پس از ترخيص فوت كند، آيا پزشك يا بيمارستان در فرض سؤال ضامن پرداخت ديه هستند؟
جواب:كار بسيار بدى كردهاند، ولى ديهاى بر آنها نيست.
سؤال 1130-ممكن است با فنآورى بدلسازى (شبيهسازى) چند نفر نسخه بدل يك اصل باشند. در صورتى كه جرمى واقع شود، و از طريق اثر انگشت، يا ديگر آثار جسمى، يا علم قاضى، اثبات شود يكى از اين افراد (اصل و فروع) مرتكب جرم شدهاند، كدام نسخه محاكمه و مجازات خواهد شد؟
جواب:ديه در ميان آنها تقسيم مىشود.
سؤال 1131-آيا مىتوان مسئوليّت را به تناسب درجه تقصير تعيين نمود؟ مثلًا در حادثه ناشى از كار، دست كارگرى قطع مىشود. طبق نظر كارشناس (بازرس كار) كارگر 30% درصد و كارفرما 70% مقصّر شناخته مىشوند. آيا در اين صورت مىتوان ديه، يا خسارت را به تناسب تقصير هر يك از آنها، تعيين نمود؟ يعنى كار فرما را به پرداخت 70% ديه محكوم نمود، و كارگر 30% ديه را عهدهدار شود؟
جواب:آرى هر كدام به تناسب مسئولند. مگر اين كه قرارداد خاصّى در ميان كارگر و كارفرما باشد.
سؤال 1132-آيا درجه تأثير بايد در تعيين مسئوليّت ملاك عمل قرار گيرد، يا درجه تقصير؟ مثلًا در يك پروژه گازرسانى، حفر كانال و خاكبردارى بر عهده كار فرما، و نصب لوله گاز و راهاندازى بر عهده پيمانكار مىباشد. پيمانكار پس از حفر كانال و خاكبردارى، لوله فلزى (مثلًا 8 مترى) را بر روى خاكهايى كه بيرون كانال انباشته قرار مىدهد، ولى بالشتك و حفاظ مناسبى زير لوله قرار نمىدهد. كارگرى جهت تكميل حفر كانال، داخل كانال شده، و لوله مذكور به داخل كانال سقوط، و با اصابت به سر كارگر موجب مرگ وى مىشود. كارشناس، كارفرما را به لحاظ عدم رعايت ايمنى از جمله فراهم نكردن دستكش و كفش و كلاه ايمنى (خصوصاً كلاه) 60% درصد، و پيمانكار را به خاطر قرار ندادن حفاظ و بالشتك 40% مقصّر مىداند. با توجّه به اين كه در فرض مثال يقيناً تأثير كار پيمانكار (عدم نصب حفاظ و نتيجتاً
سقوط لوله) بيش از درجه تأثير كار كارفرما بوده، سؤال اين است: آيا بايد درجه تأثير را ملاك در تعيين ديه و خسارت قرارداد، يا درجه تقصير را؟
جواب:معيار تأثير و استناد عرفى است.
سؤال 1133-در اجتماع سبب و مباشر، در صورتى كه هر دو به طور مساوى مقصّر باشند، آيا مىتوان هر دو را مسئول و محكوم نمود؟ يا با وجود مباشر، نمىتوان سبب را مسئول دانست و سبب صرفاً در جايى مسئول است كه اقوى از مباشر باشد؟
جواب:معيار در مسأله سبب و مباشر اقوائيّت است. اگر سبب اقوى باشد استناد به او داده مىشود، و اگر مباشر اقوى باشد استناد به او داده مىشود، و اگر مساوى باشند هر دو ضامن هستند.
سؤال 1134-در حادثهاى سبب 70% و مباشر 30% مقصّر شناخته شده است. آيا سبب را با توجّه به 70% تقصير، مىتوان اقوى از مباشر دانست؟
جواب:معيار اقوائيّت مسأله تأثير است، و منظور در اقوائيّت عقل و اختيار است، اگر سبب عاقل و مختار و رشيد، و مباشر غافل يا مجبور باشد، در اينجا سبب اقوى است، و حادثه به او نسبت داده مىشود.
