سؤال 1709-يكى از عناصر فيلمسازى، چهرهپردازى (گريم) است، آيا اين كار جايز است؟
جواب:اگر به وسيله نامحرمان انجام نشود، مانعى ندارد.
سؤال 1710-تراشيدن ريش براى هنرپيشههاى مرد، و نيز نمايان بودن زير گلو و مقدارى از مو و برآمدگيهاى سينه و قسمتهايى از پايين بدن براى هنرپيشههاى زن، چه حكمى دارد؟
جواب:تراشيدن ريش بر خلاف احتياط است؛ مگر اين كه ضرورتى ايجاب كند، و امّا نمايان كردن قسمتهاى مذكور براى زنان در مقابل نامحرم جايز نيست؛ مگر اين كه توسّط فرد محرمى فيلمبردارى گردد، آنگاه فيلم آن را نشان دهند. در اين صورت اگر منشأ فساد خاصّى نباشد جايز است.
سؤال 1711-اخيراً از سوى برخى مسئولان كشور، به بهانه عدم توانايى جلوگيرى از ماهواره، زمزمه آزاد شدن استفاده از آن سرداده مىشود. با توجّه به اثرات شوم و ويرانگر آن در محيط خانواده و جامعه، و عدم قدرت بر كنترل كامل آن، آيا به نظر حضرتعالى آزادى ماهواره جايز است؟ آيا عدم قدرت بر جلوگيرى از آن در آينده، مجوّز آزادى قانونى آن مىباشد؟
جواب:بىشكّ وجود ماهواره در خانوادهها سبب در دسترس قرار گرفتن صحنههاى فساد است، و اثر منفى غير قابل انكارى مخصوصاً بر جوانان خانواده دارد؛ بنابراين كسانى كه براى تسهيل در امر آن مىكوشند مرتكب گناه بزرگى مىشوند.
ه) فيلمها و تبليغ كالا
سؤال 1712-آيا تبليغ كالاهاى خارجى جايز است؟
جواب:اگر موجب ضرر و زيانى بر مسلمين نگردد، مانعى ندارد.
سؤال 1713-آيا تبليغ كالاهايى كه سرمايه داران جهانى، و شركتهاى چند مليّتى را تقويت مىكند، جايز است؟
جواب:با شرايط بالا اشكالى ندارد.
سؤال 1714-تبليغ كالاهاى مضرّ، مثل سيگار و مانند آن، چه حكمى دارد؟
جواب:جايز نيست.
سؤال 1715-دروغهاى تبليغاتى براى مصرف كالا، در دو صورت زير چه حكمى دارد؟
1-دروغهاى واضحى كه همه از دروغ بودن آن آگاهند.
2-دروغهايى كه غير از افراد خبره كسى از آن آگاهى ندارد.
جواب:دروغ جايز نيست؛ مگر اين كه قرينهاى بر جدّى نبودن، يا معناى مجازى آن وجود داشته باشد.
سؤال 1716-آيا مىتوان براى تبليغ كالا و به منظور ترغيب مخاطبان، از تصوير زنان استفاده كرد؟
جواب:اين كار در شأن زنان و شخصيّت آنان نيست.
سؤال 1717-آيا به كار بردن عبارتهاى مبالغهآميز تبليغاتى، كه مصداق دروغ نيست، امّا از حالت اطّلاعرسانى پا را فراتر گذارده، و به قصد تشويق مردم به مصرف بيان مىشود، جايز است؟
جواب:در صورتى كه موجب گمراهى مردم شود، اشكال دارد.
و) نابود كردن فيلمهاى فاسد
سؤال 1718-يكى از امورى كه در عصر و زمان ما بيداد مىكند، و جوانان ما را به كام نيستى مىكشاند، مسأله فساد اخلاقى است، كه جنبههاى گوناگونى دارد. يكى از جنبههاى بارز آن، گسترش فيلمها و نوارهاى ويديويى و كاست است كه سهم بسزايى در از بين بردن فرهنگ جامعه، و به انحراف كشاندن جوانان، ايفا مىكند، و متأسّفانه دستگاههاى انتظامى و قضايى در اين زمينه ضعيف عمل مىنمايند. آيا مىتوان اين گونه وسايل را به دليل اين كه فرهنگ اسلامى ما را از بين مىبرد، نابود كرد؟ آيا مىتوان وسايلى مثل آنتن ماهواره و مانند آن، كه همان تأثير، و شايد
شديدتر از آن را دارد، نابود كرد؟
جواب:البتّه وسايل فساد را مىتوان نابود كرد، و سبب ضمان نمىشود. ولى افراد مجاز نيستند خودسرانه اين كار را انجام دهند؛ چون سبب هرج و مرج مىشود. بلكه بايد طبق برنامه و ضوابط، و زير نظر حاكم شرع و مسئولين ذى ربط، انجام شود.
