حال حركت در كنار مردم و متديّنين هستند بفرماييد؟ (البتّه بدون نشان دادن چهره و بدن به طور كامل، بلكه فقط از زانو به پايين؛ بدين شكل كه امام عصر عليه السلام در حال گام برداشتن هستند.) فيلمبردارى از چنين صحنهاى چه حكمى دارد؟ يا در كنار مؤمنينى كه مشغول دعا خواندن هستند، صحنهاى از امام زمان عليه السلام (بدون نشان دادن چهره و بدن به طور كامل، بلكه به تصوير كشيدن دو دست امام عليه السلام در حال قنوت) فيلمبردارى گردد، حكمش چيست؟
جواب:چنانچه احترامات لازم رعايت شود، و اين اشتباه براى بيننده حاصل نشود كه گمان كند واقعاً شما امام را در اين صحنه در مسجد جمكران و مانند آن ديدهايد و فيلم برداشتهايد، اشكالى ندارد.
سؤال 1691-نظر حضرت عالى درباره تصويرسازى از رسول اكرم صلى الله عليه و آله و امامان معصوم و يا انبياى الهى عليهم السلام چيست؟
جواب:هرگاه تصوير و عكس موجب اهانت به مقام آن بزرگواران نباشد، و نسبت قطعى به آنها داده نشود، اشكالى ندارد.
سؤال 1692-در صورت جواز، آيا ايفاى نقش توسّط غير مسلمانان از اهل كتاب، يا غير اهل كتاب جايز است؟ پيروان فِرق و مذاهب اسلامى چطور؟
جواب:با در نظر گرفتن شرايط بالا، فرقى در ميان تصويرسازان نيست.
سؤال 1693-معيار و ملاك صدق اهانت، يا عدم صدق اهانت در تصويرسازى چيست؟ پخش آن از طريق صدا و سيماى جمهورى اسلامى چه حكمى دارد؟
جواب:معيار آن است كه در عرف آن را هتك بدانند، و در صورتى كه اهانتآميز باشد، جايز نيست.
سؤال 1694-اخيراً در خارج از كشور فيلمهايى رواج يافته كه به ايفاى نقش رسول اكرم صلى الله عليه و آله، يا امامان معصوم عليهم السلام يا يكى از انبيا عليه السلام، مىپردازند. با توجّه به اين كه احتمال مىرود اغراض ناشايستهاى در كار باشد، نظر خويش را اعلام فرماييد.
جواب:بايد در اين گونه موارد بسيار دقيق بود. هرگاه پس از دقّت كافى،
محذورهاى بالا در آن نباشد، مانعى ندارد. ولى معمولًا ظاهر شدن اشخاص مستقيماً در نقش معصومين از نظر مردم با ايمان، مشكل آفرين است.
سؤال 1695-ساختن فيلمهاى خندهدار و تفريحى سالم چه حكمى دارد؟
جواب:مانعى ندارد.
سؤال 1696-ساختن فيلمهاى ترسناك، به منظور به ياد مرگ انداختن مخاطبان، چه حكمى دارد؟
جواب:اگر موجب ضرر و زيانى نباشد، جايز است.
سؤال 1697-فيلمبردارى از مساجد، كه بازيگر بايد در آن ايفاى نقش كند، چه حكمى دارد؟ اماكن متبرّكه و امامزادهها چطور؟
جواب:در صورتى كه هتك احترام مسجد نشود، و مزاحم نمازگزاران نگردد، مانعى ندارد.
سؤال 1698-پوشيدن لباس روحانيّون به وسيله بازيگران چه حكمى دارد؟
جواب:اگر احترام اين لباس حفظ شود، مانعى ندارد.
سؤال 1699-در فيلمهاى مستند، فيلمبردارى از مردگان و اجسادى كه در كفن هستند، چه حكمى دارد؟
جواب:چنانچه كفن را باز نكنند، و احترام ميّت حفظ شود، مانعى ندارد.
سؤال 1700-اخيراً در منطقه ما، كانال تلويزيونى جديدى راهاندازى شده كه هم برنامههاى خوب و مشروع، و هم برنامههاى حرام دارد. آيا همكارى با اين كانال تلويزيونى جايز است؟
جواب:در صورتى كه برنامههاى حرام دارد، همكارى با آن جايز نيست.
