سؤال 1477-اگر دانشجوى پزشكى از اسرار استادش كه پزشك است آگاه باشد، و فساد اخلاقى او را بداند، وظيفهاش چيست؟ در حالى كه بقيّه او را كاملًا مؤمن مىدانند، و در مسائل بسيارى به او مراجعه مىكنند.
جواب:او بايد به وظيفه خود عمل كند، و كارى به ديگران نداشته باشد.
سؤال 1478-آيا پزشك در مسائلى كه حكم آن را نمىداند، مىتواند به اجتهاد خود عمل كند؟ در صورت اضطرار و نياز به اقدام فورى چطور؟
جواب:اگر واقعاً اضطرار باشد، و دسترسى به شخص مطّلعى نباشد، مىتواند به آنچه احساس ضرورت مىكند عمل نمايد.
سؤال 1479-نبود وسائل جرّاحى، يا كم بودن آن در اتاق عمل، ممكن است باعث مرگ بيماران شود. آيا تهيّه اين وسائل واجب است؟
جواب:بر حكومت اسلامى لازم است كه وسائل را فراهم كنند، همچنين بيمارستانهاى خصوصى هرگاه بيمارى را پذيرش كنند، بايد وسائل را فراهم سازند.
سؤال 1480-توالتهاى سنّتى ايران، براى برخى از بيماران از جمله بعضى بيماران قلبى مضر است، آيا استفاده از توالت فرنگى مجاز است؟
جواب:استفاده از توالت فرنگى براى همه جايز است.
سؤال 1481-آيا بسترى نمودن بيمار جهت انجام شوك برقى (با وجود احتمال عوارض جانبى براى بيمار) به دليل درآمدزا بودن آن مجاز است؟
جواب:جايز نيست؛ ولى اگر اين كار از طرق درمان محسوب شود، و احتمال عوارضى برود و به بيمار گفته شود، و از او اجازه بگيرند مانعى ندارد.
سؤال 1482-بيمارانى به بيمارستان مراجعه مىكنند كه قادر بر پرداخت هزينه درمان يا عمل جرّاحى نيستند. آيا در اين صورت مسئوليّتى متوجّه بيمارستان، دكتر جرّاح يا حكومت اسلامى هست؟ در صورت فوت يا نقص عضو، ديهاى بر ذمّه آنها استقرار پيدا مىكند؟
جواب:بر حكومت اسلامى واجب است در اين گونه امور تدبيرى بينديشد، كه مشكل اين افراد حل شود.
سؤال 1483-با تزريق آمپولى به نام «پروستودين» در سهماهه اوّل حاملگى، معمولًا جنين پس از يك ساعت سقط مىشود، اين داروها گاه به شكل شياف يا ژل نيز عرضه مىگردد. آيا خريدوفروش چنين دارويى جايز است؟
جواب:خريدوفروش آن اشكالى ندارد، ولى بايد حتماً با اجازه و نسخه پزشك متعهّد باشد، تا از آن سوء استفاده نشود.
سؤال 1484-داروى مذكور به صورت قاچاق در بازار به وفور وجود دارد، آيا بايد از خريدوفروش آن جلوگيرى كرد؟
جواب:آرى بايد از خريدوفروش آن بدون شرطى كه در بالا گفتيم جلوگيرى شود.
سؤال 1485-در برخى از مسائل پزشكى پزشك مقلّد يك مرجع، و بيمار مقلّد مرجع تقليدى ديگر است، و نظر آن مراجع متفاوت است. كدام نظريّه بايد ملاك عمل قرار گيرد؟
جواب:پزشك به وظيفه خود عمل مىكند.
سؤال 1486-در بسيارى از مراكز آموزشى، درمانى و پزشكى، امكان جداسازى دانشجويان دختر و پسر وجود دارد. لكن برخى از مسئولين نسبت به اين مسأله بىتوجّهى مىكنند. نظر جنابعالى در اين زمينه چيست؟
جواب:اگر امكان تفكيك باشد، تفكيك لازم است.
سؤال 1487-آيا مراجعه به دكتر متخصّص غير مسلمان جايز است؟
جواب:اگر مفسده خاصّى بر آن مترتّب نشود، اشكالى ندارد.
