مشهد هجرت نمايم، تا هرچه زودتر از اين نابسامانى روحى نجات پيدا كنم؟
جواب:در صورتى كه هيچ راهى براى حفظ دين و ايمان خود جز هجرت نمىبينيد، هجرت كار لازم و شايستهاى است؛ ولى اين كار را با مطالعه بيشتر و موافقت پدر و مادر انجام دهيد.
ح) توبه از گناه
سؤال 1787-انسان بسيار گنهكارى هستم، و گناهان وحشتناكى مرتكب شدهام. از اعمال گذشته توبه كرده، و در اوّلين مرحله، پشيمان و نادم هستم. آيا خدا مرا مىبخشد؟ چه كارهايى اجر بسيار زياد دارد، كه در ابتدا آنها را انجام دهم، تا آرامش يابم؟
جواب:بالاترين عمل، اميداوارى به عفو و بخشش الهى، و پرهيز از آنچه خداوند در قرآن، و پيامبر اكرم و ائمّه معصومين عليهم السلام در فرمايشاتشان فرموده، و علما و مجتهدين در رسالهها بيان كردهاند. سعى كنيد با كارهاى خوبِ آينده، مخصوصاً خدمت به مردم با دست يا زبان يا مال، اعمال بد گذشته را جبران كنيد.
سؤال 1788-اگر انسان قبل از بلوغ گناهانى كه مربوط به خودش باشد (نه حقّ النّاس) را با علم و آگاهى مرتكب شده باشد، حكمش چيست؟
جواب:از جواب بالا معلوم شد.
29- مراسم ولادت امام هفتم عليه السلام
سؤال 1789-سالروز ولادت امام هفتم عليه السلام، مقارن با ايّام سوگوارى حضرت سيّد الشهداء عليه السلام و يارانش مىباشد، كه جمع بين اين دو در اذهان عمومى تا حدّى متناقض مىنمايد. در حالى كه نسبت به ميلاد حضرت زينب كبرى عليها السلام كه در ايّام فاطميّه و در شعاع شهادت حضرت زهرا عليها السلام قرار گرفته، اين مشكل به ذهن نمىآيد.
در مقايسه اين دو، نكات ذيل حائز اهميّت است:
1-فاصله زمانى ولادت امام موسى بن جعفر عليه السلام (هفتم صفر، بنابر تنها روايت
موجود) از شهادت امام حسين عليه السلام حدود 26 روز مىباشد. در حالى كه ميلاد حضرت زينب عليه السلام (پنجم جمادى الاولى) با شهادت حضرت فاطمه عليها السلام (سيزده جمادى الاولى) هشت روز فاصله دارد.
2-بىشك مقام و مرتبت حضرت موسى بن جعفر عليه السلام كه هفتمين امام شيعيان است، از حضرت زينب عليها السلام كه از مقام امامت برخوردار نيستند، بالاتر است، و به همين نسبت، ميلادشان نيز اهميّت بيشترى دارد.
3-با توجّه به احاديث معتبر، بر هيچ كس پوشيده نيست كه در جمع معصومين عليهم السلام، شأن و منزلت بانوى محشر، مركز اتّصال نبوّت به ولايت، امّ الائمّه، حضرت زهرا عليها السلام نيز از فرزندش امام حسين عليه السلام والاتر است.
