جواب:هرگاه اين كار براى حفظ جان افراد زنده، يا درمان بيمارى مهمّى ضرورت داشته باشد مانعى ندارد. و فرقى ميان افراد شناخته شده و غير آنها نيست.
كالبد شكافى و تشريح
سؤال 1459-امروزه كالبد شكافى داراى اهميّت فراوانى است، و مراكز مهمّ علمى و پژوهشى در اين زمينه مشغول فعاليّت هستند كه عمدتاً براى اثبات نسب، كشف جرم، و هر هدف عقلايى ديگر، يا صرفاً به قصد آموزشهاى پزشكى، اجسادى را كالبد شكافى مىنمايند. لطفاً نظر مبارك خود را در مورد جواز، يا عدم جواز اين كار مرقوم فرماييد.
جواب:كالبد شكافى ذاتاً جايز نيست، جز در مواردى كه هدف مهمّ دينى و اجتماعى بر آن مترتّب شود، كه تحت قاعده اهمّ و مهم قرار گيرد.
سؤال 1460-احترام ميّت مسلمان در صحنه قتل، يا در سالن تشريح، عمدتاً مورد توجّه قرار نمىگيرد، و از طرفى، در جهت ارتقاى دانش پزشكى، و كشف علمى جرم، و بررسى صحنه قتل، و احقاق حق، تشريح ضرورى به نظر مىرسد. در اين صورت تكليف چيست؟
جواب:شرايط سهگانه جواز تشريح را براى مقاصد پزشكى، در آخر رساله توضيح المسائل نوشتهايم.
سؤال 1461-امروزه نظريّه پزشكى قانونى به عنوان يكى از طرق مطمئن در مسائل قضائى به شمار مىرود، و از جمله وظايف آنها تشخيص علّت تامّه مرگ است، كه در اكثر موارد اين كار فقط با كالبد شكافى مقدور است، و با انجام اين عمل حقيقت كشف، و احقاق حق مىگردد. لطفاً نظر مبارك را پيرامون اين مسأله بيان فرماييد؟
جواب:هرگاه احقاق حقوق مهمّه متوقّف بر كالبد شكافى باشد مانعى ندارد.
سؤال 1462-در صورتى كه قاضى پرونده تشخيص دهد تشريح جهت كشف حقيقت لازم و ضرورى است، ولى اولياى دم راضى به تشريح نباشند، يا بعضى راضى باشند
و بعضى ديگر رضايت ندهند، يا ميّت بر عدم تشريح وصيّت كرده باشد، تكليف چيست؟
جواب:هرگاه تشريح جهت احقاق حقوق اولياى دم باشد، و آنها حاضرند از حق خود بگذرند و تشريح نشود، نبايد تشريح كرد. ولى اگر پيشگيرى از يك مشكل مهمّ اجتماعى متوقّف بر آن باشد، رضايت آنها شرط نيست.
سؤال 1463-تشريح بدن جنين چه حكمى دارد؟ بر فرض جواز، آيا ديه دارد؟
جواب:در صورتى كه براى پيشرفت علم جهت حفظ جان مسلمين ضرورتى داشته باشد تشريح جايز است، و ديه هم ندارد.
سؤال 1464-آيا خريدوفروش ميّت مسلمان جهت تشريح، در جايى كه كافر در دسترس نباشد، جايز است؟
جواب:هرگاه آن تشريح براى فراگرفتن علم پزشكى جهت جان مسلمين ضرورت داشته باشد، و از غير اين راه دسترسى نداشته باشيد، مانعى ندارد.
سؤال 1465-برخى از اساتيد براى فراهم ساختن استخوان جهت تشريح، نمره در نظر مىگيرند. آيا براى چنين كارى تشريح استخوانهاى مكشوفه از قبرستان جايز است؟ آيا در اين جهت، ميان قبرهاى قديمى و جديد، استخوانهاى زير زمين و آنچه در سطح قرار گرفته، زن و مرد، تفاوتى وجود دارد؟
جواب:هيچ كدام جايز نيست.