سؤال 1488-برخى از جرّاحان خارج از تعرفه تعيين شده از بيماران پول دريافت مىكنند، و بيمار نيز به ناچار آن را مىپردازد. آيا اين كار مجاز است؟
جواب:در صورتى كه طبيب استخدام دولت باشد، در برابر انجام وظيفه خود نمىتواند پول اضافى بگيرد، ولى اگر در استخدام نبوده باشد، هر قدر با بيمار توافق كند مانعى ندارد؛ ولى بايد عدل و انصاف را رعايت كند.
سؤال 1489-كمبود خون و برخى مقرّرات دست و پاگير براى استفاده از وسايل،
ممكن است موجب مرگ بيماران در اتاق عمل شود. آيا اصلاح اين مقرّرات واجب است؟
جواب:واجب است كارى كنند كه جان مردم در اتاق عمل به خطر نيفتد.
سؤال 1490-آيا پزشك، يا پرستار، حقّ تحقير كردن و ناسزا گفتن به زنان حامله، كه فرزندان زيادى دارند، را دارد؟
جواب:تحقير هيچ مسلمانى جايز نيست.
فصل پنجاهم: مسائل متفرّقه
1- آسيبشناسى تربيت دينى
سؤال 1491-دنياى مدرن، تمام احساسات، عواطف، عقل و ذهن بشر را درنورديده، و بر همه امكانات انسان سيطره يافته، و از انسان در حقيقت به عنوان يك ابزار استفاده مىكند. در اين ميان تكنولوژى، كه نقش اوّل را بازى مىكند، رشد و توسعه فزاينده آن در عصر مدرن، تمام حقيقت انسان را به زير سلطه خود درآورده است. تا آنجا كه فكر و انديشه بشر را جهت مىدهد، و فرهنگ اجتماعيش را دگرگون مىسازد، و بر نوع اجتماعى شدن و جامعهپذيريش، تصميمگيرى مىكند، و انسان را به يك موجود كژانديش و هنجاركش مبدّل ساخته است. در اين راستا، اوّلين برنامه براى نوجوانان و جوانان طرّاحى شده است، چرا كه آنان آماده جامعهپذيرى و ايفاى نقشهاى مهمّ اجتماعى هستند. و طرّاحان به اين وسيله كشورها را زير سلطه خود در مىآورند، و يا از موجوديّت و هويّت اصلى خودشان ساقط مىسازند. اكنون وزارت آموزش و پرورش با توجّه به مأموريّت خطير خود، با همكارى ديگر نهادها، همايشى را تحت عنوان «آسيبشناسى تربيت دينى در نظام آموزش و پرورش» ترتيب داده، تا بدين وسيله ريشهها، موانع و راهكارهاى عملى جهت بازشناسى موانع و عوامل بازدارنده تربيت دينى را از طرف صاحب نظران در عرصههاى مختلف شناسايى نمايد. با عنايت به اهداف همايش، سؤالاتى طرّاحى شده، كه انتظار مىرود با پاسخگويى به آنها، ما را در اين مهم يارى فرماييد.
1-آيا در حوزه تربيت دينى آسيبى براى جوانان و نوجوانان مشاهده مىشود؟
اگر هست، اين آسيبها در چه عرصههايى رخ مىنمايد؟
جواب:بىشك آسيبهايى براى جوانان و نوجوانان در حوزه تربيت دينى وجود دارد، كه در دو شاخه خلاصه مىشود: آسيبهاى اعتقادى، و آسيبهاى اخلاقى. كه اگر روى آن كار جدّى انجام نگيرد، در آينده شاهد مشكلات مهمّ دينى و اجتماعى و سياسى خواهيم بود.
2-منشأ اين آسيبها، و عوامل آسيبزا، چه چيزهايى است؟
جواب:منشأ اين آسيبها را مىتوان در امور زير خلاصه كرد:
الف)وجود عوامل تشويقكننده به مفاسد اخلاقى، و اباحىگرى؛ كه از ويژگيهاى عصر ماست.