ولى با كمال تعجّب محافل مذهبى در سالروز ميلاد حضرت زينب عليها السلام به جشن و سرور پرداخته، لكن به زاد روز آن امام همام اهتمام نورزيده، و مع الاسف بىتوجّه از كنار آن مىگذرند، بلكه عموم مذهبىها در برخورد با مجلسى تحت عنوان بزرگداشت ولادت حضرتش، به طرح اشكال مىپردازند. لطفاً در اين راستا به دو سؤال زير پاسخ فرماييد:
الف)نظر حضرتعالى در مورد موضوع فوق چيست؟
جواب:با توجّه به اين كه معمول شيعه آن است كه عزادارى امام حسين عليه السلام را تا اربعين ادامه مىدهد، و در پايان ماه صفر نيز وفاتهاى متعدّدى است؛ به خاطر اين جهات مختلف، كلّ دو ماه محرّم و صفر در عرف پيروان مكتب اهل بيت عليهم السلام به عنوان دو ماه سوگوارى معروف شده است، به همين دليل از برگزارى جشن عروسى در تمام اين دو ماه اجتناب مىكنند؛ از اين جهت تولّد امام كاظم عليه السلام تحت الشعاع مصائب مختلف مجموع اين دو ماه قرار گرفته است. در حالى كه مسأله تولّد حضرت زينب عليها السلام در مقايسه با شهادت زهراى مرضيّه عليها السلام اين چنين نيست.
علاوه بر اين، در بعضى روايات نيز آمده كه بعد از واقعه كربلا تا چهل روز آثار عزاى آن حضرت در طبيعت نيز بوده است. اين نكته نيز فراموش نشود كه طبق بعضى روايات معروف، روز هفتم ماه صفر، روز شهادت امام حسن مجتبى عليه السلام
است. به خصوص اين كه ولادت حضرت زينب عليها السلام قبل از شهادت زهراى مرضيّه است.
ب)با عنايت به مقدّمه مطوّل و موارد سهگانه فوق الذّكر، آيا برپايى محفل ميلاد زاد روز حضرت امام موسى بن جعفر عليه السلام، و ذكر ميلاد آن بزرگوار، و ابراز سرور و شادى توسّط محبّان آن حضرت، خلاف شرع است؟
جواب:خلاف شرع نيست؛ ولى اولى آن است كه حرمت اربعين (چهل روز) شهادت، مقدّم داشته شود.
30- مسائل عمومى مشاغل
سؤال 1790-اگر نگهبانى به وظيفه خود عمل نكند (مثلًا سر وقت در محلّ پست خود حاضر نشود) آيا پولى كه مىگيرد و غذايى كه مصرف مىكند، اشكال شرعى دارد؟
جواب:هر كارگر و كارمندى به وظيفهاش عمل نكند، حقوق او اشكال دارد.
سؤال 1791-شخصى 14 الى 15 سال است كه در ادارهاى خدمت مىكند، و چون استخدام شده، بايد مبلغ معيّنى به او بدهند تا از آنجا برود. آيا مىتوان او را اخراج كرد؟
جواب:آرى در صورت تخلّف و نپذيرفتن تذكّرات، اخراج او بىمانع است؛ ولى حقّ و حقوق عرفى و قانونى او را بايد پرداخت كرد.
سؤال 1792-بعضى ادارات به شاگردان ممتاز كارمندانشان مبلغى به عنوان جايزه مىدهند. اگر يكى از اين كارمندها كارنامه شخص ديگرى (مثلًا برادرزادهاش) را ارائه دهد، استفاده از جايزه دريافتى چه حكمى دارد؟
جواب:در صورتى كه مخالف مقرّرات آن اداره باشد جايز نيست.
سؤال 1793-ارگانهاى دولتى افرادى را از طريق امتحان و مصاحبه و مانند آن، و تعدادى را نيز از طريق رابطه و پارتىبازى، گزينش و به كار مىگيرند. به نحوى كه اگر اين رابطه نبود، افراد ديگرى را از طريق امتحان و مصاحبه، جذب مىكردند.
حقوق و مزاياى افرادى كه از طريق پارتىبازى، جذب كار شدهاند چه حكمى دارد؟
جواب:اصل اين كار جايز نيست، و حقوقى كه مىگيرند اشكال دارد.
