جواب:با شرايطى كه ذكر كردهايد، اشكالى ندارد.
سؤال 1639-با توجّه به اين كه قرآن كلام خدا، و معجزه اوست، و بالطّبع خداوند براى برقرارى ارتباط با انسانها شيوههاى بيانى متفاوتى دارد، كه قطعاً كاملترين نيز مىباشد، اين شيوههاى بيانى كدام است؟ چگونه مىتوان در عرصه خبر از آن استفاده كرد؟
جواب:براى پى بردن به شيوههاى فصاحت و بلاغت قرآن، و استفاده از آن براى شيوههاى خبرنگارى، مىتوانيد به جلد هشتم پيام قرآن، بحث اعجاز قرآن از نظر فصاحت و بلاغت، صفحه 87 به بعد، يا به كتاب «قرآن و آخرين پيامبر» نوشته ما، مراجعه فرماييد.
سؤال 1640-اشخاصى هستند كه تفكّرات التقاطى و سوابق فكرى مغاير با نظرات اكثريّت فقهاى شيعه، و فقه حاكم بر نظام مقدّس جمهورى اسلامى (نظير بحث ولايت فقيه) دارند. آيا مىتوان ديدگاهها و نظرات آنها را در جامعه انتشار داد، تا مردم با شنيدن اقوال مختلف بهترين آن را انتخاب كنند؟ در صورتى كه پاسخ منفى باشد، آيه شريفه«فَبَشِّرْ عِبادِ* الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ»را چگونه تفسير مىفرماييد؟
جواب:اين كار در صورتى كه موجب بدآموزى نگردد، كار خوبى است. و اين مشكل عمدتاً از طريق نحوه بيان مناسب نظرات مخالفين تأمين مىشود، به اين معنى كه نظرات آنها به صورت موذيانه و مخرّب و توأم با دروغ و تهمت و جوسازى بيان نگردد. البتّه بايد توجّه داشت كه مسائل مختلف است؛ بعضى از مسائل را مىتوان در سطح عموم مطرح كرد، و بعضى از مسائل بايد در سطح حوزه و دانشگاه و محافل علمى مطرح گردد؛ زيرا احتياج به آگاهىهاى تخصّصى دارد. به يقين اشتباه اين دو دسته از مسائل به يكديگر، سبب بروز مشكلاتى در سطح جامعه مىگردد.
سؤال 1641-يك خبر موثّق داراى چه خصوصيّاتى است؟
جواب:خبر موثّق را از چند طريق مىتوان شناخت: نخست از طريق وثاقت
راوى؛ يعنى ناقل خبر شخص مورد اعتمادى باشد. دوّم، از طريق مقبوليّت عمومى، يعنى اگر چه راوى شناخته شده نيست، امّا خبر در ميان مردم چنان شهرتى دارد كه موجب اطمينان مىشود. سوّم، از طريق محتواى خبر، يعنى مضمون خبر چنان مستدلّ و توأم با قرائن است، كه خود گواه صحّت خويش است.
سؤال 1642-آيا ناقلان اخبار و بيان كنندگان وقايع، شرايط خاصّى دارند؟
جواب:آرى شرايط خاصّى دارند؛ وثاقت و امانت، هوش كافى براى فهم مطالب، و حافظه قوى براى نگهدارى و حفظ مطالب، و از همه مهمتر، بىنظرى و حُسن نيّت، و آلوده نكردن اخبار با سليقه شخصى، از جمله اين شرايط است.
سؤال 1643-يك خبرنگار تا چه حدّ مىتواند در نقل خبر به گفته ديگران استناد كند؟ با توجّه به اين كه نمىشود به تواتر رسيد؟
جواب:تا آن جايى كه خبر به حدّ تواتر نرسد، و محفوف به قرائن اطمينانبخش نباشد، بايد آن را به صورت خبر محتمل ذكر كند؛ نه خبر قطعى.
