فصل سيزدهم: احكام زكات
زكات فطره
سؤال 349-حد اقلّ مدّت زمانى كه بايد شخصى ميهمان صاحبخانه باشد تا نانخور او محسوب شود، چند شبانه روز است؟
جواب:چهار پنج روز كافى است.
سؤال 350-اين جانب پنج شب قبل از شب عيد ميهمان شخصى بودم. شب عيد را در منزل خود افطار كردم، و چند شب بعد از عيد را هم ميهمان آن شخص شدم.
فطريّهام بر عهده كيست؟
جواب:بر عهده خود شماست؛ ولى احتياط آن است كه از ميزبان خود براى پرداخت اين فطريّه نيز اجازه بگيريد.
سؤال 351-هرگاه ميزبان مقلّد حضرتعالى باشد، كه فطريّه كسى كه فقط شب عيد را ميهمان اوست بر عهده ميزبان نمىداند، و ميهمان مقلّد مرجعى باشد كه فطريّه چنان شخصى را بر عهده ميزبان مىداند، تكليف فطريّه ميهمان چيست؟
جواب:در فرض سؤال بر عهده هيچ كدام نيست.
سؤال 352-در صورت عكس مسأله بالا چه مىفرماييد؟
جواب:هر دو بايد بپردازند، و مانعى ندارد كه يكى از آن دو از ديگرى اجازه بگيرد، كه اصالتاً و نيابتاً فطريّه را بپردازد.
سؤال 353-زكات فطره كارمندان دولت، چه در بخش عمومى و چه در بخش خصوصى، بر عهده كيست؟
جواب:بر عهده خود آنهاست.
سؤال 354-زكات فطره روحانيّون در ماه مبارك رمضان، كه جهت تبليغ به شهرها و بخشها و روستاها سفر مىكنند، و غالباً در منزل يكى از اهالى محل سكونت دارند، و لكن هر شب براى افطارى به منزل اشخاص دعوت مىشوند، بر عهده كيست؟
جواب:زكات فطره آنها بر هيچ كس واجب نيست؛ مگر اين كه چند روزى از ايّام آخر ماه رمضان در يك جا باشند، ولى اگر سحرها مرتّباً يك جا باشند، بر عهده صاحب آن منزل است.
سؤال 355-زكات فطره دانشجويان داخل و خارج كشور، كه در دانشگاهها تغذيه مىشوند، بر عهده خودشان است، يا دانشگاه؟
جواب:با توجّه به اين كه دانشجويان محترم معمولًا غذا خريدارى مىكنند، هر چند با قيمت نازل باشد، زكات فطره بر خودشان است، يا بر كسى كه خرجى آنها را مىدهد.
سؤال 356-آيا زكات فطره كارگرانى كه در كارخانجات، يا مؤسّسات كار مىكنند، بر عهده خودشان مىباشد، يا آن مؤسّسه و كارخانه؟
جواب:با توجّه به اين كه تغذيه در اين گونه موارد جزئى از حقوق آنها محسوب مىشود، زكات فطره بر خود آنهاست.
مصرف زكات فطره
سؤال 357-صرف زكات فطره در راه آزادى افراد فقيرى كه بر اثر اشتباهاتى در زندان به سر مىبرند، چه حكمى دارد؟
جواب:اشكالى ندارد.
سؤال 358-لطفاً به سؤالات زير پيرامون مصرف زكات فطره پاسخ فرماييد:
الف)آيا زكات فطره را مىتوان در ساخت يا تعمير غسّالخانه، مساجد، مدارس و حسينيّهها مصرف نمود؟
ب)آيا محلّههاى فقيرنشين مىتوانند در جشنهاى انقلاب، همانند 22 بهمن، زكات فطره مصرف نمايند؟
ج)محلّى كه اكثريّت اهالى آن توانايى مالى ندارند، آيا مىتوانند براى دست مزد كسى كه زباله آنها را جمعآورى مىكند، از پول زكات فطره استفاده كنند؟
د)در روستايى كه اكثريّتشان فقيرند، جلساتى از طرف دولت برگزار مىشود، يا مأمورين دولت به آنجا اعزام مىشوند، (مثل مأمورين صندوقهاى اخذ رأى) آيا مىتوان براى غذاى آنها از زكات فطره هزينه كرد؟
ه)اهالى روستايى فقير هستند. آيا مىتوان از زكات فطره در كارهاى عام المنفعه چنين روستايى مصرف نمود؟
جواب:مصرف زكات فطره، بنابر احتياط واجب، فقط فقرا و مستمندان هستند؛ ولى از زكات مال مىتوان در كارهاى دينى و فرهنگ دينى استفاده كرد.
سؤال 359-مصرف زكات فطره براى درمان بيمارهاى بىبضاعت چه حكمى دارد؟
جواب:اشكالى ندارد.
سؤال 360-استفاده از فطريّه جهت مصارف آموزشگاههاى دولتى (با توجّه به مشكلات و كمبودهاى مالى مدارس، و در صورت تمايل اولياى دانشآموزان) چه حكمى دارد؟
جواب:احتياط واجب اين است كه فطريّه را فقط صرف نيازهاى فقرا كنند.
