مىآورد؛ آن هم كاملًا سرسرى، امّا بقيّه تكاليف مانند خمس و زكات و مانند آن را رعايت نمىكند. نمىخواهم اموال ايشان در مسائل زندگى من داخل شود، امّا اصرار دارند كه به من كمك كنند. لطفاً در اين مورد به سؤالات زير پاسخ دهيد:
1-چه كار كنم؟ تكليف غذا خوردن در آنجا چيست؟
جواب:شما مىتوانيد از مال ايشان استفاده كنيد، و خمسش را بپردازيد.
2-مبلغى كه تاكنون كمك كردهاند، مرا به ايشان زياد وابسته كرده است. به نظر شما چه كارى در اين شرايط مناسب است؟
جواب:وابستگى به پدر چيز مهمّى نيست. سعى كنيد با اخلاق خوش و منطق مؤدّبانه، پدر را به راه راست بياوريد.
3-عدم رعايت فروع دين، عدم اعتقاد عملى به اصول را نشان مىدهد. دوستى با ايشان من را نسبت به دين و حلال و حرام و واجبات بىتفاوت مىكند. چگونه مىتوان اين مطلب را به ايشان متذكّر شد به طورى كه ناراحت نشود، و از طرف من نيز اتمام حجّت شده باشد. با توجّه به اين كه ايشان بسيار عاطفى هستند، و به كوچكترين انتقادات سازندهاى ناراحت مىشوند، و اشك مىريزند؟
جواب:سعى كنيد با تواضع و بردبارى و زبان خوش، تدريجاً در ايشان نفود كنيد، و هرگز مأيوس نشويد. و تذكّرات در خلوت باشد، نه در جلوى مردم، و به صورت خيرانديشى باشد، نه به صورت انتقاد و خشونت و بدانيد سهل انگارى در فروع، هميشه دليل بر عدم ايمان به اصول نيست.
سؤال 343-تصرّف در وجوه صدقه، كفّاره، زكات، خمس و مانند آن، به عنوان قرض و سپس برگرداندن آن چه صورت دارد؟ پولهايى كه به عنوان امانت در نزد انسان است چطور؟
جواب:در صورتى كه صاحب پول، آنها را به عنوان صدقه يا خمس جدا كرده، مىتواند در آنها تصرّف كند؛ ولى اگر كسى به عنوان امانت به آنها سپرده، حقّ تصرّف ندارند.
سؤال 344-در بعضى از محافل بحثى مطرح هست كه آيا ماليات در نظام اسلامى
(آن هم گاهى با در صد زياد) جايگزين خمس و زكات مىشود؟ و در صورتى كه جايگزين نمىشود، براى كسانى كه خمس و زكات مىدهند، چارهاى انديشيده شده تا ماليات كمترى (لا اقل به ميزان خمس و زكاتِ پرداختى) بدهكار باشند؟
مخصوصاً با توجّه به اين كه در صدر اداره ماليات و اخذ وجوهات، فقيه جامع الشرائط نظارت و حضور دارد؟
جواب:مسأله مهمّ اين است كه ماليات نوعى هزينه كار اقتصادى است. يعنى كسى كه فعّاليّت اقتصادى دارد، از جادّهها استفاده مىكند، از امنيّت بهره مىگيرد، از رسانههاى جمعى كمك مىگيرد، و از ديگر امكانات بهرهمند مىگردد. اگر اين امكانات نبود، كار اقتصادى ممكن نمىشد، يا بهره كمى داشت. بنابراين وظيفه دارد سهمى از هزينههاى كارهاى عمومى دولت، كه در انجام امور اقتصادى او مؤثّر است را بپردازد، و اين يك امر طبيعى است. حال اگر بعد از پرداختن ماليات، چيز اضافهاى براى او باقى نماند، خمس به او تعلّق نمىگيرد، و اگر اضافه بماند 80 درصد آن مال خود اوست، و 20 درصد ديگر كه خمس است در حال حاضر عمدتاً صرف مسائل فرهنگ اسلامى، و حفظ عقايد و ارزشها مىگردد، كه سود آن عائد مردم مىشود. چون اگر حوزهها نباشد، نسل آينده از اسلام دور و جدا مىگردد. بنابراين، اساساً نبايد قلمرو مالياتها را با وجوه شرعيّه مخلوط كرد.
سؤال 345-نظر به اين كه متديّنين اهل پرداخت خمس و زكات هستند، و بر انجام اين وظيفه افتخار دارند. اگر بر حسب اتّفاق كسى از آنها فقير و نيازمند شد، آيا براى آنها در شرع مقدّس نهادى منظور شده كه به آن مراجعه كند؟ تا هم محلّ رفع نياز محتاجين باشد، و هم متديّنين بدانند اگر امروز از روى اخلاص و قصد قربت خمس پرداخت مىكنند، روزى هم به آنها كمك مىشود؟
جواب:البتّه بيت المال مرجعى براى اين كار است.
