ضمان طبيب
سؤال 1366-لطفاً به دو سؤال زير پاسخ دهيد:
1-پزشكى به علّت فقر مالى مريض، كه قادر بر پرداخت هزينه عمل جرّاحى نيست، از معالجه و جرّاحى بيمار اورژانسى اجتناب نموده، و در نتيجه يا بيمار فوت مىكند، يا عمل جرّاحى در روزهاى ديگر به اندازه آن روز نمىتواند مفيد باشد، آيا پزشك ضامن است؟
2-اغلب بيمارستانها اوّل پول دريافت مىكنند، سپس مريض را به پزشك ارجاع مىدهند. در صورتى كه تأخير در اين امر منجر به مرگ يا عوارض ديگر شود، آيا اين كار غير شرعى نيست؟
جواب:در فرض سؤال پزشك ضامن خون نيست؛ ولى گناه بزرگى مرتكب شده و قابل تعقيب است.
سؤال 1367-بعضى جرّاحان در حين عمل دچار اشتباهاتى مىشوند، كه موجب فوت يا نقص عضو مىگردد. آيا ديهاى بر آنها واجب مىشود؟ در صورتى كه دكتر تضمين نكرده باشد، و احتمال فوت يا نقص عضو بدهد، چه حكمى دارد؟
جواب:موارد خطاى دكترها ديه دارد. بهترين راه آن است كه در اين گونه موارد قبلًا از بيمار يا اولياى او (در صورتى كه حال بيمار مساعد نباشد،) برائت و رضايت بگيرند، يا اين كه اطبّا يا بيماران در برابر اين گونه مسائل بيمه شوند.
سؤال 1368-ضمان نقص عضو، يا فوت بيمار به دليل نبود وسائل، يا نبود خون در بيمارستان بر عهده كيست؟
جواب:چنانچه امكان تهيّه وجود داشته و اقدام نكردهاند، مسئولين آن بخش و مسئولين بيمارستان در برابر اين حوادث مسئول خواهند بود.
سؤال 1369-گاه غرور پزشك، يا اطمينان وى به موفقيّت در كارش، باعث فراهم نكردن وسائل و شرايط كافى براى انجام عمل جرّاحى است. اگر اين موضوع به مرگ يا ضرر و زيان بيمار منجر شود، آيا پزشك ضامن است؟
جواب:در صورتى كه پزشك سهل انگارى نكرده باشد، و برائت از بيمار يا
اولياى او بگيرد مسئول نيست.
سؤال 1370-كمى بىدقّتى در اتاق عمل از طرف كاركنان، يا پزشكان، باعث خفگى بيمار، كم شدن شديد خون، پايين افتادن فشار خون، و احتمالًا مرگ بيمار مىشود.
آيا «دقّت كردن» در اين امور براى چنين افرادى واجب است؟
جواب:سهل انگارى در اين امور مسئوليّت شديد دارد.
سؤال 1371-عدم استريل وسايل آندوسكوپى باعث انتقال بيمارى به ديگر بيماران مىشود. اگر چنين اتّفاقى بيفتد چه كسى ضامن است؟
جواب:كسى كه مباشر اين كار بوده ضامن است.
سؤال 1372-ممكن است بيمار قلبى به هنگام تست ورزش دچار ايست قلبى منجر به فوت شود. در اين حالت چه كسى ضامن است؟
جواب:در صورتى كه اين مسأله به مريض تفهيم شود كه چنين خطرى ممكن است در پيش باشد، و مريض راضى شود، يا وقوع چنين مطلبى بسيار نادر باشد، طبيب ضامن نيست.
سؤال 1373-برخى از ابزار دندان پزشكى بدون استريل يا ضدّ عفونى، به صورت مشترك براى بيماران متعدّد مورد استفاده قرار مىگيرد، و ممكن است بيماريها از اين طريق منتقل گردد. آيا چنين كارى جايز، و در صورت انتقال بيمارى پزشك گنهكار و ضامن است؟
جواب:در صورتى كه احتمال انتقال، احتمال قابل ملاحظهاى باشد، اين كار جايز نيست. و ضامن بودن پزشك بعيد به نظر نمىرسد.
سؤال 1374-عدم رعايت بهداشت توسّط پزشك يا پرستار در هر بخش، ممكن است موجب ضرر و زيان به بيمار شود. آيا چنين كارى ضمانآور است؟
جواب:در صورتى كه از حدّ معمول و متعارف پزشكى كمتر رعايت كنند، و بيم انتقال بيمارى برود، موجب ضمان است.