سؤال 1701-ارائه فيلمها و نقشهايى كه- احياناً- اهانت به مقدّسات اسلامى به شمار مىآيد، و لو در آن تصويرسازى معصومان عليهم السلام نباشد، چه حكمى دارد؟ و اساساً تشخيص آن چگونه خواهد بود؟
جواب:به يقين چنين فيلمهايى جايز نيست. و معيار، فهم مردم آگاه و متديّن است.
سؤال 1702-آيا در مسائل فوق ميان فقهاى شيعه و سنّى اختلافى وجود دارد؟
جواب:اگر موجب اهانت شود، فرقى ميان علماى اسلام نيست.
سؤال 1703-آيا حكم مذكور نسبت به حضرت أبو الفضل العبّاس عليه السلام و حضرت زينب عليها السلام و مانند آن بزرگواران نيز جارى است؟
جواب:درباره تمام شخصيّتهاى محترم اسلام، هر چيز كه مايه اهانت گردد جايز نيست.
سؤال 1704-براى ارائه زندگى معصومان عليهم السلام از طريق فيلم و نمايش و سريال، با حفظ حدود فقهى چه راه حلّى را ارائه مىدهيد؟
جواب:بهترين راه حلّ اين است كه معصومين عليهم السلام را به صورت مبهم يا در هالهاى از نور نشان دهند، تا مشكلى از اين جهت ايجاد نشود. ولى درباره ديگران چنانچه احترامات لازم رعايت شود، نشان دادن آنها اشكالى ندارد.
سؤال 1705-نظر جنابعالى در مورد سينما چيست؟
جواب:در صورتى كه سينما خالى از امور خلاف شرع باشد، و سبب آموختن مسائل اجتماعى، تربيتى و اخلاقى شود، يا لااقلّ جنبه سرگرمى سالم داشته باشد، مجاز است.
سؤال 1706-اگر مدرّسان معتقد در دسترس نباشند، آيا تحصيل دانش فيلمسازى از مدرّسان ضعيف الاعتقاد جايز است؟
جواب:در صورتى كه مفسدهاى بر آن مترتّب نشود، مانعى ندارد.
سؤال 1707-براى تحصيل دانش فيلمسازى، نگاه كردن به فيلمهايى كه زنان بد حجاب در آن هستند، چه حكمى دارد؟
جواب:اگر تحصيل دانش فيلمسازى براى تحصيل اهداف مقدّسى باشد، و ديدن آن فيلمها منشأ فساد نشود، اشكال ندارد.
سؤال 1708-در امر ساختن فيلم آيا مىتوان از زن بازيگر استفاده كرد، با توجّه به اين كه بايد با بازيگر صحبت و تمرين كرد؟
جواب:اگر از حدود عفّت خارج نشود، اشكالى ندارد.
سؤال 1709-يكى از عناصر فيلمسازى، چهرهپردازى (گريم) است، آيا اين كار جايز است؟
جواب:اگر به وسيله نامحرمان انجام نشود، مانعى ندارد.
سؤال 1710-تراشيدن ريش براى هنرپيشههاى مرد، و نيز نمايان بودن زير گلو و مقدارى از مو و برآمدگيهاى سينه و قسمتهايى از پايين بدن براى هنرپيشههاى زن، چه حكمى دارد؟
جواب:تراشيدن ريش بر خلاف احتياط است؛ مگر اين كه ضرورتى ايجاب كند، و امّا نمايان كردن قسمتهاى مذكور براى زنان در مقابل نامحرم جايز نيست؛ مگر اين كه توسّط فرد محرمى فيلمبردارى گردد، آنگاه فيلم آن را نشان دهند. در اين صورت اگر منشأ فساد خاصّى نباشد جايز است.
سؤال 1711-اخيراً از سوى برخى مسئولان كشور، به بهانه عدم توانايى جلوگيرى از ماهواره، زمزمه آزاد شدن استفاده از آن سرداده مىشود. با توجّه به اثرات شوم و ويرانگر آن در محيط خانواده و جامعه، و عدم قدرت بر كنترل كامل آن، آيا به نظر حضرتعالى آزادى ماهواره جايز است؟ آيا عدم قدرت بر جلوگيرى از آن در آينده، مجوّز آزادى قانونى آن مىباشد؟
جواب:بىشكّ وجود ماهواره در خانوادهها سبب در دسترس قرار گرفتن صحنههاى فساد است، و اثر منفى غير قابل انكارى مخصوصاً بر جوانان خانواده دارد؛ بنابراين كسانى كه براى تسهيل در امر آن مىكوشند مرتكب گناه بزرگى مىشوند.