سؤال 346-هرگاه كسى بدهكار خمس يا زكات باشد، و قرض هم داشته باشد، بدهيهايى از بابت كفّاره و نذر و مانند آن نيز بر او واجب شده باشد، چنان چه نتواند همه آنها را بپردازد تكليف چيست؟
جواب:هرگاه عين مالى كه خمس يا زكات يا نذر به آن تعلّق گرفته موجود است، خمس و زكات و نذر مقدّم مىباشد، و اگر عين آن موجود نيست، حق النّاس اولويّت دارد.
سؤال 347-كسى كه حساب سال ندارد، و خمس نمىپردازد، آيا شرعاً مىتواند فقط مقدارى از اموال را مخمّس كند و به حج برود؟
جواب:اين كار جايز است؛ ولى اگر مىخواهد از حج خود به طور كامل نتيجه بگيرد تمام اموال خود را پاك كند.
سؤال 348-آيا بر مالى كه صاحبش شك دارد خمس آن را داده يا نه، خمس تعلّق مىگيرد؟
جواب:احتياط آن است كه خمس آن را بپردازد.
فصل سيزدهم: احكام زكات
زكات فطره
سؤال 349-حد اقلّ مدّت زمانى كه بايد شخصى ميهمان صاحبخانه باشد تا نانخور او محسوب شود، چند شبانه روز است؟
جواب:چهار پنج روز كافى است.
سؤال 350-اين جانب پنج شب قبل از شب عيد ميهمان شخصى بودم. شب عيد را در منزل خود افطار كردم، و چند شب بعد از عيد را هم ميهمان آن شخص شدم.
فطريّهام بر عهده كيست؟
جواب:بر عهده خود شماست؛ ولى احتياط آن است كه از ميزبان خود براى پرداخت اين فطريّه نيز اجازه بگيريد.
سؤال 351-هرگاه ميزبان مقلّد حضرتعالى باشد، كه فطريّه كسى كه فقط شب عيد را ميهمان اوست بر عهده ميزبان نمىداند، و ميهمان مقلّد مرجعى باشد كه فطريّه چنان شخصى را بر عهده ميزبان مىداند، تكليف فطريّه ميهمان چيست؟
جواب:در فرض سؤال بر عهده هيچ كدام نيست.
سؤال 352-در صورت عكس مسأله بالا چه مىفرماييد؟
جواب:هر دو بايد بپردازند، و مانعى ندارد كه يكى از آن دو از ديگرى اجازه بگيرد، كه اصالتاً و نيابتاً فطريّه را بپردازد.
سؤال 353-زكات فطره كارمندان دولت، چه در بخش عمومى و چه در بخش خصوصى، بر عهده كيست؟
جواب:بر عهده خود آنهاست.
سؤال 354-زكات فطره روحانيّون در ماه مبارك رمضان، كه جهت تبليغ به شهرها و بخشها و روستاها سفر مىكنند، و غالباً در منزل يكى از اهالى محل سكونت دارند، و لكن هر شب براى افطارى به منزل اشخاص دعوت مىشوند، بر عهده كيست؟
جواب:زكات فطره آنها بر هيچ كس واجب نيست؛ مگر اين كه چند روزى از ايّام آخر ماه رمضان در يك جا باشند، ولى اگر سحرها مرتّباً يك جا باشند، بر عهده صاحب آن منزل است.
سؤال 355-زكات فطره دانشجويان داخل و خارج كشور، كه در دانشگاهها تغذيه مىشوند، بر عهده خودشان است، يا دانشگاه؟
جواب:با توجّه به اين كه دانشجويان محترم معمولًا غذا خريدارى مىكنند، هر چند با قيمت نازل باشد، زكات فطره بر خودشان است، يا بر كسى كه خرجى آنها را مىدهد.
سؤال 356-آيا زكات فطره كارگرانى كه در كارخانجات، يا مؤسّسات كار مىكنند، بر عهده خودشان مىباشد، يا آن مؤسّسه و كارخانه؟
جواب:با توجّه به اين كه تغذيه در اين گونه موارد جزئى از حقوق آنها محسوب مىشود، زكات فطره بر خود آنهاست.
مصرف زكات فطره
سؤال 357-صرف زكات فطره در راه آزادى افراد فقيرى كه بر اثر اشتباهاتى در زندان به سر مىبرند، چه حكمى دارد؟
جواب:اشكالى ندارد.