سؤال 1375-اگر پزشك يا معاون پزشك، هنگام معالجه بيمار، لطمه يا ضربهاى بر عضو ديگر او وارد كند. از باب مثال، جهت احياى قلب، دندههاى بيمار در حال
ماساژ بشكند. يا جهت تحريك به عكس العمل، سيلى به صورت او بزند، و پرده گوشش پاره شود. آيا پزشك ضامن است؟
جواب:در صورتى كه اين كار براى معالجه اجتنابناپذير باشد، و از مريض يا اولياى او اجازه گرفته باشد، ضامن نيست. در غير اين صورت ضامن است.
ويزيت
سؤال 1376-آيا به دليل رفاقت و آشنايى، يا موقعيّت اجتماعى، ملاقات پزشك خارج از نوبت و بدون در نظر گرفتن حقّ ديگران جايز است؟
جواب:بايد در غير موارد ضرورت از اين كار پرهيز شود.
سؤال 1377-چنانچه ملاقات پزشك خارج از نوبت اشكال شرعى داشته باشد، مسئوليّت آن متوجّه كيست؟ پزشك، منشى، يا همه كسانى كه در ناديده گرفتن حقّ ديگران نقش داشتهاند؟
جواب:تمام كسانى كه به اين كار كمك كنند مسئوليّت دارند.
سؤال 1378-در صورتى كه پزشكان بتوانند با برنامهريزى و نوبت قبلى جلو تلف شدن وقت مردم را در مراجعات به مطب بگيرند، آيا اتلاف وقت مردم جايز است؟
جواب:بهتر آن است برنامهريزى كنند كه وقت مردم تلف نشود.
سؤال 1379-برخى از پزشكان ادّعا مىكنند در صورت برنامهريزى براى جلوگيرى از اتلاف وقت مردم، ممكن است در مقاطعى پزشك بدون بيمار بماند. در تعارض بين هدر رفتن وقت مردم، و معطّل شدن احتمالى پزشك، كدام ترجيح دارد؟
جواب:موارد مختلف است؛ گاه مشكل طبيب مهمتر است، و گاه مشكل بيمار.
معاينه
سؤال 1380-پزشكان زن براى معالجه خانمهاى بيمار به عورت آنها نگاه مىكنند، اين عمل چه حكمى دارد؟
جواب:اين كار تنها در صورت ضرورت، و به مقدار ضرورت، جايز است.
سؤال 1381-لمس و نگاه بدن زن يا مرد كافر براى تشريح، توسّط دانشجويان پزشكى چه حكمى دارد؟
جواب:تنها به مقدار ضرورت جايز است.
سؤال 1382-در صورتى كه عمل جرّاحى، يا پانسمان، منوط به نظر يا لمس عورت باشد، آيا اولويّت با هم جنس است؟
جواب:همجنس اولويّت دارد.
سؤال 1383-بعضى از خانمها براى معالجه به دكتر مرد مراجعه مىكنند. آيا دكتر با علم به اين كه اين خانم قادر است به دكتر زن مراجعه كند، مىتواند او را معالجه نمايد؟
جواب:در فرض سؤال دكتر بايد او را به طبيب زن راهنمايى كند؛ مگر اين كه آن زن واقعاً اعتقادى به طبيب زن نداشته باشد، و خود را ناچار بداند.
سؤال 1384-آيا پرستاران در صورت عدم ضرورت، مىتوانند پانسمان بيمارهاى غير همجنس را بررسى و تعويض نمايند؟
جواب:جايز نيست.
سؤال 1385-در مراكز بيمارستانى، يا مطب، يا راديولوژى، يا سونوگرافى، كه بعضاً بيمار بايد بخشى يا همه بدن خود را عريان نمايد، رفت و آمد پرسنل امرى عادّى است، و معمولًا چشمشان به بدن نامحرم مىافتد. آيا اين رفت و آمدها، كه گاه ضرورى و گاه ربطى به بيمار ندارد، جايز است؟
جواب:جز در موارد ضرورت جايز نيست.
سؤال 1386-سونوگرافى نسوج نرم، مثل بيضهها، پستان، عروق دست و پا، نيازمند عريان شدن موضع است، و اين مواضع در معرض ديد متخصّص سونوگرافى قرار مىگيرد. با توجّه به اين كه متخصّص سونوگراف زن، بسيار كم، و در برخى از شهرها وجود ندارد، رجوع به مردان چه حكمى دارد؟
جواب:تنها در صورت ضرورت براى درمان جايز است.