سؤال 1794-همانطور كه مستحضريد امكانات و وسايل دولتى، نظير خودرو، در صورتى كه تمامى هزينه آن توسّط بيت المال پرداخت گردد، خودرو خدمت محسوب مىشود، و استفاده شخصى از آنها ممنوع است. آيا اجازه مقام مافوق مجوّز استفاده شخصى از اين وسايل مىگردد؟ به عبارتى سادهتر، آيا مافوق مىتواند اجازه دخل و تصرّف در بيت المال را صادر كند؟
جواب:در صورتى كه مطابق مقرّرات چنين اجازهاى نداشته باشد، استفاده از آن جايز نيست.
سؤال 1795-ريختن اجناس زائد (ميوههاى فاسد، كارتن، بستهها، و مانند آن) به داخل جوى آب چه حكمى دارد؟
جواب:ريختن آنها در جوى آب، و آنچه باعث اذيّت و آزار و ضررِ و زيان مردم مىشود، جايز نيست، و بهتر است در مكانهايى كه معمولًا براى آن كار در نظر گرفته شده ريخته شود.
سؤال 1796-طبق قانون ساعت ورود و خروج براى كليّه پرسنل ادارات (حتّى رئيس و مدير كل) يكسان مىباشد. آيا صرف رياست مجوّز تخلّف از قانون مىشود؟
آيا رئيس يك اداره حق دارد هر زمان كه اراده كرد وارد يا خارج شود، و ساعتى براى اين كار ثبت نكند؟
جواب:تفاوتى بين رئيس و مرئوس از اين جهت نيست. مگر اين كه مقرّرات اداره متبوعه، حقّ خاصّى براى شخصى در نظر گرفته باشد.
سؤال 1797-در بعضى ادارات مزايايى به عناوين مختلف، كه قبلًا واقعيّت خارجى داشته، به رؤسا پرداخت مىشود. مثل اين كه چون بازرسان اداره در مدّت سكونت در شهر محلّ مأموريّت به علّت عدم وجود مهمانسرا، در منزل رئيس اداره پذيرايى مىشدند، لذا مبلغى به عنوان حقّ سفره به آنها پرداخت مىگرديد، امّا با توجّه به اين كه در حال حاضر چنين مواردى به وجود نمىآيد، و عناوين از بين رفته، و هر
اداره امكانات كافى براى امثال اين امور تدارك ديده است، دريافت چنين مبالغى از بيت المال چه حكمى دارد؟
جواب:در صورتى كه خلاف مقرّرات باشد جايز نيست.
سؤال 1798-در بعضى ادارات دولتى، آخرين حدّ اضافه كارى 120 ساعت است، كه محاسبه آن به دقّت توسط رئيس اداره انجام مىشود. در حالى كه براى خود رئيس اداره بدون انجام هيچ گونه محاسبه، و حتّى انجام اضافه كارى، اين حد لحاظ مىشود. آيا دريافت اين مبلغ بدون انجام كار، و حتّى مبلغ نهايى به خاطر چند ساعت مجاز مىباشد؟
جواب:در صورتى كه خلاف مقرّرات باشد جايز نيست.
سؤال 1799-دير آمدن و زود رفتن از محلّ كار چه حكمى دارد؟
جواب:بايد وقت را شرعاً مراعات كنند.
سؤال 1800-هنگامى كه به حضرت على عليه السلام اعتراض كردند: «چرا در حقوق و تقسيم بيت المال فرقى نمىگذاريد ....» ايشان فرمودند: «در كتاب خدا كه فرقى نديدم، و عمل پيامبر صلى الله عليه و آله را هم كه خودتان ديديد!» پس تفاوت حقوقها بر چه اساسى است؟
جواب:ظاهراً آنچه در آن حديث و احاديث مشابه آن آمده، ناظر به مال الخراج است؛ زيرا اراضى خراجيّه متعلّق به همه مسلمين مىباشد، و بايد به طور مساوى تقسيم شود. به علاوه بعيد نيست اين سخن اشاره به امتيازاتى باشد كه در زمان عثمان ميان شرفاى قبايل و زورمندان قائل مىشدند. ولى اگر تفاوت به خاطر كثرت عائله، يا خدمت بيشتر، و فعّاليّت افزونتر در امور اسلامى باشد، اشكالى ندارد.
