است، آيا حضرت عالى نماز را فرع بر ولايت مىدانيد، يا ولايت را فرع بر نماز مىدانيد؟ از نظر اهميّت كدام يك از اين دو مقدّم بر ديگرى است؟ عزادارى در مصائب ائمّه عليهم السلام، خصوصاً خامس آل عبا، حضرت سيّد الشهداء عليه السلام كه از افضل قربات است، و آثار همان ولايت و محبّتى است كه در اعماق وجود شيعيان و مواليان خاندان عصمت و طهارت عليهم السلام قرار دارد، چه نقشى در قبولى نماز و ساير عبادات دارد؟
جواب:پاسخ سؤال شما همان است كه در حديث معروف امام باقر عليه السلام آمده است: «اگر كسى تمام روزها را روزه بگيرد، و شبها را به عبادت مشغول باشد، و همه سال به حجّ برود، و تمام مالش را در راه خدا انفاق كند، امّا ولايت اولياء اللَّه را نداشته باشد، و اعمال خود را به راهنمايى آنها انجام ندهد، بهرهاى از اين اعمال عائد او نخواهد شد».
ز) امام زمان عليه السلام
سؤال 1506-در بعضى از روايات، تصريح به نام مبارك امام عصر (عج) حرام يا مكروه شمرده شده است. بدين جهت برخى نام حضرت را جداى از هم (م ح م د) مىنويسند. آيا اين روايات شامل عصر و زمان ما نيز مىشود؟
جواب:در جاى خود گفتهايم كه آن روايات شامل زمان ما نمىشود. و ادلّه آن را در آخر بحث تقيّه از كتاب قواعد الفقهيّه آوردهايم.
سؤال 1507-شخصى از مؤمنين ضمن ادّعاى ملاقات با امام زمان (عج) مىگويد:
«امام عصر مرا مأمور بعضى كارها، مانند ساختن حسينيّه، مسجد، و مانند آن كرده است.» وى مردم را به اقتدا نكردن به بعضى از ائمّه جماعات، و نپرداختن وجوه شرعيّه به آنها، تشويق مىكند، و مدّعى است كه امام زمان عليه السلام چنين دستورى داده است. شخص مذكور صندوق چوبى در اختيار دارد كه چند ورقه قديمى و پارچه سبز رنگى در آن است. او ادّعا مىكند كه آنها را امام عصر (عج) به او داده است! مردم براى تبرّك جستن به اين صندوق به خانه او مىروند. به گمان اين كه واقعاً صندوق
از ناحيه آن حضرت است. بلكه برخى از مردم گمان مىكنند كه منزل اين شخص، محلّ سكونت امام عصر است! وى حتّى در نزد بعضى از علما ادّعاى مذكور را مطرح نموده، و مىگويد: «مىتوانم سؤالات شما را به امام عصر (عج) برسانم!» آيا ادّعاهاى اين شخص درست است؟
جواب:شكّى نيست كه اين شخص انسان بسيار دروغگويى است، و بر همه مؤمنين لازم است او را تكذيب كنند، و هيچ يك از سخنانش را نپذيرند.
سؤال 1508-امام زمان (عج) پس از ظهور، چگونه با سلاحهاى شيميايى و بمبهاى اتمى و سلاحهاى سنگين ديگر مبارزه خواهند كرد؟
جواب:از بعضى قرائن استفاده مىشود كه آن حضرت وسائل و ابزارى ما فوق سلاحهاى آنها در اختيار دارد، كه آنها را از كار مىاندازد.
ح) وظيفه منتظران
سؤال 1509-مهمترين وظيفه منتظران چيست؟ چه بايد بكنند؟
جواب:مهمترين وظيفه منتظران حضرت مهدى (عج) انجام واجبات و ترك محرّمات و آمادگى براى يارى آن حضرت، و تقويت ايمان خود است.
سؤال 1510-مهمترين كارهايى كه آن حضرت در زمان غيبت براى دين و دينداران مىكند چيست؟
جواب:مهمترين كارهاى آن حضرت در عصر غيبت، نور افشانى به قلبهاى آماده، حمايت از اسلام و شيعيان خالص، و اميدبخشى به آنهاست. نور وجود او، مانند نور خورشيد در پشت ابرها به ما مىرسد.
سؤال 1511-آيا شرط ملاقات با حضرت، علم و تقواست، يا مصلحت و زمان و مكان؟
جواب:شرط اصلى لياقتِ ملاقات با آن حضرت، تقوا در سطح عالى است.
ولى گاه به خاطر مصلحت اسلام و مسلمين، چهره نورانى خود را به افراد غير لايق، حتّى غير شيعه و غير مسلمانان، نيز نشان مىدهد.
