آيا مىتوان كنفسيوس (در چين)، بودا (در هند)، زردتشت و كوروش (در ايران)، بقراط و سقراط (در يونان) را پيامبران الهى دانست؟
از آنجا كه در منابع دينى ما آمده كه: «براى هر دو نفر يكى را پيامبر قرار داديم.» پس بايد براى اسكيموها و همه اقوام، پيامبرانى آمده باشد. و اگر جواب منفى است، پس اين نظريّه تقويت مىشود كه پيامبرى هم با توجّه به پيشرفت تمدّن، و خداپرستى هم با توجّه به شكوفايىهاى فكرى مردم، به تكامل رسيده است! چرا كه انسانها، نخست خورشيدپرست، ماهپرست، و مانند آن بودند، سپس با توجّه به شكوفايى عقلى، خداى عينى را برگزيدند. نظر شما چيست؟
جواب:مورّخان اتّفاق نظر دارند كه گاهواره تمدّن انسانى در منطقه خاور ميانه به حركت درآمده است، و در آن زمان، نه يونان صاحب تمدّنى بود، و نه جاى ديگر، و از آنجا كه پيدايش دين در اين مناطق سبب گسترش آن به مناطق ديگر مىشد، خداوند پيامبران را از اين مناطق برگزيد، تا آيين آنها از آنجا به ساير مناطق دنيا پخش شود.
سؤال 1498-در كتاب شريف «نهج البلاغه» در رابطه با دوران خردسالى حضرت على عليه السلام چنين مىخوانيم:
«آنگاه كه كودك بودم، حضرت محمد صلى الله عليه و آله مرا در كنار خود نهاد، و بر سينه خويشم جا داد، مرا در بستر خود مىخوابانيد، چنان كه تنم را به تن خويش مىسود، و بوى خوش خود را به من مىبوياييد. گاه بود كه چيزى را مىجويد، سپس آن را به من مىخورانيد» مگر نه اين كه خوابيدن دو نفر مذكّر، و حتّى مؤنّث، در يك رختخواب از نظر اسلام، اشكال دارد. پس چگونه حضرت رسول صلى الله عليه و آله آن حضرت را در رختخواب خويش جاى مىداد! او را بر سينه خود مىكشيد!؟ تنش را به تن او مىماليد!؟
جواب:اين مسأله در مورد بچّههاى كوچك (چندساله) اشكالى ندارد؛ همان گونه كه معمول است مادران يا پدران بچّههاى كوچكشان را در كنار خود مىخوابانند.
سؤال 1499-آيا جمله مشهور و معروف:
«لَوْلاكَ لَما خَلَقْتُ الْافْلاكَ»
كه گفته مىشود در مورد پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله است، حديث است؟ مأخذ آن كدام كتاب است؟
جواب:مأخذ آن بحار الانوار، جلد 52، صفحه 198، و جلد 15، صفحه 28 است.
ب) عصمت
سؤال 1500-مقام عصمت اختصاص به انبيا عليهم السلام و ائمّه عليهم السلام و حضرت زهرا عليها السلام دارد، يا در مورد ديگران هم تصوّر مىشود؟
جواب:قدر مسلّم اين است كه اين بزرگواران معصومند، ولى در مورد ديگران مسلّم نيست، هر چند بعضى از آنها مقاماتى بسيار بالا و والايى دارند.
ج) عدل الهى
سؤال 1501-با اين كه براى خداوند امكان داشت كه مرا به عنوان يك انسان در زمان يكى از چهارده معصوم عليه السلام به دنيا آورد، تا من موفّق به زيارت وى شوم، ولى اين كار را نكرد. در حالى كه بسيارى از كافران كه لياقت ديدن معصومين را نداشتهاند، در زمان آنها بوده، و موفّق به زيارت برخى از آن بزرگواران شدهاند. آيا اين، با عدل الهى سازگار است؟
جواب:در بعضى از روايات آمده است: «آنها كه بعد از دوران پيامبر صلى الله عليه و آله و حضرات معصومين عليهم السلام به دنيا مىآيند، و به آنها ايمان مىآورند، مقامشان بالاتر از كسانى است كه در عصر و زمان آنها زندگى مىكردند.» اگر آنها امتيازى داشتهاند، اين گروه نيز امتياز مهمّى دارند، و به اين ترتيب عدالت اجرا مىشود.