سؤال 1644-يك خبرنگار، غير از روش مشاهده، چگونه مىتواند به صدق يا كذب خبر، يا واقعه خاصى، برسد؟ راههاى شناخت اين دو كدام است؟
جواب:از جوابهاى بالا معلوم شد.
سؤال 1645-هرگاه خبرنگارى شاهد ماجرايى نبوده، ولى مىخواهد خبر آن را نقل كند، چند نفر شاهد لازم است تا خبرنگار به «راستى خبر» برسد؟
جواب:اگر يك فرد مورد وثوق خبر را نقل كند، كافى است. ولى احتياط آن است كه در اخبار مهمّ به قول يك نفر قناعت نكند.
سؤال 1646-آيا در نقل خبر، و شهادت بر وقوع حادثهاى، بين زن و مرد تفاوتى وجود دارد؟ آيا در اين مورد بايد همچون اداى شهادت در محاكم قضايى عمل كرد؟
جواب:در اين مسائل فرقى ميان زن و مرد نيست.
سؤال 1647-بسيارى از سخنرانىها، بيانيّهها، مصاحبهها و مانند آن داراى متونى طولانى است؛ در حالى كه خبرنگار مجبور به خلاصه كردن آن مىباشد. در
خلاصهگيرى، امكان فاصله گرفتن از مضمون، و احياناً القاى يك مفهوم ديگر وجود دارد. آيا اين كار نيز خيانت در امانت محسوب مىشود؟
جواب:در صورت تغيير محتوا، هم دروغ و هم تهمت محسوب مىشود؛ ولى تلخيص كردن و نقل به معنى مانعى ندارد.
سؤال 1648-آيا براى تهيّه خبر مورد نياز نظام، مىتوان رشوه داد؟
جواب:در صورتى كه راه منحصر به آن باشد، و خبر مورد نياز است، مانعى ندارد. و نام آن را نبايد رشوه گذاشت.
سؤال 1649-چگونه مىتوان ثقه بودن خبرنگار را تشخيص داد؟
جواب:ثقه بودن مخبر، از طريق معاشرت، يا شهادت افراد مطّلع و آگاه و ثقه استفاده مىشود.
سؤال 1650-امام راحل قدس سرّه مىفرمودند: «گاه مىتوان براى حفظ نظام، برخى از واجبات را نيز ترك كرد.» آيا اين موضوع در خبر هم صادق است؟ آيا خبرنگار نيز مىتواند براى حفظ نظام به دروغ متوسّل شود؟
جواب:اگر واقعاً مسأله به صورت اهمّ و مهمّ درآيد، و مانند دروغ براى اصلاح ذات البين شود، مانعى ندارد. ولى چون ممكن است اين حكم وسيله سوء استفاده قرار گيرد، و به هر بهانهاى خبرهاى دروغ منتشر كنند، بايد حتّى الإمكان از اين كار پرهيز كرد.
سؤال 1651-گاه مجبوريم براى سرپوش نهادن بر يك عمليّات، يك سناريوى اطّلاعرسانى طرّاحى كنيم. تا اهداف خود را، كه فقط تقويت نظام است، به پيش ببريم، و شايد هيچ كدام از مسائلى كه طبق اين سناريو منتشر مىكنيم اساسى نداشته باشد. حدّ و حدود ما در اين وضعيّت چيست؟
جواب:بايد مطابق قانون اهمّ و مهمّ رفتار شود.
سؤال 1652-آيا در پردازش اخبار مىتوانيم از شيوههاى خبرى غرب، كه با تركيب اطّلاعات مختلف پيامهاى خاصّى را القا مىكنند، و با واقعيّت فاصله دارد، مانند شيوههاى «انگارهسازى»، «برجستهسازى»، «چينش اطّلاعات در كنار هم» استفاده
كرد؟ توضيح اين كه: «انگارهسازى» ارائه تصويرى هدفدار از يك موضوع است، كه هدف خاصّى را دنبال مىكند، مانند كلمه «بنيادگرايى» كه غرب براى اسلامگرايان به كار مىگيرد. «برجستهسازى» اولويّتبندى در اطّلاعات با اهميّت مورد نظر، كه هدف خاصّ القاى در پيام را دنبال مىكند. «چينش اطلاعات» به كار گرفتن سوابق موضوعات ديگر، و چسباندن آن به موضوع جديد، براى ايجاد يك پيام جديد و القاى يك فكر و تحميل عقيده است. مثل اين كه هر انفجارى در هر جاى جهان رخ مىدهد، با ذكر سابقه انفجارهاى ديگر كه در آن برخى ايران را متّهم كردهاند، القاى اتّهام جديد به ايران با اين سابقه قطعى است.
