سؤال 1381-لمس و نگاه بدن زن يا مرد كافر براى تشريح، توسّط دانشجويان پزشكى چه حكمى دارد؟
جواب:تنها به مقدار ضرورت جايز است.
سؤال 1382-در صورتى كه عمل جرّاحى، يا پانسمان، منوط به نظر يا لمس عورت باشد، آيا اولويّت با هم جنس است؟
جواب:همجنس اولويّت دارد.
سؤال 1383-بعضى از خانمها براى معالجه به دكتر مرد مراجعه مىكنند. آيا دكتر با علم به اين كه اين خانم قادر است به دكتر زن مراجعه كند، مىتواند او را معالجه نمايد؟
جواب:در فرض سؤال دكتر بايد او را به طبيب زن راهنمايى كند؛ مگر اين كه آن زن واقعاً اعتقادى به طبيب زن نداشته باشد، و خود را ناچار بداند.
سؤال 1384-آيا پرستاران در صورت عدم ضرورت، مىتوانند پانسمان بيمارهاى غير همجنس را بررسى و تعويض نمايند؟
جواب:جايز نيست.
سؤال 1385-در مراكز بيمارستانى، يا مطب، يا راديولوژى، يا سونوگرافى، كه بعضاً بيمار بايد بخشى يا همه بدن خود را عريان نمايد، رفت و آمد پرسنل امرى عادّى است، و معمولًا چشمشان به بدن نامحرم مىافتد. آيا اين رفت و آمدها، كه گاه ضرورى و گاه ربطى به بيمار ندارد، جايز است؟
جواب:جز در موارد ضرورت جايز نيست.
سؤال 1386-سونوگرافى نسوج نرم، مثل بيضهها، پستان، عروق دست و پا، نيازمند عريان شدن موضع است، و اين مواضع در معرض ديد متخصّص سونوگرافى قرار مىگيرد. با توجّه به اين كه متخصّص سونوگراف زن، بسيار كم، و در برخى از شهرها وجود ندارد، رجوع به مردان چه حكمى دارد؟
جواب:تنها در صورت ضرورت براى درمان جايز است.
سؤال 1387-در موارد فوق معمولًا غير از محلّ مورد معاينه، اطراف آن نيز عريان
مىشود. عريان كردن اطراف، كه در معرض ديد قرار مىگيرد، چه حكمى دارد؟
جواب:به مقدارى كه لازم است بايد عريان شود.
سؤال 1388-آيا در سونوگرافى از شكم يا پستان خانمها، از نظر حرمت نگاه پزشك غير هم جنس، تفاوتى وجود دارد؟
جواب:تفاوتى ميان اين دو نيست.
سؤال 1389-بيمار در مواردى، براى راديولوژى، بايد عريان شود. اين كار، گاه در مقابل غير هم جنس اتّفاق مىافتد، مثل موارد اورژانسى كه هم جنس حضور ندارد، در اين شرايط نگاه به بدن نامحرم چگونه است؟
جواب:تا ضرورت قطعى نباشد نگاه كردن جايز نيست.
سؤال 1390-در مواردى كه راديولوژى يا سونوگرافى شلوغ است، اگر متصدّيان براى انجام خدمات منتظر پوشيدن لباس نفر قبلى باشند متضرّر مىشوند، لذا قبل از اين كه فردى كاملًا لباس بپوشد، نفر بعد بايد آماده شود. در اين مواقع مشتريان چشمشان به بدن يا موى نامحرم مىافتد؛ چنين وضعيّتى از نظر شرعى چه حكمى دارد؟ آيا متصدّيان بايد ضرر را متقبّل شوند، تا گناه براى ديگران اتّفاق نيافتد؟
جواب:براى حفظ ارزشهاى اسلامى گاه بايد ضررهايى را متحمّل شد.
سؤال 1391-براى تشخيص زمان زايمان، ماما بايد دست را داخل رحم زن حامله كند، آيا اين كار جايز است؟
جواب:در صورت ضرورت جايز است.
سؤال 1392-آيا پزشك مرد متخصّص زنان، مجاز به انجام آنچه در سؤال قبل آمد مىباشد؟
جواب:در صورت دسترسى به پزشك زن، اين كار براى پزشك مرد جايز نيست. و در صورت عدم دسترسى، تنها به هنگام ضرورت جايز است.
سؤال 1393-آيا عدم منع آن در طول تاريخ توسّط اقوام و ملل مختلف دليل مجاز بودن چنين كارى نمىشود؟
جواب:در طول تاريخ نيز هميشه در موارد ضرورت اين كار انجام شده است.
