، و مىخواهد مقدارى از طلبش را از بابت سهم ساداتى كه بر ذمّهاش آمده، حساب كند. با توجّه به اين كه بدهكار مذكور قدرت پرداخت هيچ مقدار از بدهيش را ندارد. به چه شكل عمل كند؟
جواب:مىتواند بدهى او را از بابت سهم سادات قيمت كرده، و حساب كند.
سؤال 341-كسانى كه تنها از طرف مادر سيّد هستند، چه امتيازاتى دارند؟
جواب:از جهاتى حكم سيّد دارند، و از جهاتى ندارند. خمس نمىتوانند بگيرند، و از لباس مخصوص سادات نمىتوانند استفاده كنند؛ امّا از جهاتى شرافت سيادت دارند.
سؤالات متفرّقه خمس
سؤال 342-پدرم اعتقاد چندانى به مسائل دينى ندارد، و فقط نماز و روزه را به جا
مىآورد؛ آن هم كاملًا سرسرى، امّا بقيّه تكاليف مانند خمس و زكات و مانند آن را رعايت نمىكند. نمىخواهم اموال ايشان در مسائل زندگى من داخل شود، امّا اصرار دارند كه به من كمك كنند. لطفاً در اين مورد به سؤالات زير پاسخ دهيد:
1-چه كار كنم؟ تكليف غذا خوردن در آنجا چيست؟
جواب:شما مىتوانيد از مال ايشان استفاده كنيد، و خمسش را بپردازيد.
2-مبلغى كه تاكنون كمك كردهاند، مرا به ايشان زياد وابسته كرده است. به نظر شما چه كارى در اين شرايط مناسب است؟
جواب:وابستگى به پدر چيز مهمّى نيست. سعى كنيد با اخلاق خوش و منطق مؤدّبانه، پدر را به راه راست بياوريد.
3-عدم رعايت فروع دين، عدم اعتقاد عملى به اصول را نشان مىدهد. دوستى با ايشان من را نسبت به دين و حلال و حرام و واجبات بىتفاوت مىكند. چگونه مىتوان اين مطلب را به ايشان متذكّر شد به طورى كه ناراحت نشود، و از طرف من نيز اتمام حجّت شده باشد. با توجّه به اين كه ايشان بسيار عاطفى هستند، و به كوچكترين انتقادات سازندهاى ناراحت مىشوند، و اشك مىريزند؟
جواب:سعى كنيد با تواضع و بردبارى و زبان خوش، تدريجاً در ايشان نفود كنيد، و هرگز مأيوس نشويد. و تذكّرات در خلوت باشد، نه در جلوى مردم، و به صورت خيرانديشى باشد، نه به صورت انتقاد و خشونت و بدانيد سهل انگارى در فروع، هميشه دليل بر عدم ايمان به اصول نيست.
سؤال 343-تصرّف در وجوه صدقه، كفّاره، زكات، خمس و مانند آن، به عنوان قرض و سپس برگرداندن آن چه صورت دارد؟ پولهايى كه به عنوان امانت در نزد انسان است چطور؟
جواب:در صورتى كه صاحب پول، آنها را به عنوان صدقه يا خمس جدا كرده، مىتواند در آنها تصرّف كند؛ ولى اگر كسى به عنوان امانت به آنها سپرده، حقّ تصرّف ندارند.
سؤال 344-در بعضى از محافل بحثى مطرح هست كه آيا ماليات در نظام اسلامى
(آن هم گاهى با در صد زياد) جايگزين خمس و زكات مىشود؟ و در صورتى كه جايگزين نمىشود، براى كسانى كه خمس و زكات مىدهند، چارهاى انديشيده شده تا ماليات كمترى (لا اقل به ميزان خمس و زكاتِ پرداختى) بدهكار باشند؟
مخصوصاً با توجّه به اين كه در صدر اداره ماليات و اخذ وجوهات، فقيه جامع الشرائط نظارت و حضور دارد؟
جواب:مسأله مهمّ اين است كه ماليات نوعى هزينه كار اقتصادى است. يعنى كسى كه فعّاليّت اقتصادى دارد، از جادّهها استفاده مىكند، از امنيّت بهره مىگيرد، از رسانههاى جمعى كمك مىگيرد، و از ديگر امكانات بهرهمند مىگردد. اگر اين امكانات نبود، كار اقتصادى ممكن نمىشد، يا بهره كمى داشت. بنابراين وظيفه دارد سهمى از هزينههاى كارهاى عمومى دولت، كه در انجام امور اقتصادى او مؤثّر است را بپردازد، و اين يك امر طبيعى است. حال اگر بعد از پرداختن ماليات، چيز اضافهاى براى او باقى نماند، خمس به او تعلّق نمىگيرد، و اگر اضافه بماند 80 درصد آن مال خود اوست، و 20 درصد ديگر كه خمس است در حال حاضر عمدتاً صرف مسائل فرهنگ اسلامى، و حفظ عقايد و ارزشها مىگردد، كه سود آن عائد مردم مىشود. چون اگر حوزهها نباشد، نسل آينده از اسلام دور و جدا مىگردد. بنابراين، اساساً نبايد قلمرو مالياتها را با وجوه شرعيّه مخلوط كرد.