جواب:در صورتى كه هدف مشروع و مثبتى در اين كار دنبال شود مانعى ندارد.
سؤال 1653-همه ما مطمئن هستيم كه بنگاههاى خبرپراكنى استعمارى براى خدشهدار كردن نظام جمهورى اسلامى به ترفندهاى خبرى و گزارشى متوسّل مىشوند؛ خبرها و گزارشهايى ساخته مىشود كه اصلًا بنيانى ندارد. آيا ما نيز مىتوانيم براى دفاع از حيثيّت خود از چنين شيوهاى استفاده كنيم؟
جواب:در صورتى كه راه دفاع منحصر به اين كار باشد، و موجب وهن اسلام و جمهورى اسلامى نشود، اشكالى ندارد.
سؤال 1654-برخى اخبار به ضرر ماست؛ ولى بيان نكردن آن، موجب بىاعتمادى به نظام، و رسانههاى خودى و توجّه به رسانههاى خارجى مىگردد. در اين مواقع چه وظيفهاى داريم؟
جواب:هرگاه ضرر نگفتن بيش از ضرر گفتن باشد، لازم است آن خبر بيان شود.
سؤال 1655-مردم تا چه حد براى شنيدن خبرها محرم هستند؟ حدّ افشاى يك خبر محرمانه تا كجاست؟
جواب:حدّ افشاى آن تا آنجاست كه توليد ضرر و زيانى براى جامعه نكند.
سؤال 1656-چه اخبارى را مىتوان عادى، و چه خبرهايى را بايد محرمانه تلقّى نمود؟
جواب:اخبارى كه افشاى آن سبب سوء استفاده افراد منحرف، يا آگاهى دشمن، يا ضرر و زيانى در سطح جامعه شود، يا آبروى فرد يا گروهى را به خطر مىاندازد، يا افشاى اسرار خصوصى افراد را در پى دارد، جزء اخبار محرمانه به شمار مىرود.
سؤال 1657-گاه بين دولتمردان، احزاب، جناحها و مانند آن، اختلافى رخ مىدهد.
و از سويى يك خبرنگار بايد با توجّه به جايگاه خود اخبار و مسائلى را منتشر كند كه مطابق خطّ اصلى نظام، و بدون گرايش باشد. بر فرض كه هر دو خط سياسى مورد قبول نظام باشد، وظيفه خبرنگار در اين گونه موارد چيست؟
جواب:بايد اخبار واقعى را در مسير مصلحت نظام منتشر كرد.
سؤال 1658-تا چه حد مىتوان خبر جعلى را مخابره كرد؟ آيا اين گونه خبرها مىتواند در نظام اسلامى جايگاهى داشته باشد؟ حتّى اگر رعايت مصلحت نظام، افراد، يا مانند آن مدّ نظر باشد؟
جواب:در اين گونه امور بايد مصلحت اهم نظام و جامعه در نظر گرفته شود.
سؤال 1659-يك خبرنگار تا چه حد مىتواند نسبت به افراد افشاگرى نمايد؟ آيا در افشاگرى بين مرد و زن تفاوتى وجود دارد؟ بين مسلمان و غير مسلمان چطور؟
جواب:اسرار هيچ مسلمانى را نمىشود افشا كرد؛ مگر در مواردى كه مصلحت مهمتر در كار باشد.