سؤال 1394-فلسفه حرمت نگاه به عورت، جلوگيرى از مفاسد اجتماعى عنوان شده است. آيا جنبه غير اخلاقى اين كار، و عدم ورود به حريم خصوصى افراد، نيز نقشى در اين تحريم دارد؟
جواب:آرى اين جنبه نيز مؤثّر است.
سؤال 1395-آيا مشاهده چگونگى زايمان جهت آموزش پزشكان مجاز است؟ با توجّه به اين كه ممكن است با آموزش زايمان در آينده انسان يا انسانهايى از مرگ حتمى نجات يابند، اين امر براى مردان چه حكمى دارد؟
جواب:در فرض مسأله به عنوان ضرورت مانعى ندارد.
سؤال 1396-آيا مشاهده چگونگى زايمان جهت آموزش از طريق فيلم ويديويى يا سىدى كامپيوترى جايز است؟
جواب:با شرايطى كه در بالا گفته شد جايز، و اين مقدّم بر مشاهده مستقيم است.
سؤال 1397-آيا لمس و نگاه مولاژ (مجسّمههاى آموزشى كه از جنس پلاستيك و شبيه اعضاء بدن انسان ساخته شده) براى دانشجويان يا اساتيد غير هم جنس، بدون قصد لذّت جايز است؟
جواب:براى آموزشهاى لازم مانعى ندارد.
سؤال 1398-در معاينات مربوط به مثانه، بايد آلت تناسلى شستشو و ضد عفونى شود. و با وارد ساختن دستگاهى در آن وضع مثانه مشاهده گردد. آيا اين كار توسّط پرسنل اتاق عمل (هم جنس، يا غير هم جنس) جايز است؟
جواب:تنها در صورت ضرورت جايز است.
سؤال 1399-نگاه و لمس در اتاق عمل به ندرت شهوانى، بلكه امرى كاملًا عادى است. آيا عادى شدن، حكم شرعى را تغيير مىدهد؟
جواب:عادى شدن حكم شرع را تغيير نمىدهد؛ ولى اين كار به مقدار ضرورت جايز است.
سؤال 1400-گاه براى انجام عمل جرّاحى يك اكيپ ده نفره لازم است، كه همگى
در همه مراحل آمادهسازى بيمار، از تعويض لباس تا انجام امور ديگر حاضرند، و هم زمان هركس كار مربوط به خود را انجام مىدهد. آيا تعويض لباس در مقابل ديدگان گروه جايز است؟
جواب:تنها در مورد ضرورت جايز است.
سؤال 1401-آيا لمس و نظر باطن بدن نامحرم، اعم از ريهها، ناى، مرى، قلب، معده، روده، مثانه و رحم، حكم ظاهر را دارد؟
جواب:لمس و نظر به باطن حكم ظاهر را ندارد؛ ولى بهتر آن است تنها به موارد ضرورت قناعت شود.
سؤال 1402-بيهوش ساختن بيمار و كنترل علايم حياتى وى در اتاق عمل، معمولًا توسّط پرسنل مرد انجام مىگيرد، و تا آخر عمل جرّاحى آنچه در معرض ديد پزشك جرّاح است، معمولًا در معرض ديد پرسنل اتاق عمل و گروه بيهوشى نيز هست. آيا مشاهده بدن بيمار غير هم جنس توسّط اين افراد جايز است؟
جواب:در صورت ضرورت اشكال ندارد.
سؤال 1403-آيا حكم لمس و مشاهده فرد بيهوش و باهوش، زنده و مرده، مسلمان و كافر متفاوت است؟
جواب:همه اينها در حال ضرورت جايز است.
سؤال 1404-با توجّه به اين كه براى بيمار بيهوش امكان پوشانيدن بدن وجود ندارد، آيا افراد ديگر، اعمّ از پزشك، پرسنل بيهوشى، جرّاح، تكنسينهاى اتاق عمل، كارمندان عادّى بيمارستان، مكلّف به پوشانيدن بدن او از نامحرم هستند؟
جواب:تا آنجا كه مىتوانند و امكان دارد بايد بدن او را بپوشانند.
سؤال 1405-لمس بدن بيمار با دستكش پلاستيكى چه حكمى دارد؟
جواب:اگر مفاسدى بر آن مترتّب نشود اشكالى ندارد.
سؤال 1406-براى معاينه كليهها لمس مستقيم ضرورى است، ولى از روى لباس نازك و بدون نگاه هم بيمارى قابل تشخيص است. آيا در اين صورت لمس و نگاه بدون پوشش، يا با پوشش جايز است؟
جواب:با پوشش مانعى ندارد.