د) سرانجام جاهلان قاصر
سؤال 1502-حضرت استاد! وقتى به مسائل و جريانات زندگى نظر مىافكنم، مىبينم هركس مشى و مرام خود را حق مىداند. سؤال بنده اين است: وقتى كسى
حق بر او مشتبه باشد، مثل خوارج كه به نظرشان حق همان بود كه آنها فكر مىكردند، يعنى جاحد نبودند. اينها تكليفشان از لحاظ ثواب و عقاب چطور است، آيا معذّبند؟
جواب:اگر براى تشخيص حق، تلاش و كوشش لازم را به عمل آورده و در اين راه مرتكب تقصيرى نشده، حكم جاهل قاصر را دارد، و نه تنها در پيشگاه خدا معذّب نيست، بلكه در برابر اعمالش پاداشى هم خواهد داشت.
ه) مقايسه ائمّه با انبيا
سؤال 1503-آيا ائمّه اطهار عليهم السلام از لحاظ معرفت به خدا، از پيامبران الهى عليهم السلام- به جز پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله- بالاتر هستند؟
جواب:بهتر است كه معصومين و اولياء اللَّه را با يكديگر مقايسه نكنيم، همه بزرگوار و انوار الهى هستند.
و) ولايت
سؤال 1504-وقتى حادثه غدير را همراه با توضيحات علماى شيعه مطالعه مىنماييم، يقين پيدا مىكنيم كه رسول اكرم صلى الله عليه و آله در آن روز حضرت على عليه السلام را براى آخرين بار به عنوان جانشين خود معرّفى كرد. با اين حال، چرا علماى اهل سنّت اين مطالب روشن را قبول ندارند؟ چرا شخصى كه صاحب فكر است، و حتّى مطالبى در مورد فضيلت حضرت على عليه السلام دارد، شيعه نشده است؟ آيا ضعف از ادلّه و براهين شيعه است؟
جواب:دلائل شيعه بسيار قوى است؛ ولى غالباً تعصّبها و ارتباطهاى خانوادگى اجازه پذيرش نمىدهد.
سؤال 1505-با توجّه به اهميّت مسأله ولايت اهل بيت عليهم السلام، كه حقيقت ايمان و روح عبادات است، و هيچ عبادتى اعمّ از نماز و روزه و مانند آن بدون ولايت اهل بيت مقبول درگاه خداوند قرار نخواهد گرفت، و روايات در اين زمينه در حدّ تواتر
است، آيا حضرت عالى نماز را فرع بر ولايت مىدانيد، يا ولايت را فرع بر نماز مىدانيد؟ از نظر اهميّت كدام يك از اين دو مقدّم بر ديگرى است؟ عزادارى در مصائب ائمّه عليهم السلام، خصوصاً خامس آل عبا، حضرت سيّد الشهداء عليه السلام كه از افضل قربات است، و آثار همان ولايت و محبّتى است كه در اعماق وجود شيعيان و مواليان خاندان عصمت و طهارت عليهم السلام قرار دارد، چه نقشى در قبولى نماز و ساير عبادات دارد؟
جواب:پاسخ سؤال شما همان است كه در حديث معروف امام باقر عليه السلام آمده است: «اگر كسى تمام روزها را روزه بگيرد، و شبها را به عبادت مشغول باشد، و همه سال به حجّ برود، و تمام مالش را در راه خدا انفاق كند، امّا ولايت اولياء اللَّه را نداشته باشد، و اعمال خود را به راهنمايى آنها انجام ندهد، بهرهاى از اين اعمال عائد او نخواهد شد».
ز) امام زمان عليه السلام
سؤال 1506-در بعضى از روايات، تصريح به نام مبارك امام عصر (عج) حرام يا مكروه شمرده شده است. بدين جهت برخى نام حضرت را جداى از هم (م ح م د) مىنويسند. آيا اين روايات شامل عصر و زمان ما نيز مىشود؟
جواب:در جاى خود گفتهايم كه آن روايات شامل زمان ما نمىشود. و ادلّه آن را در آخر بحث تقيّه از كتاب قواعد الفقهيّه آوردهايم.
سؤال 1507-شخصى از مؤمنين ضمن ادّعاى ملاقات با امام زمان (عج) مىگويد:
«امام عصر مرا مأمور بعضى كارها، مانند ساختن حسينيّه، مسجد، و مانند آن كرده است.» وى مردم را به اقتدا نكردن به بعضى از ائمّه جماعات، و نپرداختن وجوه شرعيّه به آنها، تشويق مىكند، و مدّعى است كه امام زمان عليه السلام چنين دستورى داده است. شخص مذكور صندوق چوبى در اختيار دارد كه چند ورقه قديمى و پارچه سبز رنگى در آن است. او ادّعا مىكند كه آنها را امام عصر (عج) به او داده است! مردم براى تبرّك جستن به اين صندوق به خانه او مىروند. به گمان اين كه واقعاً صندوق
از ناحيه آن حضرت است. بلكه برخى از مردم گمان مىكنند كه منزل اين شخص، محلّ سكونت امام عصر است! وى حتّى در نزد بعضى از علما ادّعاى مذكور را مطرح نموده، و مىگويد: «مىتوانم سؤالات شما را به امام عصر (عج) برسانم!» آيا ادّعاهاى اين شخص درست است؟
جواب:شكّى نيست كه اين شخص انسان بسيار دروغگويى است، و بر همه مؤمنين لازم است او را تكذيب كنند، و هيچ يك از سخنانش را نپذيرند.