سؤال 1801-كاركنانى كه در ادارات مشغول خدمت هستند، نوعى اضافه كار، يا حقّ الزحمه- به تناسب مشاركت در انجام برخى از فعّاليّتها- دريافت مىكنند. اگر به هر يك از كاركنان به تناسب فعّاليّتى كه انجام دادهاند حقّ الزحمهاى بيشتر يا كمتر تعلّق گيرد تكليف چيست، و چه تكليفى متوجّه عامل تقسيم و كارمند مربوط است؟
جواب:عامل تقسيم بايد مطابق قانون و برنامه عمل كند، و حقّ كسى را ضايع نكند. و اگر خلاف كرد، كاركنان حقّ اعتراض دارند.
سؤال 1802-آيا مسئول حراست يك اداره مىتواند فردِ مسلمانِ نماز خوانِ شيعه دوازده امامى را جهت تست اعتياد بالاجبار وادار نمايد كه به طور ايستاده و بدون آب و طهارت در شيشهاى ادرار نمايد؟
جواب:آزمايش عدم اعتياد نيازى به چنين كارهايى ندارد، و هيچ كس نبايد ديگرى را به اين گونه كارها مجبور كند.
سؤال 1803-در نوبت كارى شب به افرادى كه در اين مركز نگهدارى مىشوند غذاى سادهاى مىدهند. پرسنل، يا از غذاى ظهر كه مفصّلتر بوده براى شام خود استفاده مىكنند، يا از انبار، موادّ اوّليّه مىگيرند و براى خود غذاى ديگرى مىپزند، كه با غذاى كسانى كه در اين مركز نگهدارى مىشوند تفاوت دارد. لطفاً بفرماييد:
1-خوردن غذايى كه با غذاى سالمندان متفاوت است، چه حكمى دارد؟
2-خوردن غذا همراه و مانند سالمندان (از نظر نوع و طرز پخت) مخصوصاً هنگام افطار و سحر در ماه مبارك رمضان چه حكمى دارد؟
جواب:اين كار اصولًا با روح آداب اسلامى سازگار نيست، و اگر بر خلافِ مقرّراتِ تغذيه آن محلّ باشد، حرام است.
سؤال 1804-شخصى مأمور خريد يك شركت است، و از مغازه خاصّى براى آن شركت خريد مىنمايد. البتّه اجناس آن مغازه ارزانتر از جاهاى ديگر است، و آن شخص در حدّ ممكن چانه مىزند. بنابراين خريد از آن مغازه به نفع شركت مىباشد.
ولى صاحب مغازه مبلغى به مأمور خريد مىدهد، كه هميشه از آن مغازه خريد كند.
گرفتن اين پول چه حكمى دارد؟
جواب:هرگاه آن پول از محل درآمد صاحب مغازه باشد، و اثرى روى قيمت اجناس خريدارى شده نگذارد، اشكالى ندارد.
سؤال 1805-برخى از مؤسّسات و دستگاهها به خاطر ارائه خدمات، از مردم پول دريافت مىكنند، (و به منظور كمك به كارمندان و كاركنان آن مركز، درصدى از
درآمد فوق ميان اعضا تقسيم مىشود) حال اگر كارمند يا كارمندانى براى افزايش درآمد مؤسّسه، اقدام به گرفتن هزينه به ناحق از مراجعهكننده نمايند، تا از سهم بيشترى برخوردار شوند، آيا در صورت اطّلاع از عمل فوق، دريافت پول از مركز مربوطه (چه دولتى و چه غير دولتى) شرعاً و قانوناً مجاز است؟ (لازم به يادآورى است كه درآمد مركز مربوطه در يك محل جمعآورى شده، سپس ميان اعضا تقسيم مىگردد).
جواب:اگر چيزى بيش از مقرّرات آن مؤسّسه دريافت دارند جايز نيست، و تقسيم آن نيز حرام است.