ز) فيلمها و طنزها
سؤال 1719-آيا مىتوان از برنامههاى طنز و شوخى و خنده و تفريح و سرگرمى، در جهت ارزشهاى اسلام و انقلاب و فقه اسلامى استفاده كرد؟
جواب:كاملًا امكانپذير است؛ مشروط بر اين كه در محتواى آن دقّت كافى شود.
سؤال 1720-آيا شرعاً مىتوان مطالب جدّى و حقيقى را با لعاب نازكانديشى و نازك گويى، ظريف كارى و لطيفپردازى، همراه با فكاهى و مطايبه طنز، ارائه كرد؟
جواب:هرگاه خالى از سخن خلافى باشد، و اهداف سازندهاى حاصل گردد، اشكالى ندارد.
سؤال 1721-آيا در روايات طنز وجود دارد؟ آيا مىتوان طنز را به طنز قرآنى و روايى تقسيم كرد؟
جواب:در تواريخ اسلامى، و سيره پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله، يا ائمّه هدى عليهم السلام ديده مىشود.
سؤال 1722-طنز و نقد مذموم، از طنز و نقد و مزاح ممدوح، با چه معيارى جدا مىشود؟
جواب:معيار، رعايت موازين شرعى، و جدا كردن حلال از حرام است.
سؤال 1723-آيا تضييع اوقات مردم، در قالب فيلم، نمايشنامه، شعرخوانى و خاطره گويى از طريق برنامههاى سرگرم كننده كم محتوى، و نمايشهاى سبك و بىمغز شرعاً جايز است؟
جواب:اگر صرفاً تضييع اوقات باشد، كار خوبى نيست، ولى اگر بدآموزى و خلاف شرع در آن باشد، حرام است.
سؤال 1724-به نظر شما ويژگى شرعىِ طنز دينى كدام است؟
جواب:طنز دينى آن است كه اوّلًا: هدف صحيحى را دنبال كند. و ثانياً: خالى از خلاف شرع باشد.
سؤال 1725-لطفاً به سؤالات زير پيرامون طنز جواب فرماييد:
الف)دروغهايى كه در برنامههاى طنز و سرگرمكننده گفته مىشود، چه حكمى دارد؟
جواب:هرگاه قرينهاى بر جدّى نبودن وجود داشته باشد، اشكالى ندارد.
ب)استهزا و توهين به ديگران در برنامههاى تفريحى طنز چه حكمى دارد؟
جواب:اگر واقعاً توهين باشد، جايز نيست.
ج)لطيفههايى كه درباره اهالى برخى مناطق ايران گفته مىشود، در چه محدودهاى مجاز، و در چه صورت حرام مىباشد؟
جواب:در مواردى كه باعث هتك اهالى آن منطقه شود، جايز نيست.
د)اگر طنز به گونهاى در جامعه ترويج يابد كه ديگر هتك حرمت و توهين حساب نشود، يا به دليل وجود قرائن حاليّه يا مقاليّه، باعث اذيّت و ايذا نگردد، چه حكمى دارد؟
جواب:در چنين فرضى اشكالى ندارد.
سؤال 1726-لطيفههايى كه درباره ملل غير مسلمان گفته مىشود، چه حكمى دارد؟ در مورد ملل مسلمان چطور؟
جواب:در هر دو مورد بايد ادب اسلامى رعايت شود، و هتك و توهينى به عمل نيايد. مگر ملّتهايى كه محارب با مسلمين هستند.
سؤال 1727-آيا مىتوان براى جذب مخاطبين در صدا و سيما، و فيلمها و سريالها و سينماها، با تمسّك به عناوين ثانوى و رعايت مصالح اهمّ، طنز را تجويز كرد؟
جواب:طنز به صورتى كه در بالا گفتيم، احتياج به عناوين ثانويّه ندارد. و با
امكان استفاده از طنزهاى مشروع، نيازى به طنزهاى حرام نيست.
سؤال 1728-اگر نمايشهاى طنزآميز و خندهآور، بدآموزى داشته باشد، يا سبك و بىمغز و گمراهكننده باشد، چه حكمى دارد؟
جواب:در فرض بالا جايز نيست.