سؤال 1387-در موارد فوق معمولًا غير از محلّ مورد معاينه، اطراف آن نيز عريان
مىشود. عريان كردن اطراف، كه در معرض ديد قرار مىگيرد، چه حكمى دارد؟
جواب:به مقدارى كه لازم است بايد عريان شود.
سؤال 1388-آيا در سونوگرافى از شكم يا پستان خانمها، از نظر حرمت نگاه پزشك غير هم جنس، تفاوتى وجود دارد؟
جواب:تفاوتى ميان اين دو نيست.
سؤال 1389-بيمار در مواردى، براى راديولوژى، بايد عريان شود. اين كار، گاه در مقابل غير هم جنس اتّفاق مىافتد، مثل موارد اورژانسى كه هم جنس حضور ندارد، در اين شرايط نگاه به بدن نامحرم چگونه است؟
جواب:تا ضرورت قطعى نباشد نگاه كردن جايز نيست.
سؤال 1390-در مواردى كه راديولوژى يا سونوگرافى شلوغ است، اگر متصدّيان براى انجام خدمات منتظر پوشيدن لباس نفر قبلى باشند متضرّر مىشوند، لذا قبل از اين كه فردى كاملًا لباس بپوشد، نفر بعد بايد آماده شود. در اين مواقع مشتريان چشمشان به بدن يا موى نامحرم مىافتد؛ چنين وضعيّتى از نظر شرعى چه حكمى دارد؟ آيا متصدّيان بايد ضرر را متقبّل شوند، تا گناه براى ديگران اتّفاق نيافتد؟
جواب:براى حفظ ارزشهاى اسلامى گاه بايد ضررهايى را متحمّل شد.
سؤال 1391-براى تشخيص زمان زايمان، ماما بايد دست را داخل رحم زن حامله كند، آيا اين كار جايز است؟
جواب:در صورت ضرورت جايز است.
سؤال 1392-آيا پزشك مرد متخصّص زنان، مجاز به انجام آنچه در سؤال قبل آمد مىباشد؟
جواب:در صورت دسترسى به پزشك زن، اين كار براى پزشك مرد جايز نيست. و در صورت عدم دسترسى، تنها به هنگام ضرورت جايز است.
سؤال 1393-آيا عدم منع آن در طول تاريخ توسّط اقوام و ملل مختلف دليل مجاز بودن چنين كارى نمىشود؟
جواب:در طول تاريخ نيز هميشه در موارد ضرورت اين كار انجام شده است.
سؤال 1394-فلسفه حرمت نگاه به عورت، جلوگيرى از مفاسد اجتماعى عنوان شده است. آيا جنبه غير اخلاقى اين كار، و عدم ورود به حريم خصوصى افراد، نيز نقشى در اين تحريم دارد؟
جواب:آرى اين جنبه نيز مؤثّر است.
سؤال 1395-آيا مشاهده چگونگى زايمان جهت آموزش پزشكان مجاز است؟ با توجّه به اين كه ممكن است با آموزش زايمان در آينده انسان يا انسانهايى از مرگ حتمى نجات يابند، اين امر براى مردان چه حكمى دارد؟
جواب:در فرض مسأله به عنوان ضرورت مانعى ندارد.
سؤال 1396-آيا مشاهده چگونگى زايمان جهت آموزش از طريق فيلم ويديويى يا سىدى كامپيوترى جايز است؟
جواب:با شرايطى كه در بالا گفته شد جايز، و اين مقدّم بر مشاهده مستقيم است.
سؤال 1397-آيا لمس و نگاه مولاژ (مجسّمههاى آموزشى كه از جنس پلاستيك و شبيه اعضاء بدن انسان ساخته شده) براى دانشجويان يا اساتيد غير هم جنس، بدون قصد لذّت جايز است؟
جواب:براى آموزشهاى لازم مانعى ندارد.
سؤال 1398-در معاينات مربوط به مثانه، بايد آلت تناسلى شستشو و ضد عفونى شود. و با وارد ساختن دستگاهى در آن وضع مثانه مشاهده گردد. آيا اين كار توسّط پرسنل اتاق عمل (هم جنس، يا غير هم جنس) جايز است؟
جواب:تنها در صورت ضرورت جايز است.
سؤال 1399-نگاه و لمس در اتاق عمل به ندرت شهوانى، بلكه امرى كاملًا عادى است. آيا عادى شدن، حكم شرعى را تغيير مىدهد؟
جواب:عادى شدن حكم شرع را تغيير نمىدهد؛ ولى اين كار به مقدار ضرورت جايز است.