سؤال 361-آيا براى مسئولين مدارس جايز است فطريّه كسانى را كه مايل هستند جمعآورى نموده، و به خانوادههاى دانشآموزانى كه شرعاً مستحقّ هستند، برسانند؟
جواب:آرى جايز است.
سؤال 362-آيا زكات فطره را مىتوان به پدر و مادر، يا فرزند نيازمند خود داد؟
جواب:جايز نيست.
سؤال 363-آيا زكات فطره را مىتوان به برادر و خواهر فقير، يا ساير اقوام نيازمند داد؟
جواب:اشكالى ندارد.
سؤال 364-آيا زكات فطره را مىتوان به سادات محترم داد؟
جواب:تنها زكات فطره سادات را به سادات نيازمند مىتوان داد.
سؤال 365-در صورتى كه نوه انسان نيازمند باشد، آيا مىتوانيم فطريّه خود را به وى بدهيم؟
جواب:دادن فطريه به نوه (چه دخترى و چه پسرى) اشكال دارد.
سؤال 366-اگر مرد خانوادهاى كه سيّد بوده فوت كرده باشد، و اكنون خانمش كه غير سيّده است سرپرست خانواده باشد. آيا مىتواند فطريّه غير سادات را بگيرد، و صرف فرزندان نيازمندش كه از سادات هستند نمايد؟
جواب:مىتواند خودش آن را تملّك كند، و بعد براى آنها صرف نمايد.
سؤال 367-وظيفه شخصى كه سالهاى متمادى زكاة فطره را جمع نموده، و صرف غير نيازمندان كرده چيست؟
جواب:بايد تمام آنها را اعاده كند.
فصل چهاردهم: احكام حج
استطاعت
سؤال 368-زوج، زوجه عقد بسته خود را از رفتن به عمره منع كرد، ولى با توجّه به اين كه هنوز زوجه در خانه پدر هست، و نفقه خور همسرش به حساب نمىآيد؛ عازم سفر عمره گرديد، آيا سفر زوجه سفر معصيت است؟ آيا احرام او صحيح مىباشد؟ به هر حال وظيفه فعلى زوجه چيست؟
جواب:احتياط واجب آن است كه رضايت شوهر را جلب كند، و حج و عمره او در هر حال صحيح است، ولى احتياط آن است كه نمازهاى خود را جمع بخواند، و اگر سفر اوّل او باشد، خواه براى حج يا عمره، اجازه شوهر شرط نيست.
سؤال 369-سهم الارث شخصى به اندازه استطاعت حج مىباشد. ولى اين شخص ماشين ندارد، و در شأن اوست كه ماشين داشته باشد، هر چند در مضيقه نيست.
يعنى اگر ماشين نخرد هم زندگى او مىگذرد، ولى با ماشين راحتتر زندگى مىكند.
آيا اين شخص واجب الحج است؟
جواب:در صورتى كه ماشين نياز دارد، مىتواند صرف خريد ماشين كند.
سؤال 370-در سؤال فوق، اگر اصلًا ماشين به او ارث رسيده باشد، فرقى دارد؟
جواب:در صورت نياز به ماشين تفاوتى ندارد.
سؤال 371-چند سالى است كه سازمان حج و زيارت همه روزه از داوطلبان تشرّف به حجّ تمتّع، ثبت نام مىكند. يعنى داوطلبان با واريز مبلغ يك ميليون تومان در نوبت اعزام قرار مىگيرند. از طرفى اين سازمان اعلام كرده: «با توجّه به تعداد
افرادى كه تا به امروز ثبت نام كردهاند، كسانى كه از اين به بعد براى ثبت نام مراجعه مىكنند حدود سه سال ديگر به حج مشرّف خواهند شد.» لازم به توضيح است اين برنامه به معناى انجام قرعهكشى نيست؛ بلكه اولويّت اعزام براى كسانى است كه زودتر ثبت نام كرده يا مىكنند. حال سؤال اين است كه: با توجّه به مراتب فوق، اگر كسى استطاعت مالى داشته باشد، واجب است اقدام به ثبت نام كند، و در اين نوبت حدوداً سهساله قرار گيرد؟ يا به دليل باز نبودن راه مستطيع نيست، و مىتواند در مال خود تصرّف نموده، و خود را از استطاعت مالى خارج كند، و تا زمانى كه شرايط به صورتى درآيد كه در همان سالِ ثبت نام اعزام صورت گيرد ثبت نام واجب نيست؟
جواب:ثبت نام براى كسانى كه استطاعت دارند واجب است.
ميقات
سؤال 372-مسافرانى كه به قصد حجّ تمتّع وارد جدّه مىشوند، و قصد دارند اوّل به مكّه مشرّف شوند (مثل حاجيان پاكستان،) آيا حتماً بايد از جحفه محرم شوند، يا با توجّه به اين كه «جدّه» محاذى «جحفه» است، مىتوانند از جدّه نيز احرام ببندند؟
جواب:احرام حجّ تمتّع از جدّه جايز نيست؛ زيرا محاذات آن با هيچ يك از ميقاتها ثابت نشده است. بايد به جحفه، يا يكى ديگر از ميقاتهاى حج تمتّع بروند.