ط) رجعت
سؤال 1512-رجعت در چه زمانى رخ خواهد داد؟ در زمان حيات و حكومت حضرت ولى عصر عليه السلام، يا بعد از شهادت آن حضرت اتّفاق مىافتد؟
جواب:مطابق روايات، رجعت پس از قيام و ظهور حضرت مهدى (عج) رخ مىدهد، و رجعت امامان عليهم السلام يكى پس از ديگرى بعد از شهادت حضرت مهدى (عج) است.
ى) شفاعت
سؤال 1513-ما شيعيان بر اين باوريم كه در روز قيامت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله، امامان معصوم عليهم السلام و فاطمه زهرا عليها السلام افرادى را شفاعت مىكنند. بنده مدّتى پيش كه سوره بقره را تلاوت مىنمودم، در آيه 48 به اين مضمون برخورد كردم، كه خدا مىفرمايد:
«حذر كنيد از روزى كه در آن روز كسى بجاى ديگرى مجازات نبيند، و هيچ شفاعتى از كسى پذيرفته نمىشود.» خواهشمند است در اين رابطه توضيح دهيد.
جواب:فهم معناى اين آيه منوط است به ملاحظه ساير آياتى كه در باب شفاعت در قرآن آمده است. كه در آن آيات صريحاً شفاعت ثابت شده است؛ مانند آية الكرسى«مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ»بنابراين نفى شفاعت در آيهاى كه نوشتهايد اشاره به اين است كه بدون اذن خداوند شفاعت پذيرفته نيست.
خداوند هم در جايى اذن مىدهد كه طرف لياقت شفاعت داشته باشد، شرح بيشتر را در جلد اوّل تفسير نمونه، ذيل آيه مذكور، مطالعه فرماييد.
ك) جهان آخرت
سؤال 1514-اگر شب و روز و خواب در جهان آخرت وجود ندارد، پس گذر زمان در آنجا چگونه است؟
جواب:وضع جهان آخرت براى ما زندانيان عالم دنيا روشن نيست؛ همان گونه كه وضع دنيا براى بچّههاى در شكم مادر. ولى مىدانيم آخرت حق است، و يك زندگى برتر، شرح اين مطلب را در جلد 5 و 6 پيام قرآن نوشتهايم.
4- بيت المال
سؤال 1515-در برخى از كشورهاى اسلامى همسايه ايران مناطقى وجود دارد كه صد در صد نظامى است. مردم آن مناطق، اشياى ضرورى زندگى مثل نفت، سيمان، لباس، اسلحه و موادّ خوراكى را به قيمت ارزان، يا به طور مجّانى از كارمندان ارتش دريافت مىكنند. آيا اين كار جايز است؟
جواب:اشكال دارد.
سؤال 1516-حكم جنابعالى در مورد كسانى كه در انتخابات در راستاى شناساندن خود به مردم از امكانات بيت المال استفاده كردهاند، چيست؟
جواب:بيت المال مصارف خاصّى دارد، كه بايد در آن مصرف گردد.
سؤال 1517-اگر كسى مالى از بيت المال طلب داشته باشد و آن را ندهند، آيا مىتواند معادل طلبش از امكانات بيت المال، استفاده كند؟
جواب:بايد از حاكم شرع اجازه بگيرد.
سؤال 1518-استفاده شخصى از اموال حكومتهاى اسلامى (غير ايران)، مثل ماشين سوارى و مانند آن چه حكمى دارد؟ آيا استفاده از اسلحه و مانند آن، براى دفاع از مذهب شيعه اثنا عشرى جايز است، يا اجازه حاكم شرع ضرورى است؟
جواب:با اجازه حاكم شرع و براى تقويت مذهب اشكالى ندارد.
سؤال 1519-اين جانب مشغول خدمت مقدّس سربازى در سپاه پاسداران انقلاب اسلامى مىباشم. در اين ارتباط، يك اتومبيل پيكان در اختيار من قرار داده شده تا به امور رانندگى يكى از مسئولين سپاه بپردازم. ايشان در خارج از وقت ادارى از من و اتومبيلى كه ذكر شد، در امور شخصى خود استفاده مىكند. هنگامى كه از علّت اين كار سؤال نمودم، پاسخ دادند: بعضى از مسئولين سپاه به دليل موقعيّت كارى كه دارند، مجاز به اين كار مىباشند. تكليف بنده در اين رابطه چيست؟
جواب:در صورتى كه ايشان اظهار مىدارد كه مجاز به اين كار مىباشد، براى شما اشكالى ندارد.
سؤال 1520-مشاهده مىشود كه برخى مديران، مسئولان ادارات و نهادهاى
دولتى، بنا به مصالحى از امكانات دولتى استفاده شخصى مىكنند، يا برخى از امكانات را مثلًا به عنوان تشويق در اختيار عدّهاى از كارمندان خاص قرار مىدهند.