سؤال 1400-گاه براى انجام عمل جرّاحى يك اكيپ ده نفره لازم است، كه همگى
در همه مراحل آمادهسازى بيمار، از تعويض لباس تا انجام امور ديگر حاضرند، و هم زمان هركس كار مربوط به خود را انجام مىدهد. آيا تعويض لباس در مقابل ديدگان گروه جايز است؟
جواب:تنها در مورد ضرورت جايز است.
سؤال 1401-آيا لمس و نظر باطن بدن نامحرم، اعم از ريهها، ناى، مرى، قلب، معده، روده، مثانه و رحم، حكم ظاهر را دارد؟
جواب:لمس و نظر به باطن حكم ظاهر را ندارد؛ ولى بهتر آن است تنها به موارد ضرورت قناعت شود.
سؤال 1402-بيهوش ساختن بيمار و كنترل علايم حياتى وى در اتاق عمل، معمولًا توسّط پرسنل مرد انجام مىگيرد، و تا آخر عمل جرّاحى آنچه در معرض ديد پزشك جرّاح است، معمولًا در معرض ديد پرسنل اتاق عمل و گروه بيهوشى نيز هست. آيا مشاهده بدن بيمار غير هم جنس توسّط اين افراد جايز است؟
جواب:در صورت ضرورت اشكال ندارد.
سؤال 1403-آيا حكم لمس و مشاهده فرد بيهوش و باهوش، زنده و مرده، مسلمان و كافر متفاوت است؟
جواب:همه اينها در حال ضرورت جايز است.
سؤال 1404-با توجّه به اين كه براى بيمار بيهوش امكان پوشانيدن بدن وجود ندارد، آيا افراد ديگر، اعمّ از پزشك، پرسنل بيهوشى، جرّاح، تكنسينهاى اتاق عمل، كارمندان عادّى بيمارستان، مكلّف به پوشانيدن بدن او از نامحرم هستند؟
جواب:تا آنجا كه مىتوانند و امكان دارد بايد بدن او را بپوشانند.
سؤال 1405-لمس بدن بيمار با دستكش پلاستيكى چه حكمى دارد؟
جواب:اگر مفاسدى بر آن مترتّب نشود اشكالى ندارد.
سؤال 1406-براى معاينه كليهها لمس مستقيم ضرورى است، ولى از روى لباس نازك و بدون نگاه هم بيمارى قابل تشخيص است. آيا در اين صورت لمس و نگاه بدون پوشش، يا با پوشش جايز است؟
جواب:با پوشش مانعى ندارد.
سؤال 1407-ختنه كردن افراد بالغ چه حكمى دارد؟ با توجّه به اين كه اين كار بدون مشاهده و لمس امكان ندارد.
جواب:از بابت ضرورت جايز است.
سؤال 1408-در بسيارى از موارد در اتاق عمل، يا غير اتاق عمل، نياز به وصل سوند است، و اين كار بدون نگاه و لمس آلت تناسلى امكانپذير نيست. آيا نگاه و لمس براى اين كار جايز است؟
جواب:آرى در موارد ضرورت جايز است.
سؤال 1409-مراجعه زنان نامحرم به دندان پزشكانى كه با دستكش پلاستيكى كار مىكنند، و تماس دست آنان با صورت به وسيله دستكش است، چه حكمى دارد؟
جواب:در صورتى كه همجنس يافت نشود، جايز است.
احكام مختلف معالجه و درمان
سؤال 1410-برخى از بيماران عاقل و بالغ، كه نيازمند عمل جرّاحى هستند، به علّت ترس يا هر دليل ديگرى حاضرند درد و رنج را تحمّل نموده، ولى تن به عمل نمىدهند؛ همراهان بيمار نيز حاضر به اين كار نيستند. اين در حالى است كه پزشك مىداند در صورتى كه عمل انجام نشود بيمار به زودى خواهد مُرد، يا دچار عوارضى خواهد شد كه تا پايان عمر زمينگير مىشود. با اين فرض، آيا پزشك مىتواند دست به عمل جرّاحى بزند؟ اگر علىرغم مخالفت بيمار، كسان وى چنين اجازهاى دهند، تكليف طبيب چيست؟
جواب:در صورتى كه جرّاحى سبب طول عمر شود، مريض مىتواند به خاطر عوارض ناخوشايند جرّاحى، از آن صرف نظر كند؛ ولى اگر بدون جرّاحى در معرض مرگ باشد، طبيب يا كسان مريض مجازند اقدام به جرّاحى كنند، هر چند بيمار راضى نباشد.
سؤال 1411-آيا پزشك معالج موظّف است عوارض يا ضايعات احتمالى ناشى از عمل جرّاحى را براى بيمار تشريح كند؟