سؤال 1466-نگاه كردن به دستگاه تناسلى مردان و زنان ميّت در حال تشريح چه حكمى دارد؟ آيا اين حكم در مورد بدن مسلمانان و غير مسلمانان يكسان است؟
جواب:جز در موارد ضرورت جايز نيست؛ و فرقى در ميان آنها نيست.
سؤال 1467-جدا كردن اعضاى مرده چه حكمى دارد؟ آيا در اين حكم فرقى ميان رضايت قبلى و عدم آن، يا رضايت ولى و عدم رضايت وى، تفاوتى وجود دارد؟
جواب:جز در موارد ضرورت براى تشريح، با شرايطى كه در مسأله 2449 رساله توضيح المسائل گفتهايم، يا در مواردى كه معالجات ضرورى أحيا بدون آن ممكن نيست، جايز نمىباشد.
پيشگيرى
سؤال 1468-با توجّه به مصيبت بار بودن بيمارى ايدز، آيا آموزش گروههاى مختلف سنّى در مورد راههاى انتقال و نحوه پيشگيرى از اين بيمارى را جايز مىدانيد؟
جواب:جايز است؛ ولى بايد به شكلى باشد كه بدآموزى يا مفسده ديگرى بر آن مترتّب نشود.
سؤال 1469-آيا توصيه به استفاده از كاندوم، براى پيشگيرى از بيمارىهاى واگيردار آميزشى، در ردههاى مختلف سنّى، بدون اطّلاع از اين كه آموزشگيرنده مجرّد است يا متأهّل، جايز است؟
جواب:ممكن است اين مطلب به صورتى كه ذكر كردهايد سبب بدآموزى باشد، و مسأله فحشا يا ساير انحرافات جنسى را يك مسأله عادى جلوه دهد، لذا جايز نيست.
سؤال 1470-آيا تجويز داروى اعتيادآور خوراكى به جاى داروى اعتيادآور تزريقى، جهت پيشگيرى از بروز بيماريهاى واگيردار جايز است؟
جواب:در صورتى كه هدف ترك اعتياد باشد، و اين معنا به طرف نيز تفهيم گردد، مانعى ندارد.
سؤال 1471-آيا توزيع سرنگ بين معتادين، براى پيشگيرى از بروز بيماريهاى واگيردار مجاز است؟ (لازم به ذكر است كه اين روش تغييرى در اعتياد آنها ايجاد نمىكند.)
جواب:در صورتى كه به معتادان تفهيم شود كه هدف كمك به اعتياد آنها نيست، بلكه منظور جلوگيرى از آلودگى به بيماريهاى خطرناك است، مانعى ندارد.
سؤال 1472-با توجّه به معضلات كنونى اجتماع كه بعضاً نتيجه عدم آگاهى صحيح جوانان از مسائل جنسى است، آيا آموزش مسائل جنسى را در جامعه، براى پيشگيرى از بيمارىهاى واگيردار، با رعايت حريم خانواده، و با توجّه به سنّ
نوجوانان و جوانان، و با استفاده از متون آموزشى مناسب مجاز مىدانيد؟
جواب:تجربه نشان داده كه آموزش مسائل جنسى به سبك غربى، كه فعلًا مطرح است، مفاسد زيادى در بردارد، و در بسيارى از اوقات نتيجه معكوس مىدهد.
پايان دادن به زندگى!
سؤال 1473-شخصى بر اثر تصادف دوازده سال است كه در بيهوشى به سر مىبرد، يا بيمارى پس از عمل جرّاحى به هوش نيامده است. آيا مىتوان با تزريق آمپول به زندگى وى پايان داد؟
جواب:اين كار جايز نيست؛ ولى اگر بازگشت به حال طبيعى عادتاً امكان نداشته باشد، مىتوان از ادامه معالجه خوددارى كرد.
سؤالات ديگر پزشكى
سؤال 1474-آيا خريدوفروش داروهاى غير مجاز، يا تاريخ گذشته، جايز است؟
جواب:خريدوفروش داروهاى غير مجاز جايز نيست؛ و داروهايى كه تاريخ آن گذشته، اگر مقدار قابل ملاحظهاى از آثار خود را داشته باشد، و به طرف اعلام شود اشكالى ندارد، در غير اين صورت جايز نيست.