سؤال 358-لطفاً به سؤالات زير پيرامون مصرف زكات فطره پاسخ فرماييد:
الف)آيا زكات فطره را مىتوان در ساخت يا تعمير غسّالخانه، مساجد، مدارس و حسينيّهها مصرف نمود؟
ب)آيا محلّههاى فقيرنشين مىتوانند در جشنهاى انقلاب، همانند 22 بهمن، زكات فطره مصرف نمايند؟
ج)محلّى كه اكثريّت اهالى آن توانايى مالى ندارند، آيا مىتوانند براى دست مزد كسى كه زباله آنها را جمعآورى مىكند، از پول زكات فطره استفاده كنند؟
د)در روستايى كه اكثريّتشان فقيرند، جلساتى از طرف دولت برگزار مىشود، يا مأمورين دولت به آنجا اعزام مىشوند، (مثل مأمورين صندوقهاى اخذ رأى) آيا مىتوان براى غذاى آنها از زكات فطره هزينه كرد؟
ه)اهالى روستايى فقير هستند. آيا مىتوان از زكات فطره در كارهاى عام المنفعه چنين روستايى مصرف نمود؟
جواب:مصرف زكات فطره، بنابر احتياط واجب، فقط فقرا و مستمندان هستند؛ ولى از زكات مال مىتوان در كارهاى دينى و فرهنگ دينى استفاده كرد.
سؤال 359-مصرف زكات فطره براى درمان بيمارهاى بىبضاعت چه حكمى دارد؟
جواب:اشكالى ندارد.
سؤال 360-استفاده از فطريّه جهت مصارف آموزشگاههاى دولتى (با توجّه به مشكلات و كمبودهاى مالى مدارس، و در صورت تمايل اولياى دانشآموزان) چه حكمى دارد؟
جواب:احتياط واجب اين است كه فطريّه را فقط صرف نيازهاى فقرا كنند.
سؤال 361-آيا براى مسئولين مدارس جايز است فطريّه كسانى را كه مايل هستند جمعآورى نموده، و به خانوادههاى دانشآموزانى كه شرعاً مستحقّ هستند، برسانند؟
جواب:آرى جايز است.
سؤال 362-آيا زكات فطره را مىتوان به پدر و مادر، يا فرزند نيازمند خود داد؟
جواب:جايز نيست.
سؤال 363-آيا زكات فطره را مىتوان به برادر و خواهر فقير، يا ساير اقوام نيازمند داد؟
جواب:اشكالى ندارد.
سؤال 364-آيا زكات فطره را مىتوان به سادات محترم داد؟
جواب:تنها زكات فطره سادات را به سادات نيازمند مىتوان داد.
سؤال 365-در صورتى كه نوه انسان نيازمند باشد، آيا مىتوانيم فطريّه خود را به وى بدهيم؟
جواب:دادن فطريه به نوه (چه دخترى و چه پسرى) اشكال دارد.
سؤال 366-اگر مرد خانوادهاى كه سيّد بوده فوت كرده باشد، و اكنون خانمش كه غير سيّده است سرپرست خانواده باشد. آيا مىتواند فطريّه غير سادات را بگيرد، و صرف فرزندان نيازمندش كه از سادات هستند نمايد؟
جواب:مىتواند خودش آن را تملّك كند، و بعد براى آنها صرف نمايد.
سؤال 367-وظيفه شخصى كه سالهاى متمادى زكاة فطره را جمع نموده، و صرف غير نيازمندان كرده چيست؟
جواب:بايد تمام آنها را اعاده كند.
فصل چهاردهم: احكام حج
استطاعت
سؤال 368-زوج، زوجه عقد بسته خود را از رفتن به عمره منع كرد، ولى با توجّه به اين كه هنوز زوجه در خانه پدر هست، و نفقه خور همسرش به حساب نمىآيد؛ عازم سفر عمره گرديد، آيا سفر زوجه سفر معصيت است؟ آيا احرام او صحيح مىباشد؟ به هر حال وظيفه فعلى زوجه چيست؟
جواب:احتياط واجب آن است كه رضايت شوهر را جلب كند، و حج و عمره او در هر حال صحيح است، ولى احتياط آن است كه نمازهاى خود را جمع بخواند، و اگر سفر اوّل او باشد، خواه براى حج يا عمره، اجازه شوهر شرط نيست.
سؤال 369-سهم الارث شخصى به اندازه استطاعت حج مىباشد. ولى اين شخص ماشين ندارد، و در شأن اوست كه ماشين داشته باشد، هر چند در مضيقه نيست.
يعنى اگر ماشين نخرد هم زندگى او مىگذرد، ولى با ماشين راحتتر زندگى مىكند.
آيا اين شخص واجب الحج است؟
جواب:در صورتى كه ماشين نياز دارد، مىتواند صرف خريد ماشين كند.
سؤال 370-در سؤال فوق، اگر اصلًا ماشين به او ارث رسيده باشد، فرقى دارد؟
جواب:در صورت نياز به ماشين تفاوتى ندارد.
سؤال 371-چند سالى است كه سازمان حج و زيارت همه روزه از داوطلبان تشرّف به حجّ تمتّع، ثبت نام مىكند. يعنى داوطلبان با واريز مبلغ يك ميليون تومان در نوبت اعزام قرار مىگيرند. از طرفى اين سازمان اعلام كرده: «با توجّه به تعداد