سؤال 1729-اگر در طنز قصد جدّى بر دروغ و توهين و استهزا نباشد، از نظر شرعى چه حكمى دارد؟
جواب:هرگاه قرينهاى همراه آن باشد، و مايه هتك و بىاحترامى نشود، اشكالى ندارد.
سؤال 1730-آيا طنز در قرآن و سيره عملى اهل بيت عليهم السلام وجود دارد؟
جواب:آرى؛ طنز به معناى بالا در كتاب و سنّت وارد شده است.
سؤال 1731-آيا استفاده از صداى زنان، و رفتار و كردار آنان، در عرصههاى هنرى، در قالب طنز و ايجاد خنده و شادى جايز است؟
جواب:زنان بايد در همه حال، وقار اسلامى خود را حفظ كنند.
سؤال 1732-آيا در برنامههاى صدا و سيما و نمايش طنز، به مقتضاى فضاى شاد برنامه، خنديدن بازيگران و هنرمندان زن به صورت قهقهه، فرياد، آه و ناله جايز است؟ به عنوان ثانوى چطور؟
جواب:از جواب سابق معلوم شد.
سؤال 1733-اگر طنز و طنزپردازى به صورت شغل درآيد، يا حرفهاى بيهوده و لغو و سبك براى سرگرمى و ايجاد خنده در آن به كار رود، چه حكمى دارد؟
جواب:در چنين صورتى حرام است.
سؤال 1734-ماهيّت طنز و مطايبه، با رعايت موازين شرعى چيست؟
جواب:طنز و مطايبه شرعى همان سخنان نشاطانگيزى است كه مشتمل بر يكى از محرّمات مانند توهين، هتك، غيبت، و فساد جنسى نباشد.
سؤال 1735-آيا تمسخر افرادى كه متجاهر به فسق هستند، جايز است؟
جواب:در صورتى كه راه نهى از منكر، منحصر به اين كار باشد، جايز است.
18- سؤالات سياسى
سؤال 1736-با توجّه به وضعيّت كنونى مسلمانان فلسطين، و عدم امكان حضور فيزيكى و جهاد براى مسلمانان كشورهاى ديگر، وظيفه ما در قبال اين مسأله چه مىباشد؟ به نظر حضرتعالى وظيفه خاصّ دانشجويان چيست؟
جواب:مسأله فلسطين يك مسأله كاملًا جدّى، و انتفاضه در شكل اخير از هر زمان پرشورتر است، و شرايط بين المللى و كشورهاى اسلامى نيز با گذشته تفاوت بسيار دارد، كه شرح آن در اين مختصر نمىگنجد. به همين دليل بايد اقدامات جدّى ترى صورت گيرد. ولى چون اقدامات پراكنده مخصوصاً در زمان ما، نتيجهبخش نيست، بايد يك برنامهريزى حساب شده با حضور نمايندگان ارگانهاى مختلف انجام گيرد، و به دنبال آن حمايتهاى گوناگون از فلسطينىهايى كه همه روزه آماج حملات دشمنان بىرحم و وحشى قرار دارند، صورت پذيرد.
تشكيل چنين جلسهاى را براى برنامهريزى، واجب و لازم مىدانيم.
سؤال 1737-نظر اسلام در مورد اعتصاب غذا، كه بعضى از زندانيان سياسى و غير سياسى به عنوان اعتراض به وضع نامناسب زندان، و يا اعتراض به حكمى كه دادگاه صادر كرده، به آن متوسّل مىشوند چيست؟
جواب:در صورتى كه باعث ضرر مهمّى در جان يا بدن نشود، اشكال ندارد.
مگر اين كه زندانى در معرض خطرى باشد كه هيچ راهى براى رهايى از خطر جز اعتصاب غذا نباشد؛ كه در اين صورت نيز جايز است.
سؤال 1738-اعتصاب بعضى از كارمندان دولت ظالم، به عنوان اعتراض به احكامى كه از سوى دادگاه صادر مىشود، و حاوى توهين به دين و مذهب، يا موهن جلوه دادن دين مىباشد، چه حكمى دارد؟ با توجّه به اين كه گاه اين اعتصابات به از دست دادن شغل آنها منجر مىشود؟
جواب:موارد مختلف است؛ گاه مسألهاى كه به خاطر آن اعتراض كرده، از نظر اسلام مهمتر است، مثل اين كه مقدّسات دين، يا بلاد مسلمين، يا خود مسلمين، در خطر باشند. و گاهى از اوقات آن مسأله نسبت به خطرى كه براى اعتصاب
كنندگان پيش مىآيد، كم اهميّتتر است. خلاصه اين كه حكم داير مدار قاعده اهمّ و مهمّ است.