سؤال 1508-امام زمان (عج) پس از ظهور، چگونه با سلاحهاى شيميايى و بمبهاى اتمى و سلاحهاى سنگين ديگر مبارزه خواهند كرد؟
جواب:از بعضى قرائن استفاده مىشود كه آن حضرت وسائل و ابزارى ما فوق سلاحهاى آنها در اختيار دارد، كه آنها را از كار مىاندازد.
ح) وظيفه منتظران
سؤال 1509-مهمترين وظيفه منتظران چيست؟ چه بايد بكنند؟
جواب:مهمترين وظيفه منتظران حضرت مهدى (عج) انجام واجبات و ترك محرّمات و آمادگى براى يارى آن حضرت، و تقويت ايمان خود است.
سؤال 1510-مهمترين كارهايى كه آن حضرت در زمان غيبت براى دين و دينداران مىكند چيست؟
جواب:مهمترين كارهاى آن حضرت در عصر غيبت، نور افشانى به قلبهاى آماده، حمايت از اسلام و شيعيان خالص، و اميدبخشى به آنهاست. نور وجود او، مانند نور خورشيد در پشت ابرها به ما مىرسد.
سؤال 1511-آيا شرط ملاقات با حضرت، علم و تقواست، يا مصلحت و زمان و مكان؟
جواب:شرط اصلى لياقتِ ملاقات با آن حضرت، تقوا در سطح عالى است.
ولى گاه به خاطر مصلحت اسلام و مسلمين، چهره نورانى خود را به افراد غير لايق، حتّى غير شيعه و غير مسلمانان، نيز نشان مىدهد.
ط) رجعت
سؤال 1512-رجعت در چه زمانى رخ خواهد داد؟ در زمان حيات و حكومت حضرت ولى عصر عليه السلام، يا بعد از شهادت آن حضرت اتّفاق مىافتد؟
جواب:مطابق روايات، رجعت پس از قيام و ظهور حضرت مهدى (عج) رخ مىدهد، و رجعت امامان عليهم السلام يكى پس از ديگرى بعد از شهادت حضرت مهدى (عج) است.
ى) شفاعت
سؤال 1513-ما شيعيان بر اين باوريم كه در روز قيامت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله، امامان معصوم عليهم السلام و فاطمه زهرا عليها السلام افرادى را شفاعت مىكنند. بنده مدّتى پيش كه سوره بقره را تلاوت مىنمودم، در آيه 48 به اين مضمون برخورد كردم، كه خدا مىفرمايد:
«حذر كنيد از روزى كه در آن روز كسى بجاى ديگرى مجازات نبيند، و هيچ شفاعتى از كسى پذيرفته نمىشود.» خواهشمند است در اين رابطه توضيح دهيد.
جواب:فهم معناى اين آيه منوط است به ملاحظه ساير آياتى كه در باب شفاعت در قرآن آمده است. كه در آن آيات صريحاً شفاعت ثابت شده است؛ مانند آية الكرسى«مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ»بنابراين نفى شفاعت در آيهاى كه نوشتهايد اشاره به اين است كه بدون اذن خداوند شفاعت پذيرفته نيست.
خداوند هم در جايى اذن مىدهد كه طرف لياقت شفاعت داشته باشد، شرح بيشتر را در جلد اوّل تفسير نمونه، ذيل آيه مذكور، مطالعه فرماييد.
ك) جهان آخرت
سؤال 1514-اگر شب و روز و خواب در جهان آخرت وجود ندارد، پس گذر زمان در آنجا چگونه است؟
جواب:وضع جهان آخرت براى ما زندانيان عالم دنيا روشن نيست؛ همان گونه كه وضع دنيا براى بچّههاى در شكم مادر. ولى مىدانيم آخرت حق است، و يك زندگى برتر، شرح اين مطلب را در جلد 5 و 6 پيام قرآن نوشتهايم.