اين عمل شرعاً چه حكمى دارد؟
جواب:هرگونه تصرّفى در اموال بيت المال خارج از حدود مقرّرات حرام است.
5- بيمه
سؤال 1521-نظر مبارك خود را نسبت به سؤالات زير بيان فرماييد:
1-بيمه عمر، از عقود است يا ايقاعات؟ آيا از عقود و ايقاعات متعارف و داراى عنوان فقهى است، يا عناوين موجود منطبق بر آن نيست؟
2-بيمه عمر، از نوع وصيّت عهدى است، يا تمليكى؟
3-با توجّه به ماهيّت بيمه عمر، آيا شخص بيمه شده مىتواند مبلغى را كه پس از فوت توسّط بيمه محاسبه و پرداخت مىشود، سهمبندى نمايد، و براى اشخاصى- اعمّ از ورّاث شرعى، و غير آن- وصيّت كند.
4-در صورتى كه بيمه شده، هيچ فرد و سهمى را مشخّص ننمايد، طبق قوانين موجود بيمه، مبلغ پرداختى توسّط بيمه عمر به صورت مساوى به ورّاث قانونى پرداخت مىگردد. آيا اين نحوه تقسيم منطبق بر فتاواى فقهى حضرتعالى مىباشد؟
جواب 1 تا 4:بيمه يكى از عقود مستحدثه است كه در عرف عقلا معمول است، و چنانچه شرايط عامّه عقود در آن جمع باشد، شرعاً اشكالى ندارد، و بايد طبق قرار دادى كه بسته شده عمل شود، و مىتوان سهميّه افراد مورد نظر را به صورت درصدى، نه ريالى، تعيين كرد، و مشمول ادلّه وجوب وفا به عقد است.
6- تبليغ دين
سؤال 1522-جايگاه دولت در برنامههاى گسترش فرهنگ دينى چيست؟ نقش حاكميّتى دولت در چه محورهايى است؟ در چه زمينههايى دولت بايد مستقيماً به توليد خدمات دينى بپردازد؟
جواب:دولت بايد برنامههاى اساسى و بنيادى و زيربنايى را در جهت گسترش فرهنگ دينى انجام دهد، و مردم بايد دنبال آن را در جهات مختلف بگيرند.
سؤال 1523-آيا شيوهها و روشهاى انجام فعاليّتهاى دينى با توجّه به شرايط و مقتضيات دنياى كنونى، و ابعاد گسترده تهاجم فرهنگى، و اطّلاعرسانى جهانى، نياز به بازسازى و تجديد نظر ندارد؟ اين وظيفه بر عهده چه نهادهايى است؟ چگونه مىتوان از روشهاى نوين و كارآمد استفاده كرد؟ وظيفه حكومت در اين مورد چيست؟
جواب:بىشك شيوهها و روشهاى فعلى انجام فعاليّتهاى دينى كافى نيست.
براى كارايى بيشتر، بايد از اسباب و وسائل موجود در دنياى امروز با برنامهريزى صحيح و كار گروهى استفاده كرد.
سؤال 1524-بهترين الگويى كه براى نحوه ارتباط و تعامل دولت و نهادهاى دينى درگذشته و حال كشورهاى اسلامى، حكومتها و كشورهاى مسيحى، يهودى، و در سنّت و سيره پيامبر صلى الله عليه و آله و ائمّه اطهار عليهم السلام وجود داشته و دارد چيست؟
جواب:دولت نبايد استقلال نهادهاى دينى را مخدوش كند، و بخواهد آنها را زير چتر خود قرار دهد؛ ولى نظارت دائم و سازنده نسبت به آنها بسيار بجاست، تا خدايى نكرده انحرافى از مسير صحيح پيدا نكنند.
سؤال 1525-نقش و ميزان مشاركت مردم در شكلگيرى حكومت دينى در نصوص قدسى، چگونه تعيين و تبيين گرديده است؟
جواب:مردم به عنوان حاميان حكومت، و بازوهاى دولت اسلامى، و نيز به عنوان نظارت، و امر به معروف و نهى از منكر، و نصيحت و ارشاد، در حكومت نقش دارند.
سؤال 1526-جايگاه مردم در مستندات موجود (قانون اساسى، مذاكرات خبرگان، صحيفه نور) كجا ذكر شده است؟
جواب:جايگاه مردم در قانون اساسى پيشبينى شده است.
سؤال 1527-در حكومتهاى فعلى جهان، جايگاه مردم چگونه تعريف گرديده است؟
جواب:در قانون اساسى آنها آمده است.