ب)تفسير نادرست از مسأله آزادى، و عدم توجّه به اين نكته كه هميشه آزاديها در چهارچوبه ارزشهاست.
ج)عدم اطّلاعرسانى صحيح و بموقع، و محروم ماندن قشر جوان و نوجوان از آموزشهاى مستمرّ و گسترده دينى.
د)از همه مهمتر، دستهاى مرموز سياست مخرّب دشمنان است كه براى دور كردن جوانان از حوزه تربيت و اعتقادات دينى از طرق مختلف فعّاليّت مىكند، و معتقد است مانع اصلى نفوذ در عرصه سياسى كشور ما، اعتقادات محكم مذهبى و پايبندى به اخلاق دينى است. و براستى اگر آنها در كار خود موفّق شوند، مانع مهمّى بر سر راه نفوذشان باقى نمىماند.
3-راهكارهاى اصلاح و تغيير در وضع آسيبها، و همچنين وضعيّت مطلوب براى زدودن آسيبها را در چه چيزهايى ارزيابى مىفرماييد؟
جواب:راهكارهاى اصلاح نيز در امور زير خلاصه مىشود:
الف)آموزش مستمر با منطق و ادبيّات خاصّ جوانان.
ب)حلّ مشكلات مربوط به تحصيل و كار و ازدواج جوانان.
ج)پاكسازى محيط از مراكز و عوامل فساد.
د)همكارى تنگاتنگ تمام رسانههاى جمعى در اين زمينه.
2- احكام اكراه
سؤال 1492-محدوده رفع حكم اكراهى تا كجاست؟ حقّ اللّه، حقّ النّاس، يا كلّيه محرّمات؟
جواب:در صورت اكراه، همه احكام، جز ريختن خون بىگناهان، برداشته مىشود. ولى اين در صورتى است كه اكراه نسبت به مكره عليه بر امر مهمّى باشد.
سؤال 1493-آيا به واسطه اكراه اضرار به غير نيز مجاز خواهد بود؟ در صورت جواز، آيا حديث رفع با حديث لا ضرر تعارض پيدا نمىكند؟
جواب:در صورت اكراه، اضرار به غير جايز است، و ادلّه اكراه حاكم مىباشد؛ زيرا بسيارى از موارد اكراه، مشتمل بر اضرار به غير است؛ مانند اكراه بر قبول پستى از پستهاى حكومت، ولى مسأله ضمان در جاى خود محفوظ است.
سؤال 1494-آيا غير قابل رفع بودن تهديد، شرط تحقّق اكراه است؟ آيا در اين شرط تفاوتى بين احكام وضعيّه و تكليفيّه وجود دارد؟
جواب:در صورتى كه كسى بتواند با تهديد مقابله كند، اكراه صدق نمىكند.
سؤال 1495-آيا يافتن راه فرار از عمل مكره عليه واجب است؟
جواب:در صورتى كه از طريق توريه امكان خلاصى باشد، احتياط آن است كه از اين راه استفاده كنند.
سؤال 1496-آيا تهديد به عدم النفع، در تحقّق اكراه مؤثّر است؟
جواب:اكراه در صورت عدم النّفع صدق نمىكند.
3- اعتقاديّات
الف) نبوّت
سؤال 1497-چرا پيامبران فقط در بين النهرين و خاور ميانه مبعوث شدهاند؟ اگر علّت، تمدّن آنهاست، پس چرا براى تمدّنهاى بزرگى مثل يونان (فراموش نكنيم كه حضرت عيسى عليه السلام در خاور ميانه به دنيا آمده است) و ماياهاى سرخپوست، يا تمدّنهاى بزرگ سياهپوست، پيامبرى فرود نيامد؟
آيا مىتوان كنفسيوس (در چين)، بودا (در هند)، زردتشت و كوروش (در ايران)، بقراط و سقراط (در يونان) را پيامبران الهى دانست؟
از آنجا كه در منابع دينى ما آمده كه: «براى هر دو نفر يكى را پيامبر قرار داديم.» پس بايد براى اسكيموها و همه اقوام، پيامبرانى آمده باشد. و اگر جواب منفى است، پس اين نظريّه تقويت مىشود كه پيامبرى هم با توجّه به پيشرفت تمدّن، و خداپرستى هم با توجّه به شكوفايىهاى فكرى مردم، به تكامل رسيده است! چرا كه انسانها، نخست خورشيدپرست، ماهپرست، و مانند آن بودند، سپس با توجّه به شكوفايى عقلى، خداى عينى را برگزيدند. نظر شما چيست؟
جواب:مورّخان اتّفاق نظر دارند كه گاهواره تمدّن انسانى در منطقه خاور ميانه به حركت درآمده است، و در آن زمان، نه يونان صاحب تمدّنى بود، و نه جاى ديگر، و از آنجا كه پيدايش دين در اين مناطق سبب گسترش آن به مناطق ديگر مىشد، خداوند پيامبران را از اين مناطق برگزيد، تا آيين آنها از آنجا به ساير مناطق دنيا پخش شود.