4- بيت المال
سؤال 1515-در برخى از كشورهاى اسلامى همسايه ايران مناطقى وجود دارد كه صد در صد نظامى است. مردم آن مناطق، اشياى ضرورى زندگى مثل نفت، سيمان، لباس، اسلحه و موادّ خوراكى را به قيمت ارزان، يا به طور مجّانى از كارمندان ارتش دريافت مىكنند. آيا اين كار جايز است؟
جواب:اشكال دارد.
سؤال 1516-حكم جنابعالى در مورد كسانى كه در انتخابات در راستاى شناساندن خود به مردم از امكانات بيت المال استفاده كردهاند، چيست؟
جواب:بيت المال مصارف خاصّى دارد، كه بايد در آن مصرف گردد.
سؤال 1517-اگر كسى مالى از بيت المال طلب داشته باشد و آن را ندهند، آيا مىتواند معادل طلبش از امكانات بيت المال، استفاده كند؟
جواب:بايد از حاكم شرع اجازه بگيرد.
سؤال 1518-استفاده شخصى از اموال حكومتهاى اسلامى (غير ايران)، مثل ماشين سوارى و مانند آن چه حكمى دارد؟ آيا استفاده از اسلحه و مانند آن، براى دفاع از مذهب شيعه اثنا عشرى جايز است، يا اجازه حاكم شرع ضرورى است؟
جواب:با اجازه حاكم شرع و براى تقويت مذهب اشكالى ندارد.
سؤال 1519-اين جانب مشغول خدمت مقدّس سربازى در سپاه پاسداران انقلاب اسلامى مىباشم. در اين ارتباط، يك اتومبيل پيكان در اختيار من قرار داده شده تا به امور رانندگى يكى از مسئولين سپاه بپردازم. ايشان در خارج از وقت ادارى از من و اتومبيلى كه ذكر شد، در امور شخصى خود استفاده مىكند. هنگامى كه از علّت اين كار سؤال نمودم، پاسخ دادند: بعضى از مسئولين سپاه به دليل موقعيّت كارى كه دارند، مجاز به اين كار مىباشند. تكليف بنده در اين رابطه چيست؟
جواب:در صورتى كه ايشان اظهار مىدارد كه مجاز به اين كار مىباشد، براى شما اشكالى ندارد.
سؤال 1520-مشاهده مىشود كه برخى مديران، مسئولان ادارات و نهادهاى
دولتى، بنا به مصالحى از امكانات دولتى استفاده شخصى مىكنند، يا برخى از امكانات را مثلًا به عنوان تشويق در اختيار عدّهاى از كارمندان خاص قرار مىدهند.
اين عمل شرعاً چه حكمى دارد؟
جواب:هرگونه تصرّفى در اموال بيت المال خارج از حدود مقرّرات حرام است.
5- بيمه
سؤال 1521-نظر مبارك خود را نسبت به سؤالات زير بيان فرماييد:
1-بيمه عمر، از عقود است يا ايقاعات؟ آيا از عقود و ايقاعات متعارف و داراى عنوان فقهى است، يا عناوين موجود منطبق بر آن نيست؟
2-بيمه عمر، از نوع وصيّت عهدى است، يا تمليكى؟
3-با توجّه به ماهيّت بيمه عمر، آيا شخص بيمه شده مىتواند مبلغى را كه پس از فوت توسّط بيمه محاسبه و پرداخت مىشود، سهمبندى نمايد، و براى اشخاصى- اعمّ از ورّاث شرعى، و غير آن- وصيّت كند.
4-در صورتى كه بيمه شده، هيچ فرد و سهمى را مشخّص ننمايد، طبق قوانين موجود بيمه، مبلغ پرداختى توسّط بيمه عمر به صورت مساوى به ورّاث قانونى پرداخت مىگردد. آيا اين نحوه تقسيم منطبق بر فتاواى فقهى حضرتعالى مىباشد؟
جواب 1 تا 4:بيمه يكى از عقود مستحدثه است كه در عرف عقلا معمول است، و چنانچه شرايط عامّه عقود در آن جمع باشد، شرعاً اشكالى ندارد، و بايد طبق قرار دادى كه بسته شده عمل شود، و مىتوان سهميّه افراد مورد نظر را به صورت درصدى، نه ريالى، تعيين كرد، و مشمول ادلّه وجوب وفا به عقد است.
6- تبليغ دين
سؤال 1522-جايگاه دولت در برنامههاى گسترش فرهنگ دينى چيست؟ نقش حاكميّتى دولت در چه محورهايى است؟ در چه زمينههايى دولت بايد مستقيماً به توليد خدمات دينى بپردازد؟