سؤال 373-آيا با شرايط فعلى، كه شهر مكّه بزرگ شده، و مسجد تنعيم در داخل مكّه قرار گرفته، اين مسجد همچنان ميقات است و مىتوان از آنجا احرام بست؟
در صورت ميقات بودن، شب و روز، و در سايه رفتن و نرفتن از نظر حكم شرعى تفاوت مىكند؟
جواب:مسجد تنعيم ميقات عمره مفرده است، و شب و روز در آن فرق نمىكند، و زير سايه رفتن در داخل شهر مكّه ضررى ندارد.
سؤال 374-با توجّه به نظرات متفاوت مبنى بر محاذى بودن يا نبودن جدّه با ميقات جحفه، لطفاً به سؤالات زير پاسخ دهيد:
الف)احرام بستن جهت عمره مفرده، از جدّه براى شاغلين در آن شهر چگونه است؟
ب)احرام براى مسافرينى كه با هواپيما به جدّه مىآيند، و مىخواهند عمره مفرده بجا بياورند چگونه است؟ در صورت طرح موضوع نذر، لطفاً مشخّص فرماييد كه آيا مىتوان از جدّه نذر كرد، يا مىبايست قبل از رسيدن به جدّه نذر نمود؟
جواب الف:جدّه محاذى با هيچ يك از ميقاتهاى ششگانه نيست؛ ولى يكى از ميقاتهاى عمره مفرده حديبيّه است، كه در وسط راه مكّه و جدّه قرار دارد. و امروزه در محاذات آن در نزديكى پل شمسيّه علامتگذارى شده، و مسجدى بنا كردهاند، كه از آن محرم مىشوند.
جواب ب:نذر از جدّه مانعى ندارد.
احرام
سؤال 375-وقفِ به حركت، و وصلِ به سكون در تلبيه چه حكمى دارد؟
جواب:در هر دو صورت، اشكالى ندارد.
سؤال 376-آيا طهارت لباس احرام، يا ساير شرايط لباس نمازگزار، شرط صحّت احرام نيز هست؟ و آيا با ترك عمدى آن، احرام اشكال پيدا مىكند؟
جواب:لباس احرام بايد مثل لباس نمازگزار پاك باشد، و ساير شرايط لباس نمازگزار را نيز داشته باشد.
سؤال 377-دو سال قبل به حج مشرّف شدم. به خاطر ناتوانى و بيمارى و خوف از ازدحام و ترس از حيض، اعمال بعد از منى را قبل از وقوفين به جا آوردم. لكن در اثر جهل به مسأله آنها را بدون احرام انجام دادم. سپس محرم به احرام حجّ شده، و به عرفات و مشعر رفتم، و اعمال منى را انجام دادم. اكنون متوجّه اشتباه خود شدهام. لطفاً تكليف بنده را روشن فرماييد.
جواب:نگران نباشيد، اعمال شما صحيح بوده و نياز به اعاده نيست.
محرّمات احرام
سؤال 378-گاه در شهر مكّه به قدرى ملخ فراوان است، كه هنگام راه رفتن، پا روى آن گذاشته مىشود. آيا در اين گونه مواقع مواظبت لازم است؟ و در صورت لزوم، اگر مراقبت نكند و ملخى كشته شود، كفّاره آن چيست؟
جواب:مراقبت لازم است، و اگر مراقبت نكند كفّاره آن يك كفِّ طعام است بنابر احتياط واجب.
سؤال 379-آيا خون گرفتن از بدن با سرنگ، از مصاديق ادماى محرّم است، و در حال احرام پرهيز از آن لازم مىباشد؟
جواب:جزء ادماء محسوب مىشود؛ ولى به فتواى ما، ادماء براى مُحرِم مكروه است، نه حرام.
سؤال 380-پرداختن كفّاره تظليل مُحرِم سيِّد، به سادات فقير چه حكمى دارد؟
جواب:اشكالى ندارد.
سؤال 381-آيا مىشود به يك مستحقّ، سه كفّاره داد؟ در صورت عدم جواز، اگر كسى اين كار را كرده باشد، آيا قضا لازم است؟
جواب:كفّارات حجّ را به هر تعداد به مستحقّ مىشود داد، تا آن اندازه كه غنى نشود.
طواف
سؤال 382-خانمى براى آن كه بتواند اعمال حج را انجام دهد، از قرص استفاده كرده است. ليكن در ايّام عادت يا خارج از آن ايّام خون ديده، و نمىداند كه جريان خون تا سه روز ادامه پيدا مىكند يا نه؟ يا احتمال مىدهد كه تا سه روز ادامه پيدا نكند، در فرض داشتن صفات يا نداشتن صفات حيض، تكليف او چيست؟
جواب:در فرض مسأله به محض مشاهده خون احكام حائض را رعايت مىكند، ولى چنانچه تا سه روز ادامه پيدا نكند، حيض نيست و بايد نماز آن چند روز را قضا كند.