سؤال 1739-وظيفه مسلمانان، مخصوصاً كسانى كه داراى موقعيّت اجتماعى مهمّى هستند، به هنگامى كه اسلام از ناحيه بعضى از حكومتها مورد تعرّض قرار مىگيرد، چيست؟ لازم به ذكر است كه اين هجمهها گاه مستقيم، و برخى اوقات غير مستقيم انجام مىشود، و اعتراض به آنگاه، منجر به زندان يا شكنجه و تبعيد، و گاه نيز به قتل مىانجامد؟
جواب:از جواب سابق روشن شد.
سؤال 1740-آيا تظاهرات آرام بر عليه سياست حاكم ظالمى كه وظيفهاش حكومت دينى است، جايز مىباشد؟ با توجّه به اين كه روشهاى ديگر اعتراض مفيد نبوده، و اين روش نيز ممكن است خطر قتل به همراه داشته باشد. آيا اين عمل نوعى جهاد دفاعى محسوب مىشود؟
جواب:هرگاه اسلام در خطر باشد، و هيچ راهى براى دفاع از اسلام جز اين راه نباشد، اين كار پس از اجازه از حاكم شرع واجب است. ولى نبايد خودسرانه دست به اين كار زد، كه مايه تفرقه و سستى مىشود.
سؤال 1741-اخيراً عدّهاى خود را حسينى، و گروه ديگر را يزيدى مىنامند، و هر يك از دين و مقدّسات مايه مىگذارند. اين امر سبب شده كه اين جانب نسبت به مسائل دينى سست شوم. راهى پيش رويم بگذاريد كه از اين آفت دينزدگى رهايى يابم.
جواب:شما در اينجا بايد به مضمون آيه شريفه «يا ايُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ انْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ اذَا اهْتَدَيْتُمْ»؛[1]سعى كنيد وظيفه خود را خوب و خالصانه انجام دهيد. خداوند شما را يارى خواهد كرد. از مطبوعات فاسد و مفسد پرهيز كنيد، و وارد جرّ و بحثهاى جناحى نشويد.
[1]«اى كسانى كه ايمان آوردهايد! مراقب خود باشيد. اگر شما هدايت يافته باشيد، گمراهى كسانى كه گمراه شدهاند، به شما زيان نمىرساند.» (سوره مائده؛ آيه 105)
19- صدقه
سؤال 1742-عدّهاى از برادران بسيجى در راستاى اهداف خيرخواهانه اقدام به تأسيس مؤسّسه امور خيريّهاى نمودهاند. لطفاً به سؤالاتى در اين راستا پاسخ فرماييد:
الف)نظر حضرتعالى درباره چگونگى صرف صدقه در امور زير چيست؟
1-صرف صدقه براى ساخت ساختمان مؤسّسه خيريّه. اين ساختمان براى درمانگاه خيريّه، ساختمان ادارى، خدمات رفاهى، و قرض الحسنه مورد استفاده قرار خواهد گرفت، و سود حاصله متعلّق به خيريّه است.
2-صرف صدقه براى خريد اقلام ضرورى، مانند موادّ غذايى، پوشاك، لوازم ادارى و مانند آن.
3-اختصاص دادن صدقه به صورت وام ضرورى براى خانوادههاى تحت پوشش.
4-صرف صدقه براى امورات تعاونى به نفع مؤسّسه امور خيريّه.
5-هزينه كردن صدقه براى مدّتى معيّن و مشخّص، به عنوان موجودى اوّليّه صندوق قرض الحسنه، كه زير نظر مؤسّسه اداره مىشود، و استفاده از سود حاصله براى امورات خيريّه.
6-صرف صدقه براى سرمايهگذارى و استفاده بردن از سود آن به نفع امور خيريّه.
7-استفاده از صدقه براى حقوق كارمندان خيريّه.
8-صرف صدقه براى امور فرهنگى خانوادههاى تحت پوشش.
جواب:صدقات فقط به نيازمندان مىرسد؛ مگر اين كه مردم به قصد هر كار خير بدهند.
ب)ديدگاه حضرتعالى در ارتباط با نحوه صرف صدقه چيست؟
جواب:صدقه به نيازمندان مىرسد.
ج)نظرتان در ارتباط با فروش اجناس مازاد و اضافى متعلّق به خيريّه، و وسائلى كه جمعآورى مىشود، و مورد استفاده نيست، چه مىباشد؟