سؤال 1135-به نظر برخى از فقهاى عظام چنانچه فرد تحت تعليم رانندگى دقيقاً دستورات و فرامين معلّم خويش را اجرا نموده، و معلّم نيز از امكانات ترمز و كلاج جهت هدايت اتومبيل بهرهمند باشد، و در حين رانندگى حادثهاى رخ دهد، معلّم ضامن بوده، و فرد تحت تعليم هيچ گونه مسئوليّتى نخواهد داشت. خواهشمند است بفرماييد:
الف)نظر مبارك حضرتعالى در اين مورد چيست؟
جواب:در فرض سؤال با توجّه به اين كه سبب أقوى از مباشر است، ضمان متوجّه سبب يعنى معلّم مىشود؛ نه مباشر.
ب)چنانچه در اين حادثه معلّم و متعلّم هر دو فوت كنند، و مقصّر فرد تحت تعليم باشد (البتّه دستورات معلّم را اجرا كرده است.) حكم ديه آنها چگونه خواهد بود؟
جواب:در صورتى كه متعلّم تمام دستورات را اجرا كرده باشد، مقصّر در واقع سبب يعنى معلّم است؛ نه مباشر.
ج)چنانچه در حادثه فوق- فرض ب- يكى از آنها (مربّى، يا فرد تحت تعليم) فوت نمايد، و ديگرى زنده بماند، حكم مسأله چيست؟
جواب:در صورتى كه احراز شود كداميك مقصّر بوده، او ضامن است. يعنى چنانچه مباشر دستورات را انجام نداده، مباشر ضامن است، و اگر معلّم كوتاهى كرده، او ضامن است، و اگر معلوم نشود كدام مقصّر بودهاند، ديه در ميان آنها تنصيف مىشود.
د)آيا مىتوان حكم مربّى رانندگى را در مسأله فوق با مربّى شنا يكى دانست؟
چرا كه برخى از فقها معتقدند: «مربّى شنا فقط در صورتى ضامن است كه فرد تحت تعليم صغير بوده باشد. ولى در صورتى كه متعلّم كبير باشد، و مربّى شنا نيز حاضر بوده، و متعلّم غرق شود، مربّى ضامن نيست.» علّت اين فرق چيست؟
آيا وجود و عدم وجود قرارداد ضمانت براى مربّى رانندگى يا شنا، تأثيرى در حكم دارد؟
جواب:در شنا ظاهراً صور مختلفى است؛ اگر شناگر تحت تعليم صغير باشد مربّى ضامن است، زيرا سبب اقوى است. و اگر كبير باشد صور مختلفى دارد؛ در بعضى مربّى ضامن است، و در بعضى خود شناگر.
سؤال 1136-معاون جرم تا چه مقدار در جبران خسارت ناشى از جرم سهيم است؟
جواب:در صورتى كه جرم استناد به هر دو داشته باشد، به همان نسبت كه استناد دارد، ضامن است.
سؤال 1137-شخصى در زمين خود چاه آب حفر كرده، و در عمق 15 مترى با سنگى مواجه گرديده است. بدين جهت با موادّ منفجره، سنگ را منفجر مىسازد.
بعد از انفجار، عابرى به آن چاه رسيده، و جهت اطّلاع از وضعيّت آن سنگ، داخل چاه شده، و بر اثر تراكم گاز موادّ منفجره فوت مىكند. ضمناً صاحب چاه مانع از داخل شدن شخص متوفّى نشده، و بنا بر شهادت شاهدان، از لحظهاى كه شخص
متوفّى داخل چاه مىشود، هرچه كارگران اصرار مىكنند كه به اهالى اطّلاع دهند، صاحب چاه مانع مىشود. بعد از گذشت يك ساعت و نيم، اهالى قريه مطّلع شده، و متوفّى را از چاه خارج مىكنند. آيا صاحب چاه، كه متوفّى را از خطر تراكم گاز در چاه مطّلع نكرده، و نيز مردم قريه را خبر نكرده كه فلان كس در چاه افتاده، مقصّر و ضامن ديه مىباشد؟
جواب:در صورتى كه شخص عابر با ميل خود وارد چاه شده، كسى مسئول ديه او نيست. و اگر صاحب چاه مىتوانسته در نجات او بكوشد و كوتاهى كرده مستحقّ تعزير است؛ امّا ديه بر او نيست. و اگر صاحب چاه از او دعوت كرده كه در آن چاه وارد شود، و او از خطرات بىخبر، و صاحب چاه با خبر بوده و به او اطّلاع نداده، مسئول است.