ه) فيلمها و تبليغ كالا
سؤال 1712-آيا تبليغ كالاهاى خارجى جايز است؟
جواب:اگر موجب ضرر و زيانى بر مسلمين نگردد، مانعى ندارد.
سؤال 1713-آيا تبليغ كالاهايى كه سرمايه داران جهانى، و شركتهاى چند مليّتى را تقويت مىكند، جايز است؟
جواب:با شرايط بالا اشكالى ندارد.
سؤال 1714-تبليغ كالاهاى مضرّ، مثل سيگار و مانند آن، چه حكمى دارد؟
جواب:جايز نيست.
سؤال 1715-دروغهاى تبليغاتى براى مصرف كالا، در دو صورت زير چه حكمى دارد؟
1-دروغهاى واضحى كه همه از دروغ بودن آن آگاهند.
2-دروغهايى كه غير از افراد خبره كسى از آن آگاهى ندارد.
جواب:دروغ جايز نيست؛ مگر اين كه قرينهاى بر جدّى نبودن، يا معناى مجازى آن وجود داشته باشد.
سؤال 1716-آيا مىتوان براى تبليغ كالا و به منظور ترغيب مخاطبان، از تصوير زنان استفاده كرد؟
جواب:اين كار در شأن زنان و شخصيّت آنان نيست.
سؤال 1717-آيا به كار بردن عبارتهاى مبالغهآميز تبليغاتى، كه مصداق دروغ نيست، امّا از حالت اطّلاعرسانى پا را فراتر گذارده، و به قصد تشويق مردم به مصرف بيان مىشود، جايز است؟
جواب:در صورتى كه موجب گمراهى مردم شود، اشكال دارد.
و) نابود كردن فيلمهاى فاسد
سؤال 1718-يكى از امورى كه در عصر و زمان ما بيداد مىكند، و جوانان ما را به كام نيستى مىكشاند، مسأله فساد اخلاقى است، كه جنبههاى گوناگونى دارد. يكى از جنبههاى بارز آن، گسترش فيلمها و نوارهاى ويديويى و كاست است كه سهم بسزايى در از بين بردن فرهنگ جامعه، و به انحراف كشاندن جوانان، ايفا مىكند، و متأسّفانه دستگاههاى انتظامى و قضايى در اين زمينه ضعيف عمل مىنمايند. آيا مىتوان اين گونه وسايل را به دليل اين كه فرهنگ اسلامى ما را از بين مىبرد، نابود كرد؟ آيا مىتوان وسايلى مثل آنتن ماهواره و مانند آن، كه همان تأثير، و شايد
شديدتر از آن را دارد، نابود كرد؟
جواب:البتّه وسايل فساد را مىتوان نابود كرد، و سبب ضمان نمىشود. ولى افراد مجاز نيستند خودسرانه اين كار را انجام دهند؛ چون سبب هرج و مرج مىشود. بلكه بايد طبق برنامه و ضوابط، و زير نظر حاكم شرع و مسئولين ذى ربط، انجام شود.
ز) فيلمها و طنزها
سؤال 1719-آيا مىتوان از برنامههاى طنز و شوخى و خنده و تفريح و سرگرمى، در جهت ارزشهاى اسلام و انقلاب و فقه اسلامى استفاده كرد؟
جواب:كاملًا امكانپذير است؛ مشروط بر اين كه در محتواى آن دقّت كافى شود.
سؤال 1720-آيا شرعاً مىتوان مطالب جدّى و حقيقى را با لعاب نازكانديشى و نازك گويى، ظريف كارى و لطيفپردازى، همراه با فكاهى و مطايبه طنز، ارائه كرد؟
جواب:هرگاه خالى از سخن خلافى باشد، و اهداف سازندهاى حاصل گردد، اشكالى ندارد.
سؤال 1721-آيا در روايات طنز وجود دارد؟ آيا مىتوان طنز را به طنز قرآنى و روايى تقسيم كرد؟
جواب:در تواريخ اسلامى، و سيره پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله، يا ائمّه هدى عليهم السلام ديده مىشود.
سؤال 1722-طنز و نقد مذموم، از طنز و نقد و مزاح ممدوح، با چه معيارى جدا مىشود؟
جواب:معيار، رعايت موازين شرعى، و جدا كردن حلال از حرام است.
سؤال 1723-آيا تضييع اوقات مردم، در قالب فيلم، نمايشنامه، شعرخوانى و خاطره گويى از طريق برنامههاى سرگرم كننده كم محتوى، و نمايشهاى سبك و بىمغز شرعاً جايز است؟
جواب:اگر صرفاً تضييع اوقات باشد، كار خوبى نيست، ولى اگر بدآموزى و خلاف شرع در آن باشد، حرام است.