سؤال 1528-سخنرانى روحانى بر فراز منبر بهتر است، يا پشت تريبون؟
جواب:معمولًا استفاده كردن از روشهاى سنّتى در مساجد و حسينيّهها بهتر است؛ جز در مواردى كه خطيب بايد ايستاده سخن بگويد، مانند نماز جمعه كه در آنجا استفاده از تريبون مانعى ندارد.
7- تراست و كارتل
سؤال 1529-استدعا دارم حكم فقهى دو مورد ذيل را بيان فرماييد.
1-كارتل، اتّحاديّه آزاد و اختيارى بين بنگاههايى است كه در يك رشته اقتصادى مشغول به كار بوده، و مواد يا كالاهاى مشابهى را توليد مىنمايند. مقصود اصلى آنها از تشكيل كارتلها به دست گرفتن انحصار جهت فروش كالاى خود مىباشد.
2-تراست، اتحاديّه واحدهايى است كه داراى هدف متمركز در توليد و فروش با يكديگر بوده، و داراى رهبرى واحد مىباشند. هدف از تشكيل تراستها تنها انحصار نبوده، بلكه اهداف ديگرى مانند بهرهگيرى از روشهاى علمى توليد، كم كردن هزينههاى توليد، بهرهمند شدن از همكارىهاى گروهى شركتهاى تشكيل دهنده اتحاديّه و مانند آن را نيز دنبال مىنمايند.
البتّه همان گونه كه مستحضريد بين «كارتل» و «تراست» تفاوتهايى وجود دارد كه مهمترين آنها حفظ شخصيّت اعضا در كارتل، و از بين رفتن استقلال و شخصيّت اعضا در تراست است. لطفاً حكم شرعى تشكيل چنين اتحاديّههاى تجارى و صنعتى را در قالب كارتل و تراست مرقوم فرماييد.
جواب:در صورتى كه حدّ و حدود اختيارات در هر دو قسمت روشن باشد، و ابهامى در شرايط وجود نداشته باشد، و در عين حال سبب ضرر و زيان قابل توجّهى به جامعه نگردد، و مانع رشد اقتصادى نشود، مانعى ندارد، ولى در فرض ضرر و زيان تشكيل آنها جايز نيست.
8- تقلّب
سؤال 1530-اين جانب سال گذشته با مدرك كارشناسى رشته عمران در كنكور فوق ليسانس شركت كرده، و متأسّفانه با تقلّب كامل (100 درصد)، پرسشنامه را پر نمودم. كارى كه هم اكنون خود نيز دليل آن را نمىدانم! پس از اعلام نتايج، در شهريور امسال در مقطع فوق ليسانس پذيرفته شدم. با توجّه به اين كه گزينش، بر حسب نمره علمى انجام مىگيرد، حقّ يك نفر را ضايع و سلب نمودهام، بدين جهت دچار عذاب وجدان شديد گشته، و قصد انصراف از تحصيل را دارم. لطفاً بفرماييد وظيفه من چيست؟
جواب:در فرض مسأله، در صورتى كه انصراف شما سبب شود فرد ديگرى، كه در نوبت است، پذيرفته شود، لازم است انصراف دهيد، ولى اگر وقت آن گذشته، انصراف لازم نيست. امّا سعى كنيد در آينده مطلقاً به سراغ تقلّب نرويد، و خطاى گذشته و حقّ ضايع شده را با اعمال صالح جهت صاحب حق جبران نماييد.
سؤال 1531-اين جانب سال 65 به جبهه رفتم. و نزديك به 3 ماه به صورت نيروى داوطلب خدمت كردم. با تحريك يكى از دوستان، خودم را به موجى زدم و برگشتم.
(البتّه دقيقاً نمىدانم چرا اين كار را كردم.) و به عنوان جانباز 10% تشكيل پرونده دادم. پس از مدّتى كه مشغول خدمت در شغل مقدّس معلّمى بودم، آتش عشق پزشكى در من شعلهور گشت، و همين عشق باعث شد كه سه روز مرخّصى پزشكى جبهه را به 3 ماه تغيير داده (كه در كلّ شش ماه شد) و از اين طريق با سهميّه رزمندگان قبول شدم. به اين ترتيب به خاطر 6 ماه جبهه و 10% جانبازى 2 گروه به حقوقم (حقوق معلّمى) اضافه شد، و در كل حقوق ليسانس را برايم منظور كردند.
همچنين از طريق 10% جانبازى توانستم حكم مأمور به تحصيل گرفته، و به تحصيل ادامه دهم. لطفاً به سؤالهاى من جواب دهيد:
1-آيا حقوق اضافى كه منظور داشتهاند، حرام است؟ اكنون بايد چه كنم؟
2-اگر حرام است، اضافه حقوقى كه در اين مدّت گرفتهام را چگونه جبران كنم؟