سؤال 1475-آيا خريدوفروش داروهاى دولتى خارج از سيستم نظارتى جايز است؟
جواب:در صورتى كه بر خلاف مقرّرات جمهورى اسلامى باشد، يا منشأ ضرر و زيانى شود، جايز نيست.
سؤال 1476-آيا براى انجام تحقيقات پزشكى، ضرر رساندن به حيوانات يا گياهان جايز است؟
جواب:در مورد گياهان اشكالى ندارد. و در مورد حيوانات، هرگاه تحقيقات براى منظور مهمّى باشد جايز است.
سؤال 1477-اگر دانشجوى پزشكى از اسرار استادش كه پزشك است آگاه باشد، و فساد اخلاقى او را بداند، وظيفهاش چيست؟ در حالى كه بقيّه او را كاملًا مؤمن مىدانند، و در مسائل بسيارى به او مراجعه مىكنند.
جواب:او بايد به وظيفه خود عمل كند، و كارى به ديگران نداشته باشد.
سؤال 1478-آيا پزشك در مسائلى كه حكم آن را نمىداند، مىتواند به اجتهاد خود عمل كند؟ در صورت اضطرار و نياز به اقدام فورى چطور؟
جواب:اگر واقعاً اضطرار باشد، و دسترسى به شخص مطّلعى نباشد، مىتواند به آنچه احساس ضرورت مىكند عمل نمايد.
سؤال 1479-نبود وسائل جرّاحى، يا كم بودن آن در اتاق عمل، ممكن است باعث مرگ بيماران شود. آيا تهيّه اين وسائل واجب است؟
جواب:بر حكومت اسلامى لازم است كه وسائل را فراهم كنند، همچنين بيمارستانهاى خصوصى هرگاه بيمارى را پذيرش كنند، بايد وسائل را فراهم سازند.
سؤال 1480-توالتهاى سنّتى ايران، براى برخى از بيماران از جمله بعضى بيماران قلبى مضر است، آيا استفاده از توالت فرنگى مجاز است؟
جواب:استفاده از توالت فرنگى براى همه جايز است.
سؤال 1481-آيا بسترى نمودن بيمار جهت انجام شوك برقى (با وجود احتمال عوارض جانبى براى بيمار) به دليل درآمدزا بودن آن مجاز است؟
جواب:جايز نيست؛ ولى اگر اين كار از طرق درمان محسوب شود، و احتمال عوارضى برود و به بيمار گفته شود، و از او اجازه بگيرند مانعى ندارد.
سؤال 1482-بيمارانى به بيمارستان مراجعه مىكنند كه قادر بر پرداخت هزينه درمان يا عمل جرّاحى نيستند. آيا در اين صورت مسئوليّتى متوجّه بيمارستان، دكتر جرّاح يا حكومت اسلامى هست؟ در صورت فوت يا نقص عضو، ديهاى بر ذمّه آنها استقرار پيدا مىكند؟
جواب:بر حكومت اسلامى واجب است در اين گونه امور تدبيرى بينديشد، كه مشكل اين افراد حل شود.
سؤال 1483-با تزريق آمپولى به نام «پروستودين» در سهماهه اوّل حاملگى، معمولًا جنين پس از يك ساعت سقط مىشود، اين داروها گاه به شكل شياف يا ژل نيز عرضه مىگردد. آيا خريدوفروش چنين دارويى جايز است؟
جواب:خريدوفروش آن اشكالى ندارد، ولى بايد حتماً با اجازه و نسخه پزشك متعهّد باشد، تا از آن سوء استفاده نشود.
سؤال 1484-داروى مذكور به صورت قاچاق در بازار به وفور وجود دارد، آيا بايد از خريدوفروش آن جلوگيرى كرد؟
جواب:آرى بايد از خريدوفروش آن بدون شرطى كه در بالا گفتيم جلوگيرى شود.