سؤال 1660-در جامعه ما كسانى هستند كه نه مسلمان هستند، و نه انقلاب را قبول دارند. در قبال نشر مسائل و اخبار و نظرات آنان چه وظيفهاى داريم؟
جواب:از آن چه موجب تضعيف نظام، يا تشويش اذهان عمومى است بايد پرهيز شود، و مىتوان آنچه را مفيد، و يا حدّ اقل فاقد ضرر است، منتشر ساخت.
سؤال 1661-بيان اخبار نشاطآور براى جامعه چه حدودى دارد؟ آيا مىشود براى ايجاد اين نشاط به دروغهاى مصلحتى نيز متوسّل شد؟
جواب:ايجاد نشاط مجوّز دروغ گفتن نيست.
سؤال 1662-گاه نقل خبرى از خارج مرتبط با عقايد مسلمانان است. اگر بيان
چنين خبرى موجب وهن عقايد ما گردد، بيان آن بهتر است، يا كتمان آن؟ اگر كتمان شود، آيا «بىخبرى» از وجود چنين عقيدهاى مفسدهآميزتر نخواهد بود؟
جواب:در اين گونه موارد بايد از قانون اهم و مهم تبعيت نمود، و مصلحت و مفاسد كار را سنجيد، و آن چه مهمتر است بايد مورد توجّه قرار بگيرد.
سؤال 1663-آيا مىتوانيم اخبار رسانههاى خارجى را پخش كرده، و پس از آن نظر خود را نيز بيان نماييم؟
جواب:تفسير و تحليل اخبار، كه سبب بهرهگيرى صحيح و پرهيز از سوء استفاده مىشود، نه تنها جايز بلكه گاه واجب است.
سؤال 1664-آيا حدس و گمان را مىشود به عنوان يك خبر و نظر منتشر نمود؟
جواب:هرگاه در آن قيد كنند كه اين خبر به صورت حدس و گمان است، و مفسدهاى هم بر آن مترتّب نشود، اشكالى ندارد.
سؤال 1665-خبرى (سياسى، اقتصادى يا فرهنگى) منتشر كردهايم كه صدق و كذبش برايمان مشخّص نبوده است، حكم آن چيست؟
جواب:در صورتى كه به منبع خاصّى اسناد داده شود، و صدق و كذبش بر عهده آن منبع واگذار گردد، و نشر آن مفسدهاى نداشته باشد، اشكال ندارد.
سؤال 1666-اگر دولتى ظالم باشد، خبرنگار تا چه حد مىتواند اسرار را فاش كند؛ هر چند خودش نيز شهروند همان دولت باشد؟
جواب:در صورتى كه نشر آن اخبار موجب امر به معروف و نهى از منكر و مبارزه با فساد باشد، هيچ اشكالى ندارد.
سؤال 1667-اگر خبررسانى را ابزارى براى اعمال نظارت در همه شئون (امور سياسى، فرهنگى، اجتماعى و اقتصادى) جامعه بدانيم، كه در مسير تحقق
«كُلُّكُمْ راعٍ وَ كُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعيَّته»
باشد، حدود اين نظارت چيست، تا يك خبرنگار هم از مسير قوانين شرعى و اخلاقى خارج نگردد، و هم وظيفه نظارت دقيق در همه ابعاد عملى شود؟
جواب:پاسخ اين سؤال در لابهلاى پاسخهاى بالا آمده است.
سؤال 1668-«استخبارات» از نگاه لغتشناسى، چه تفاوتى با خبرنگارى ما در فارسى دارد؟
جواب:استخبارات به معناى جستجوگرى و كارهاى اطّلاعاتى است، و اكنون در كشورهاى عربى اين واژه درباره وزارت اطّلاعات به كار مىرود. ولى خبرنگارى اشاره به شرح حوادثى است كه آشكارا در سطح جامعه رخ مىدهد.
سؤال 1669-گاه در قلب دشمن اقدام به گماشتن مخبرين مىكنيم. طبعاً كارى كه وى مىكند، براى ما اطّلاعرسانى، و از ديد دشمن جاسوسى است. چه تفاوتى بين مخبرى و جاسوسى هست؟
جواب:از جواب بالا روشن شد.