سؤال 1138-زيد اتومبيل خود را در اختيار فرزندش عمرو گذاشته، و عمرو كه با دخترى به صورت غير شرعى دوست بوده، اتومبيل را در اختيار او مىگذارد. پدر عمرو، كه دختر را در خيابان، در حال رانندگى مشاهده كرده، او را با اتومبيل خود تعقيب، و دختر كه متوجّه تعقيب وى شده بر سرعت خود مىافزايد. در نهايت كنترل خود را از دست داده، و عابرى را به قتل، و عابر ديگرى را مصدوم مىنمايد.
كاردان فنّى عنوان نموده كه مقصّر آن دختر است، ولى زيد (پدر عمرو) نيز 30% در وقوع تصادف مقصّر مىباشد. لطفاً بفرماييد:
1-آيا زيد هم مقصّر است و بايد ديه بپردازد؟
جواب:در صورتى كه هدف زيد به دست آوردن مال خود بوده، تقصيرى ندارد، و چيزى از ديه بر او نيست.
2-نظر به اين كه آن دختر فاقد گواهينامه بوده، و عمرو اتومبيل را به شخص فاقد گواهينامه داده، و اين كار از نظر قانون جرم است، آيا عمرو نيز نسبت به پرداخت ديه مسئوليّتى دارد؟
جواب:او از نظر پرداخت ديه مسئول نيست؛ ولى به خاطر عملش مستحقّ تعزير است.
سؤال 1139-راننده تريلى قبل از حركت ماشين از نقص موجود در ترمز با خبر مىشود، و علىرغم تذكّر شاگرد مسامحه كرده، و براى تعمير آن اقدام ننموده، و سفر را شروع مىنمايد. ترمز ماشين در يك سراشيبى از كار مىافتد. راننده براى جلوگيرى از سقوط در درّه، ماشين را به كوه مىزند و زنده مىماند؛ ولى شاگرد از ترس تصادم با كوه، خود را بيرون مىاندازد و زير چرخ ماشين كشته مىشود. آيا مىتوان ديه را از راننده گرفت؟
جواب:اگر چه راننده كار بدى كرده، ولى در فرض سؤال مسئول ديه نيست؛ زيرا در اينجا مباشر اقوى است.
سؤال 1140-رانندهاى با كسى تصادف كرده است، كاردان فنّى اعلام نموده كه 80% او و 20% طرف مقابل مقصّر است، و آن شخص به 80% ديه محكوم مىشود. حال اگر كاردان فنّى اعلام نمايد كه آن شخص 80% مقصّر بوده، و 20% هم لغزندگى جادّه (بر اثر بارندگى) باعث تصادف شده، آيا در اين صورت هم آن شخص به 80% ديه محكوم مىشود، يا بايد تمام ديه را بپردازد؟
جواب:آن شخص بايد تمام ديه را بپردازد.
سؤال 1141-شخصى در حياط منزل خود چاه فاضلاب حفر مىكرده، كه متأسّفانه بر اثر راه پيدا كردن فاضلاب مستراح به چاه جديد الإحداث، دچار خفگى مىشود.
همسايگان با اطّلاع از موضوع در محلّ ازدحام نموده، و رهگذرى به قصد نجات آن شخص به داخل چاه مىرود كه او هم دچار خفگى شده، و فوت مىنمايد. بر فرض كه شخص اخير، به تقاضاى صاحب چاه، يا به تقاضاى شخصى كه در درون چاه گرفتار بوده، داخل چاه شده باشد، يا بدون تقاضا و استمداد كسى و صرفاً به قصد احسان و نجات جان مسلمانى اقدام به اين عمل نموده و فوت كرده باشد، چه كسى مسئول پرداخت ديه او است؟
جواب:كسى مسئول ديه او نيست؛ مگر اين كه اين كار به پيشنهاد صاحب خانه صورت گرفته باشد، و شخص رهگذر به كلّى از جريان چاه بىخبر باشد، و صاحب خانه به او اطّلاع نداده باشد.