سؤال 1498-در كتاب شريف «نهج البلاغه» در رابطه با دوران خردسالى حضرت على عليه السلام چنين مىخوانيم:
«آنگاه كه كودك بودم، حضرت محمد صلى الله عليه و آله مرا در كنار خود نهاد، و بر سينه خويشم جا داد، مرا در بستر خود مىخوابانيد، چنان كه تنم را به تن خويش مىسود، و بوى خوش خود را به من مىبوياييد. گاه بود كه چيزى را مىجويد، سپس آن را به من مىخورانيد» مگر نه اين كه خوابيدن دو نفر مذكّر، و حتّى مؤنّث، در يك رختخواب از نظر اسلام، اشكال دارد. پس چگونه حضرت رسول صلى الله عليه و آله آن حضرت را در رختخواب خويش جاى مىداد! او را بر سينه خود مىكشيد!؟ تنش را به تن او مىماليد!؟
جواب:اين مسأله در مورد بچّههاى كوچك (چندساله) اشكالى ندارد؛ همان گونه كه معمول است مادران يا پدران بچّههاى كوچكشان را در كنار خود مىخوابانند.
سؤال 1499-آيا جمله مشهور و معروف:
«لَوْلاكَ لَما خَلَقْتُ الْافْلاكَ»
كه گفته مىشود در مورد پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله است، حديث است؟ مأخذ آن كدام كتاب است؟
جواب:مأخذ آن بحار الانوار، جلد 52، صفحه 198، و جلد 15، صفحه 28 است.
ب) عصمت
سؤال 1500-مقام عصمت اختصاص به انبيا عليهم السلام و ائمّه عليهم السلام و حضرت زهرا عليها السلام دارد، يا در مورد ديگران هم تصوّر مىشود؟
جواب:قدر مسلّم اين است كه اين بزرگواران معصومند، ولى در مورد ديگران مسلّم نيست، هر چند بعضى از آنها مقاماتى بسيار بالا و والايى دارند.
ج) عدل الهى
سؤال 1501-با اين كه براى خداوند امكان داشت كه مرا به عنوان يك انسان در زمان يكى از چهارده معصوم عليه السلام به دنيا آورد، تا من موفّق به زيارت وى شوم، ولى اين كار را نكرد. در حالى كه بسيارى از كافران كه لياقت ديدن معصومين را نداشتهاند، در زمان آنها بوده، و موفّق به زيارت برخى از آن بزرگواران شدهاند. آيا اين، با عدل الهى سازگار است؟
جواب:در بعضى از روايات آمده است: «آنها كه بعد از دوران پيامبر صلى الله عليه و آله و حضرات معصومين عليهم السلام به دنيا مىآيند، و به آنها ايمان مىآورند، مقامشان بالاتر از كسانى است كه در عصر و زمان آنها زندگى مىكردند.» اگر آنها امتيازى داشتهاند، اين گروه نيز امتياز مهمّى دارند، و به اين ترتيب عدالت اجرا مىشود.
د) سرانجام جاهلان قاصر
سؤال 1502-حضرت استاد! وقتى به مسائل و جريانات زندگى نظر مىافكنم، مىبينم هركس مشى و مرام خود را حق مىداند. سؤال بنده اين است: وقتى كسى