سؤال 1407-ختنه كردن افراد بالغ چه حكمى دارد؟ با توجّه به اين كه اين كار بدون مشاهده و لمس امكان ندارد.
جواب:از بابت ضرورت جايز است.
سؤال 1408-در بسيارى از موارد در اتاق عمل، يا غير اتاق عمل، نياز به وصل سوند است، و اين كار بدون نگاه و لمس آلت تناسلى امكانپذير نيست. آيا نگاه و لمس براى اين كار جايز است؟
جواب:آرى در موارد ضرورت جايز است.
سؤال 1409-مراجعه زنان نامحرم به دندان پزشكانى كه با دستكش پلاستيكى كار مىكنند، و تماس دست آنان با صورت به وسيله دستكش است، چه حكمى دارد؟
جواب:در صورتى كه همجنس يافت نشود، جايز است.
احكام مختلف معالجه و درمان
سؤال 1410-برخى از بيماران عاقل و بالغ، كه نيازمند عمل جرّاحى هستند، به علّت ترس يا هر دليل ديگرى حاضرند درد و رنج را تحمّل نموده، ولى تن به عمل نمىدهند؛ همراهان بيمار نيز حاضر به اين كار نيستند. اين در حالى است كه پزشك مىداند در صورتى كه عمل انجام نشود بيمار به زودى خواهد مُرد، يا دچار عوارضى خواهد شد كه تا پايان عمر زمينگير مىشود. با اين فرض، آيا پزشك مىتواند دست به عمل جرّاحى بزند؟ اگر علىرغم مخالفت بيمار، كسان وى چنين اجازهاى دهند، تكليف طبيب چيست؟
جواب:در صورتى كه جرّاحى سبب طول عمر شود، مريض مىتواند به خاطر عوارض ناخوشايند جرّاحى، از آن صرف نظر كند؛ ولى اگر بدون جرّاحى در معرض مرگ باشد، طبيب يا كسان مريض مجازند اقدام به جرّاحى كنند، هر چند بيمار راضى نباشد.
سؤال 1411-آيا پزشك معالج موظّف است عوارض يا ضايعات احتمالى ناشى از عمل جرّاحى را براى بيمار تشريح كند؟
جواب:در صورتى كه عوارض مهمّى باشد، بايد به بيمار بگويد. در غير اين صورت، لازم نيست.
سؤال 1412-استفاده از هيپنوتيزم در معالجه برخى بيماريهاى روانى و جسمانى، نظير آسم، چاقى مفرط، بيماريهاى زنان، و مانند آن، توسّط يك پزشك (غير روانپزشك) چه حكمى دارد؟
جواب:در صورتى كه تجربه و آگاهى كافى داشته باشد، و آثار منفى يا خلاف شرعى بر آن مترتّب نگردد، اشكالى ندارد.
سؤال 1413-بعضى از زنان با مراجعه به پزشك در خواست دوختن يا ايجاد پرده بكارت به صورت جرّاحى ترميمى دارند. اين عمل از ديدگاه پزشكى يك اقدام طبّى همانند ساير موارد، نظير اصلاح عيوب ظاهرى بينى، صورت، شكم، و اندامها است، و از ديدگاه بيماران همانند كسانى كه داراى يك اشكال در صورت، دست و ساير قسمتهاى بدن مىباشند، و از معالجه آن منتفع مىگردند، مىتواند براى فرد متقاضى منافع اجتماعى داشته باشد. با توجّه به موارد مذكور، اشتغال به عمل فوق توسّط پزشك، از نظر شرع مقدّس چگونه است؟
جواب:در صورتى كه اشخاص مزبور واقعاً ضرورتى براى اين كار احساس كنند، و قصد تدليس نداشته باشند، جرّاحى فوق شرعاً اشكالى ندارد.
سؤال 1414-گاه به هنگام ختنه كردن در اتاق عمل، دست و پاى بيمار را مىبندند، يا در مواجهه با فرياد شديد بچّه او را مىزنند، يا دهانش را مىگيرند. در حالى كه با عمل بيهوشى به راحتى مىتوان آنها را ختنه نمود. در اين موارد چه بايد كرد؟
جواب:بايد از طريقى كه مشكلات آن كمتر است استفاده كرد، و اين منوط به تشخيص اهل خبره است.