سؤال 1142-زنى در حين زايمان طبيعى، و به هنگام خروج جنين، دچار پارگى مقعد و در نتيجه بىاختيارى مدفوع شده است. به علّت عدم تشخيص دكتر زايمان، و در نتيجه ترميم نشدن به موقع، نقص مذكور بخوبى ترميم نشده، و در حال حاضر 40 تا 50 درصد بىاختيارى دارد. آيا دكتر زايمان ضامن است، و بايستى ديه نقص ايجاد شده، را بپردازد؟ يا به علّت عدم تشخيص، و اطّلاع ندادن به پزشكِ مسئول شيفت، فقط تعزير مىشود؟
جواب:در صورتى كه در مسأله زايمان خلافى از عامل (دكتر زايمان) سر نزده، ضامن نيست.
سؤال 1143-در حادثه سقوط اتومبيل، به لحاظ تغيير مسير ناگهانى آن، راننده و سرنشين هر دو فوت نمودهاند. با توجّه به اين كه:
اوّلًا: اولياى دم هر كدام، خواهان ديه هستند.
ثانياً: اظهارات شهود در مورد اين كه كدام يك از متوفّيان رانندگى اتومبيل را بر عهده داشته و كدام يك سرنشين بوده، با هم در تعارض مىباشد.
ثالثاً: نظريّه كاردان فنّى تصادفات، كارشناس رسمى دادگسترى، و هيأتهاى سه نفره و پنج نفره كارشناسان، در خصوص مورد مذكور مغاير همديگر است. و در يك جمله قناعت وجدانى دادگاه را فراهم نياورده است، مسئول پرداخت ديه كيست؟
جواب:ديه از هر دو طرف ساقط مىشود.
سؤال 1144-شخصى در سنّ شش سالگى با بچّهها بازى مىكرده است. شخص ديگرى كه 17 ساله بوده، در حال بازى به نفت داغى كه داخل ظرفى بوده پا مىزند، نفت داغ به شخص مزبور ريخته و او آتش مىگيرد. جانى براى خاموش كردن آتش، او را در داخل حوض آبى كه كمى هم لجن داشته مىاندازد. سپس به بيمارستان منتقل مىگردد. پدر و مادر مجنىّ عليه مخارج زيادى را متحمّل مىشوند، كه فقط چند درصدى از آن را پدر جانى مىپردازد. آيا ديهاى به جانى يا پدر او تعلّق مىگيرد؟ در فرض تعلّق ديه، آيا به قيمت آن روز محاسبه مىشود، يا به قيمت امروز؟
جواب:در صورت ثبوت جنايت ديه به جانى تعلّق مىگيرد، و بايد به قيمت امروز بپردازد. و اگر هزينه لازم براى درمان بيش از ديه باشد مقدار اضافى را نيز مىتواند بگيرد، و معيار درصد از كار افتادگى است.
سؤال 1145-مينى با سرعت غير مجاز در بلوار در حال حركت بوده، كه در همين حال موتورسيكلتى از فرعى وارد بلوار شده، و باعث وقوع تصادف مىگردد، و در نتيجه راننده موتورسيكلت فوت مىكند. كاردان فنّى نظر داده كه به علّت ورود از فرعى به اصلى، عامل تصادف موتورسيكلت بوده، لكن سرعت مينىبوس نيز زياد، و در تشديد تصادف مؤثّر بوده است. آيا تمام ديه را بايد راننده مينىبوس بپردازد، يا قسمتى از ديه را، يا هيچ مسئوليّتى متوجّه وى نيست؟
جواب:چنانچه وقوع قتل مستند به كار هر دو باشد، هر يك از آن دو به مقدار تأثيرى كه در وقوع قتل دارند، ضامن ديه هستند. بنابراين ملاك ضمان، سببيّت در وقوع حادثه است، و هرگاه حادثه به دو نفر يا بيشتر استناد دارد، هر كدام به مقدار تأثيرشان ضامن هستند.