سؤال 1485-در برخى از مسائل پزشكى پزشك مقلّد يك مرجع، و بيمار مقلّد مرجع تقليدى ديگر است، و نظر آن مراجع متفاوت است. كدام نظريّه بايد ملاك عمل قرار گيرد؟
جواب:پزشك به وظيفه خود عمل مىكند.
سؤال 1486-در بسيارى از مراكز آموزشى، درمانى و پزشكى، امكان جداسازى دانشجويان دختر و پسر وجود دارد. لكن برخى از مسئولين نسبت به اين مسأله بىتوجّهى مىكنند. نظر جنابعالى در اين زمينه چيست؟
جواب:اگر امكان تفكيك باشد، تفكيك لازم است.
سؤال 1487-آيا مراجعه به دكتر متخصّص غير مسلمان جايز است؟
جواب:اگر مفسده خاصّى بر آن مترتّب نشود، اشكالى ندارد.
سؤال 1488-برخى از جرّاحان خارج از تعرفه تعيين شده از بيماران پول دريافت مىكنند، و بيمار نيز به ناچار آن را مىپردازد. آيا اين كار مجاز است؟
جواب:در صورتى كه طبيب استخدام دولت باشد، در برابر انجام وظيفه خود نمىتواند پول اضافى بگيرد، ولى اگر در استخدام نبوده باشد، هر قدر با بيمار توافق كند مانعى ندارد؛ ولى بايد عدل و انصاف را رعايت كند.
سؤال 1489-كمبود خون و برخى مقرّرات دست و پاگير براى استفاده از وسايل،
ممكن است موجب مرگ بيماران در اتاق عمل شود. آيا اصلاح اين مقرّرات واجب است؟
جواب:واجب است كارى كنند كه جان مردم در اتاق عمل به خطر نيفتد.
سؤال 1490-آيا پزشك، يا پرستار، حقّ تحقير كردن و ناسزا گفتن به زنان حامله، كه فرزندان زيادى دارند، را دارد؟
جواب:تحقير هيچ مسلمانى جايز نيست.
فصل پنجاهم: مسائل متفرّقه
1- آسيبشناسى تربيت دينى
سؤال 1491-دنياى مدرن، تمام احساسات، عواطف، عقل و ذهن بشر را درنورديده، و بر همه امكانات انسان سيطره يافته، و از انسان در حقيقت به عنوان يك ابزار استفاده مىكند. در اين ميان تكنولوژى، كه نقش اوّل را بازى مىكند، رشد و توسعه فزاينده آن در عصر مدرن، تمام حقيقت انسان را به زير سلطه خود درآورده است. تا آنجا كه فكر و انديشه بشر را جهت مىدهد، و فرهنگ اجتماعيش را دگرگون مىسازد، و بر نوع اجتماعى شدن و جامعهپذيريش، تصميمگيرى مىكند، و انسان را به يك موجود كژانديش و هنجاركش مبدّل ساخته است. در اين راستا، اوّلين برنامه براى نوجوانان و جوانان طرّاحى شده است، چرا كه آنان آماده جامعهپذيرى و ايفاى نقشهاى مهمّ اجتماعى هستند. و طرّاحان به اين وسيله كشورها را زير سلطه خود در مىآورند، و يا از موجوديّت و هويّت اصلى خودشان ساقط مىسازند. اكنون وزارت آموزش و پرورش با توجّه به مأموريّت خطير خود، با همكارى ديگر نهادها، همايشى را تحت عنوان «آسيبشناسى تربيت دينى در نظام آموزش و پرورش» ترتيب داده، تا بدين وسيله ريشهها، موانع و راهكارهاى عملى جهت بازشناسى موانع و عوامل بازدارنده تربيت دينى را از طرف صاحب نظران در عرصههاى مختلف شناسايى نمايد. با عنايت به اهداف همايش، سؤالاتى طرّاحى شده، كه انتظار مىرود با پاسخگويى به آنها، ما را در اين مهم يارى فرماييد.
1-آيا در حوزه تربيت دينى آسيبى براى جوانان و نوجوانان مشاهده مىشود؟
اگر هست، اين آسيبها در چه عرصههايى رخ مىنمايد؟