سؤال 345-نظر به اين كه متديّنين اهل پرداخت خمس و زكات هستند، و بر انجام اين وظيفه افتخار دارند. اگر بر حسب اتّفاق كسى از آنها فقير و نيازمند شد، آيا براى آنها در شرع مقدّس نهادى منظور شده كه به آن مراجعه كند؟ تا هم محلّ رفع نياز محتاجين باشد، و هم متديّنين بدانند اگر امروز از روى اخلاص و قصد قربت خمس پرداخت مىكنند، روزى هم به آنها كمك مىشود؟
جواب:البتّه بيت المال مرجعى براى اين كار است.
سؤال 346-هرگاه كسى بدهكار خمس يا زكات باشد، و قرض هم داشته باشد، بدهيهايى از بابت كفّاره و نذر و مانند آن نيز بر او واجب شده باشد، چنان چه نتواند همه آنها را بپردازد تكليف چيست؟
جواب:هرگاه عين مالى كه خمس يا زكات يا نذر به آن تعلّق گرفته موجود است، خمس و زكات و نذر مقدّم مىباشد، و اگر عين آن موجود نيست، حق النّاس اولويّت دارد.
سؤال 347-كسى كه حساب سال ندارد، و خمس نمىپردازد، آيا شرعاً مىتواند فقط مقدارى از اموال را مخمّس كند و به حج برود؟
جواب:اين كار جايز است؛ ولى اگر مىخواهد از حج خود به طور كامل نتيجه بگيرد تمام اموال خود را پاك كند.
سؤال 348-آيا بر مالى كه صاحبش شك دارد خمس آن را داده يا نه، خمس تعلّق مىگيرد؟
جواب:احتياط آن است كه خمس آن را بپردازد.
فصل سيزدهم: احكام زكات
زكات فطره
سؤال 349-حد اقلّ مدّت زمانى كه بايد شخصى ميهمان صاحبخانه باشد تا نانخور او محسوب شود، چند شبانه روز است؟
جواب:چهار پنج روز كافى است.
سؤال 350-اين جانب پنج شب قبل از شب عيد ميهمان شخصى بودم. شب عيد را در منزل خود افطار كردم، و چند شب بعد از عيد را هم ميهمان آن شخص شدم.
فطريّهام بر عهده كيست؟
جواب:بر عهده خود شماست؛ ولى احتياط آن است كه از ميزبان خود براى پرداخت اين فطريّه نيز اجازه بگيريد.
سؤال 351-هرگاه ميزبان مقلّد حضرتعالى باشد، كه فطريّه كسى كه فقط شب عيد را ميهمان اوست بر عهده ميزبان نمىداند، و ميهمان مقلّد مرجعى باشد كه فطريّه چنان شخصى را بر عهده ميزبان مىداند، تكليف فطريّه ميهمان چيست؟
جواب:در فرض سؤال بر عهده هيچ كدام نيست.
سؤال 352-در صورت عكس مسأله بالا چه مىفرماييد؟
جواب:هر دو بايد بپردازند، و مانعى ندارد كه يكى از آن دو از ديگرى اجازه بگيرد، كه اصالتاً و نيابتاً فطريّه را بپردازد.
سؤال 353-زكات فطره كارمندان دولت، چه در بخش عمومى و چه در بخش خصوصى، بر عهده كيست؟
جواب:بر عهده خود آنهاست.