سؤال 1146-كودكى به نام جواد جهت روشن نمودن آتش، كلّيّه وسايل از جمله كاغذ، كبريت، و بنزين را فراهم نموده، و بنزين را روى كاغذها ريخته، و مبادرت به كشيدن كبريت نموده، كه در اثر وزش باد خاموش مىشود. جواد به دليل در دست داشتن ظرف بنزين، از كودك ديگرى به نام مصطفى، در خواست مىكند كه كبريت را روشن كند. با زدن كبريت توسّط مصطفى و ايجاد اوّلين جرقّه، بنزينهاى از قبل ريخته شده توسّط جواد، كه در هوا متصاعد بوده آتش گرفته، و به ظرف بنزين كه در دست جواد بوده سرايت مىكند. جواد از ترس، ظرف مشعل را به طرف كودك ثالثى به نام سيّد حسين كه در نزديكى آتش نشسته بوده پرتاب مىكند. بنزين به صورت وى ريخته، و باعث سوختگى سيّد حسين و نهايتاً فوت وى مىشود. نظر حضرت عالى در مورد ديه طفل مرحوم چيست؟
جواب:در صورتى كه تمام آنها نابالغ، يا تمام آنها بالغ باشند، كودكى كه ظرف مشتعل را پرتاب كرده، و سبب سوختن ديگرى شده، ضامن است.
سؤال 1147-فردى مقدارى شراب با درصد بيش از حدّ متعارف الكل، به سه نفر فروخته است. يكى از خريداران بعد از مصرف فوت، ديگرى نابينا، و سوّمى فلج شده است. در مورد ميزان جرم، و مسئوليّت فروشنده اين سؤالات مطرح است:
الف)در صورت اطّلاع فروشنده از ميزان بالاى الكل موجود در شراب، آيا جنايت عمدى است؟
ب)در صورت عدم اطّلاع از مطلب فوق، تكليف چه مىباشد؟
ج)آيا علم و جهل مصرفكننده به بالا بودن ميزان الكل تاثيرى دارد؟
د)آيا علم مصرفكننده به حرمت شرب خمر و بطلان معامله، تأثيرى در حكم دارد؟
جواب الف تا دال:در صورتى كه گيرنده شراب، آگاه از بالا بودن درصد الكل و عوارض ناشى از آن بوده كسى مسئول قتل او نيست. و اگر آگاه نبوده، ولى فروشنده آگاه به اين مسائل بوده، و مىدانسته كه اين امر غالباً منشأ قتل يا نقص اعضا مىشود، مصداق جنايت عمدى است. و اگر با خبر نبوده، او مسئول نيست.
ولى اگر سازنده آگاه بوده، يا سهل انگارى كرده، او مسئول است. و اگر هيچ كدام آگاه نبوده و سهل انگارى نكردهاند، و تصادفاً اين مسأله پيش آمده، هيچ كدام مسئول نيستند. دانستن و ندانستن حكم اين مسأله، تأثيرى ندارد، ولى در مسأله حدّ شراب و مجازات آن مؤثّر است، و به يقين اين معاملات باطل و حرام است.
سؤال 1148-رانندهاى به اتّفاق شاگردش جهت شستشوى كاميون خود به يك واحد شستشوى وسايل نقليّه (كارواش) كه فاقد پروانه كار و نكات ايمنى لازم بوده، (به دليل عيب فنّى دستگاه پمپآب، و مجهّز نبودن به سيم اتّصال زمينى و فاقد استاندارد) مراجعه مىنمايد. متصدّى آن واحد به دليل مشغله كارى از پذيرش شستشو خوددارى، ولى با اصرار آنها شستشوى كاميون را به خود آنها واگذار مىكند. در حين انجام كار، كمك راننده دچار برق گرفتگى شده و فوت مىنمايد.
لطفاً بفرماييد:
الف)با توجّه به اين كه واحد فوق فاقد پروانه بوده، و مسائل ايمنى در آن