سؤال 1806-چنانچه يكى از كاركنان بانكها يا مؤسّسات دولتى، با استفاده از اسم و عنوان و تخصّص خود، در ساعات غير ادارى براى كسى كه مشترى بانك يا مؤسّسه است كار كند، و حقوق دريافت نمايد، در صورتى كه در بانك يا مؤسسه خود به تخصّص او نياز باشد و حاضر به انجام كار اضافى نگردد، حقوق دوّم او چه وضعى دارد؟
جواب:كسى مجبور نيست تخصّص خود را در خارج از دايره قراردادش در اختيار ديگرى بگذارد.
سؤال 1807-چنانچه شركتى، با اين هدف كه از موقعيّت شغلى كارگزاران دولت، يا بانكها براى كسب امتيازات مالى و پشتيبانى از برنامههاى خود بهرهمند شود، كارمندى را به عنوان عضو هيئت مديره شركت معرّفى، يا انتخاب نموده، و با واگذارى سهام در سرمايه شركت شريك نمايد، و آن شخص نيز به هر ترتيب از قصد شركت آگاه باشد، آيا حقوقى كه از طرف شركت به وى پرداخت مىشود، يا اصل سود سهامى كه از طريق مذكور به نام او ثبت گرديده، براى گيرنده حلال است؟ حقوقى كه شخص مذكور از مؤسّسه اصلى متبوع مىگردد چه حكمى دارد؟
جواب:چنانچه برنامه جديد مزاحمتى با كار قبلى نداشته باشد، و بر خلاف مقرّرات و تعهّدات او نباشد، هر دو حقوق براى او حلال است.
سؤال 1808-آيا كار كردن نزد شخصى كه درآمدش از پول حرام است، جايز مىباشد؟
جواب:اگر يقين داشته باشيد كه مزد شما را از پول حرام مىدهد، جايز نيست.
سؤال 1809-آيا تجمّلگرايى در ادارات را به عنوان آبروى مملكت مىدانيد؟
جواب:اگر تجمّلگرايى به معناى اسراف و تبذير باشد، حرام است، و اگر اسراف و تبذير نيست، بهتر ترك آن است.
سؤال 1810-از قديم الأيام كار در خارج خانه بر دوش مردان بوده است. اكنون به خاطر جهل بعضى از مردان، برخى از مشاغل اجتماعى را، كه نياز به بودن زن نمىباشد، به آنها محوّل كردهاند. آيا صحيح است كه بعضى از زنان، مشاغل مردان را بدست بگيرند، در حالى كه طبيعت براى هر يك از زن و مرد، مشاغل مختصّ به خود را قرار داده است؟
جواب:اشتغال زنان به كار، با حفظ جهات شرعى، حرام نيست. ولى بىشكّ مسأله تربيت فرزندان براى زنان مهمتر است.
31- مشاغل خاصّ
الف) شغل روحانيّت
سؤال 1811-هدف شما از طلبگى، و رمز موفقيّتتان در اين راه چه بوده است؟
جواب:در صورتى كه نظم و پشتكار و خلوص نيّت براى خدمت را رعايت كنيد موفّق خواهيد شد.
سؤال 1812-آيا طلبهاى كه لباس روحانيّت مىپوشد، بايد همان موقع به تبليغ برود؟ به نظر شما يك طلبه چه موقعى بايد لباس بپوشد؟
جواب:بعد از اتمام لمعتين زمان مناسبى براى پوشيدن لباس روحانيّت است.
و چه بهتر كه از همان زمان تمرين تبليغ را شروع كند، و سپس به تبليغ برود.
سؤال 1813-به نظر شما متحجّر به چه كسانى گفته مىشود؟
جواب:معمولًا اين كلمه درباره كسانى به كار برده مىشود كه تأثير شرايط و زمان و مكان را در مسائل شرعيّه درك نمىكنند.
سؤال 1814-نظر حضرتعالى در مورد سخن امام راحل قدس سرّه كه فرمودند «هركس در