سؤال 1415-جداسازى اتاق عمل در بيمارستانها به طور كامل، مستلزم هزينه زيادى براى دولت است. آيا اجراى احكام شرع با هر هزينهاى واجب است؟
جواب:در صورتى كه براى دولت موجب عُسر و حرج نشود، اين كار لازم است.
سؤال 1416-آيا پزشكان مىتوانند براى تقويت اسپرم، خوردن اشياى نجس يا حرام (مثل دنبلان) را تجويز كنند؟
جواب:در صورتى كه داروى منحصر به فرد باشد، و جايگزينى نداشته باشد، اشكالى ندارد.
سؤال 1417-آيا درآمدزا بودن سزارين، مجوّز توصيه پزشك به بيماران جهت زايمان غير طبيعى هست؟
جواب:جايز نيست.
سؤال 1418-در صورت عدم جواز آنچه در مسأله بالا آمد، آيا پزشك ضامن ضرر جانى يا مالى بيمار خواهد بود؟
جواب:آرى ضامن است؛ مگر اين كه بيمار را از اين امر با خبر كرده، و اجازه گرفته باشد.
سؤال 1419-حضور شوهر بر بالين همسر به هنگام زايمان، نقش زيادى در آرامش وى دارد. آيا چنين كارى شرعاً نيز توصيه مىشود؟
جواب:اگر واقعاً چنين اثرى داشته باشد مانعى ندارد؛ ولى ظاهراً اين اثر قابل ترديد است.
سؤال 1420-در صورتى كه پزشك بيمارى را تشخيص ندهد، آيا با احتمال ضعيف مىتواند دارو تجويز كند؟ در حالى كه با ارجاع به پزشك حاذقتر احتمال درمان بيشتر است، و از هدر رفتن پول بيمار نيز جلوگيرى مىگردد؟
جواب:در صورت عدم تشخيص، لازم است او را به ديگرى ارجاع دهد.
سؤال 1421-آيا بيمار حق دارد از درمان سر پيچى كند، حتّى اگر وضعيّت او بدتر شود، يا بميرد؟
جواب:در صورت خطر مرگ، بيمار نمىتواند درمان را قطع كند. همچنين جايى كه ضرر مهمّى به او مىرسد، و درمان آزار مهمّى به او نمىرساند.
سؤال 1422-آيا بيمارى كه مىداند بيماريش درمانناپذير است، حق دارد مرگ را انتخاب كند؟
جواب:جايز نيست.
سؤال 1423-آيا بيمار مىتواند در خواست كند كه كلّيه برنامههاى درمانى او محرمانه انجام شود؟
جواب:در صورتى كه افشا شدن آن لطمهاى به او بزند، حقّ دارد چنين درخواستى كند.
روان درمانى
سؤال 1424-آيا بسترى كردن بيمار روانى، با توجّه به اين كه هنوز امكان روان درمانى مناسب وجود ندارد، و بخش روانى گاه همچون يك زندان جهت تجويز داروهاى خوابآور و خواب بيشتر بيماران مورد استفاده قرار مىگيرد، جايز است؟
جواب:در صورتى كه راه درمان، يا راه پيشگيرى از مزاحمتها، منحصر به آن باشد مانعى ندارد.
سؤال 1425-تعدادى از مبتلايان به بيماريهاى روانى به علّت انجام كارهاى خلاف اخلاق اجتماعى، يا منافى عفّت، به آن گرفتار شدهاند. روان پزشك بايد جهت درمان، يا دادن مشاوره، از آنها اطّلاعاتى كسب كند. آيا تجسّس در چنين مواردى براى پزشكان جايز است؟ گاه بخشى از تجسّس به دليل حسّ كنجكاوى خود پزشك است، و نقش آن جهت درمان ضعيف مىباشد، اين نوع تجسّس چه حكمى دارد؟
جواب:تجسّسهاى روان درمانى، كه براى درمان ضرورى به نظر برسد، جايز است.
سؤال 1426-افشاى برخى از اسرار بيماران روانى ممكن است باعث جلوگيرى از جرمهاى قانونى شود. آيا انتقال چنين اطّلاعاتى به نيروهاى امنيّتى جايز، يا واجب است؟ با توجّه به اين كه در صورت افشا، اعتماد مردم از آنها سلب مىشود.
جواب:در صورتى كه بتوانند به عنوان نهى از منكر اطّلاعات كلّى را برسانند، بى آن كه نام اشخاصى فاش شود مانعى ندارد، بلكه گاهى واجب است.
سؤال 1427-افشاى بسيارى از اسرار بيماران، ممكن است موجب كاهش فساد يا