سؤال 1670-آيا انتساب القاب زننده و موهن، به دشمنان دين و انقلاب رواست؟
جواب:اين گونه كارها، در شأن مؤمنان و علاقهمندان به اسلام نيست.
سؤال 1671-دشمنان ما در عرصه بين المللى به صورت دائم از طريق خبر، گزارش، تحليل دروغ عليه ما تبليغ مىكنند، اگر ما هم مثل آنان عمل كنيم، چه تفاوتى با آنان داريم؟ آيا مجاز هستيم؟ حدّ آن چيست؟
جواب:لازم است از طريق صداقت و راستگويى اخبار را منعكس كنيم، و مراقب توطئههاى آنها باشيم، و دروغهاى آنها را افشا كنيم، و مطمئن باشيد دروغ سرانجام فاش، و سبب بىاعتبارى مىشود.
سؤال 1672-رشوه دادن به خبرنگاران و نويسندگان خارجى براى درج مطلب به نفع نظام در رسانههاى خارجى چه حكمى دارد؟
جواب:نام اين كار را نمىتوان رشوه گذاشت؛ بلكه حقّ الزّحمهاى است كه در مقابل كار مثبت و مفيد و مشروع پرداخت مىشود، و براى دهنده و گيرنده اشكالى ندارد.
سؤال 1673-استفاده از تصوير و چهره زنان اجنبى چه حكمى دارد؟
جواب:استفاده از چهره زنان بىحجاب و بد حجاب، در شأن جمهورى اسلامى نيست.
سؤال 1674-در انتشار خبرهايى كه مربوط به كشورهاى خارجى مسلمان است، چنانچه مخالف نظام جمهورى اسلامى ايران باشند، آيا مىتوان همانند كشورهاى غير مسلمان با آن برخورد كرد؟
جواب:بىشك كشورهاى اسلامى مخالف، با كشورهاى غير اسلامى مخالف تفاوت دارند.
سؤال 1675-بعضى اوقات افرادى كه محبوب مردم هستند، در مسير دين عمل نمىكنند، و با نظام ناسازگارى دارند. آيا مىتوان براى منفور كردن آنان به تهمت متوسّل شد، و آنان را منزوى كرد؟
جواب:توسّل به تهمت و دروغ و مانند آن، در شأن خبرنگاران مسلمان و متعهّد نيست.
سؤال 1676-برخى در بيان نظرات بسته عمل نموده، و فقط به نشر ديدگاههاى خود بسنده مىكنند. امّا عدّهاى براى تنوير افكار جامعه نظر ديگران را (اگر چه بىدين، يا ضدّ نظام باشند) گرفته، و آن را نقد نموده، و به نوعى تضارب آرا مىكنند. با توجّه به سنّت ائمّه ما (همچون حضرت صادق عليه السلام و امام باقر عليه السلام و يارانشان در گفتگو با زنادقه و مانند آن) كدام روش به صلاح جامعه اسلامى است؟
جواب:مادام كه طرح نظرات ديگران، و نقد و بررسى آن، سبب پيشرفت فكرى و فرهنگى مسلمين است، بايد از اين روش استفاده كرد. و اگر در مواردى جنبه تخريبى پيدا كند، بايد از آن پرهيز كرد.
سؤال 1677-خطر مخبرِ صادقِ ناآگاه بيشتر است، يا مخبرِ كاذبِ آگاه؟
جواب:هر دو خطرناك هستند.
سؤال 1678-آيا بيان غير واقعى چهره نظام، به منظور تقويت آن در مقابل دشمنان نظام جايز است؟
جواب:حتّى الامكان بايد براى هر كارى از صداقت بهره گرفت، كه هم به شرع نزديكتر است، و هم به عقل.
سؤال 1679-برخى افراد كه مورد اعتماد نظامند، بايد مطرح شوند. آيا مىتوان در