سؤال 1724-به نظر شما ويژگى شرعىِ طنز دينى كدام است؟
جواب:طنز دينى آن است كه اوّلًا: هدف صحيحى را دنبال كند. و ثانياً: خالى از خلاف شرع باشد.
سؤال 1725-لطفاً به سؤالات زير پيرامون طنز جواب فرماييد:
الف)دروغهايى كه در برنامههاى طنز و سرگرمكننده گفته مىشود، چه حكمى دارد؟
جواب:هرگاه قرينهاى بر جدّى نبودن وجود داشته باشد، اشكالى ندارد.
ب)استهزا و توهين به ديگران در برنامههاى تفريحى طنز چه حكمى دارد؟
جواب:اگر واقعاً توهين باشد، جايز نيست.
ج)لطيفههايى كه درباره اهالى برخى مناطق ايران گفته مىشود، در چه محدودهاى مجاز، و در چه صورت حرام مىباشد؟
جواب:در مواردى كه باعث هتك اهالى آن منطقه شود، جايز نيست.
د)اگر طنز به گونهاى در جامعه ترويج يابد كه ديگر هتك حرمت و توهين حساب نشود، يا به دليل وجود قرائن حاليّه يا مقاليّه، باعث اذيّت و ايذا نگردد، چه حكمى دارد؟
جواب:در چنين فرضى اشكالى ندارد.
سؤال 1726-لطيفههايى كه درباره ملل غير مسلمان گفته مىشود، چه حكمى دارد؟ در مورد ملل مسلمان چطور؟
جواب:در هر دو مورد بايد ادب اسلامى رعايت شود، و هتك و توهينى به عمل نيايد. مگر ملّتهايى كه محارب با مسلمين هستند.
سؤال 1727-آيا مىتوان براى جذب مخاطبين در صدا و سيما، و فيلمها و سريالها و سينماها، با تمسّك به عناوين ثانوى و رعايت مصالح اهمّ، طنز را تجويز كرد؟
جواب:طنز به صورتى كه در بالا گفتيم، احتياج به عناوين ثانويّه ندارد. و با
امكان استفاده از طنزهاى مشروع، نيازى به طنزهاى حرام نيست.
سؤال 1728-اگر نمايشهاى طنزآميز و خندهآور، بدآموزى داشته باشد، يا سبك و بىمغز و گمراهكننده باشد، چه حكمى دارد؟
جواب:در فرض بالا جايز نيست.
سؤال 1729-اگر در طنز قصد جدّى بر دروغ و توهين و استهزا نباشد، از نظر شرعى چه حكمى دارد؟
جواب:هرگاه قرينهاى همراه آن باشد، و مايه هتك و بىاحترامى نشود، اشكالى ندارد.
سؤال 1730-آيا طنز در قرآن و سيره عملى اهل بيت عليهم السلام وجود دارد؟
جواب:آرى؛ طنز به معناى بالا در كتاب و سنّت وارد شده است.
سؤال 1731-آيا استفاده از صداى زنان، و رفتار و كردار آنان، در عرصههاى هنرى، در قالب طنز و ايجاد خنده و شادى جايز است؟
جواب:زنان بايد در همه حال، وقار اسلامى خود را حفظ كنند.
سؤال 1732-آيا در برنامههاى صدا و سيما و نمايش طنز، به مقتضاى فضاى شاد برنامه، خنديدن بازيگران و هنرمندان زن به صورت قهقهه، فرياد، آه و ناله جايز است؟ به عنوان ثانوى چطور؟
جواب:از جواب سابق معلوم شد.
سؤال 1733-اگر طنز و طنزپردازى به صورت شغل درآيد، يا حرفهاى بيهوده و لغو و سبك براى سرگرمى و ايجاد خنده در آن به كار رود، چه حكمى دارد؟
جواب:در چنين صورتى حرام است.
سؤال 1734-ماهيّت طنز و مطايبه، با رعايت موازين شرعى چيست؟
جواب:طنز و مطايبه شرعى همان سخنان نشاطانگيزى است كه مشتمل بر يكى از محرّمات مانند توهين، هتك، غيبت، و فساد جنسى نباشد.
سؤال 1735-آيا تمسخر افرادى كه متجاهر به فسق هستند، جايز است؟
جواب:در صورتى كه راه نهى از منكر، منحصر به اين كار باشد، جايز است.