سؤال 279-چندى است كه مكبّر نماز جماعت مسجد روستايمان، تكبيرات نماز را به وسيله بلندگو مىگويد. شخصى به عدّه قليلى از مأمومين القا كرده كه نماز جماعتى كه تكبير آن با بلندگو گفته شود باطل، و قضاى آن واجب است! بدين جهت، آن عدّه قليل همزمان با نماز جماعت، نماز خود را به صورت فُرادى مىخوانند. در حالى كه زمانى كه نماز جماعت با بلندگو برگزار مىگردد، به تعداد مأمومين افزوده شده، و در استفاده از بلندگو انگيزهاى جز تبليغ در امر نماز و تشويق سايرين نمىباشد. لطفاً نظر خود را در رابطه با امور زير مرقوم فرماييد:
1-جماعتى كه تكبيراتش با بلندگو گفته شود چه حكمى دارد؟
2-نماز كسانى كه نماز خود را همزمان با جماعت به صورت فرادى مىخوانند چگونه است؟
3-شخصى كه با القاى نظريّه مذكور باعث تفرقه و جدايى در جماعت شده، چه حكمى دارد؟
جواب:1- در صورتى كه تكبير را بلند بگويند هيچ گونه ضررى به نماز جماعت نمىرساند، ولى بايد صداى بلندگو طورى تنظيم شود كه مزاحمتى براى مردم ايجاد نشود. مخصوصاً در نماز صبح اوّل وقت؛ و در هر حال اگر گوينده تكبير از اين دستور تخلّف كند، لطمهاى به جماعت نمىزند.
2-كسانى كه به هنگام اقامه جماعت نماز فرادى مىخوانند اگر نماز آنها اهانت به جماعت، يا هتك امام جماعت باشد نمازشان اشكال دارد.
3-افراد نبايد بدون اطّلاع از مسأله پيش خود اظهار نظرى كنند كه باعث تفرقه بين مؤمنين گردد.
سؤال 280-برخى از جلسات قرائت قرآن، كه به طور هفتگى و مستمر در منازل تشكيل مىشود، قبل از مغرب شروع و ساعتى پس از مغرب خاتمه پيدا مىكند.
روحانى محل از اعضاى آن جلسات خواسته كه جهت حفظ احترام مسجد، و به منظور اين كه روش مذكور فراگير نشود، وقت جلسه را طورى قرار دهند كه قبل از مغرب تمام، يا پس از پايان نماز جماعت آغاز شود. امّا آنها نپذيرفتهاند و مىگويند:
«ما نماز جماعت را، توسّط يكى از اعضا، در محلّ تشكيل جلسه برقرار مىكنيم.» به نظر حضرت عالى حق با كيست؟
جواب:سزاوار نيست جلسات قرائت قرآن مزاحم نماز اوّل وقت شود؛ ولى اگر هنگام اذان جلسه را موقّتاً تعطيل كنند، و نماز جماعت را برپا دارند، و بعد از نماز جلسه را ادامه دهند، مانعى ندارد. و اگر مراعات جماعت مسجد نيز بشود، بهتر است.
سؤال 281-واقف خواهان اعلميّت و اهل محل بودن پيش نماز مىباشد، ولى هم اكنون پيش نماز امام جمعه محترم شهر است، كه اهل اين شهر نمىباشد. اقامه نماز به امامت فرد مذكور چه حكمى دارد؟
جواب:نظر واقف نسبت به تعيين امام جماعت شرط نيست.
سؤال 282-امام جماعت محلّ در يكى از سخنرانيهاى خود فرمود: «انسان مىتواند اعمال مستحبّى هر روز خود را، به يكى از امامان معصوم عليهم السلام اهدا كند تا مورد استجابت واقع گردد.» نظر جنابعالى در اين مورد چيست؟
جواب:اهداى اعمال مستحبّى به معصومين عليهم السلام اشكالى ندارد، بلكه مستحبّ است؛ ولى اگر عمل اشكالى داشته باشد، با اين كار برطرف نمىگردد.
نماز آيات
سؤال 283-لطفاً در مورد نماز آيات، به سؤالات زير پاسخ دهيد:
الف)اين كه فرمودهايد اين نماز واجب فورى است، آيا كارهايى مانند قضاى حاجت، يا پرداخت بدهى، و مانند آن، منافات با فوريّت آن دارد؟
ب)اگر در حين خواندن نماز واجب، زلزلهاى رخ دهد، وظيفه ما در مورد نماز واجب و آيات چيست؟
ج)اگر فرد مورد اطمينانى به انسان بگويد: «ديروز زلزله آمده،» و انسان اطمينان پيدا كند، در صورتى كه در مجامع عمومى، مثل بازار و خيابان بوده، و چيزى نشنيده است وظيفه او چيست؟
جواب الف:مراد آن است كه سهل انگارى نكند و عقب نياندازد.
جواب ب:چنانچه در وسط نماز واجب زلزلهاى رخ دهد، بعد از اتمام نماز واجب، نماز آيات را به جا مىآورد.
جواب ج:نماز آيات بر چنين كسى واجب نيست، هر چند احتياط آن است كه آن را بجا آورد.
سؤال 284-در روز 19 خرداد 1383 سيّاره زهره در مدار گردش خود به دور خورشيد، از مقابل خورشيد عبور كرد. به طورى كه براى زمينيان با چشم مسلّح به صورت لكهاى سياه رنگ بر روى خورشيد قابل رؤيت بود.
1-آيا اين پديده همچون كسوف جزئى محسوب گشته، و موجب وجوب نماز آيات مىگردد؟
2-آيا قرار گرفتن ديگر سيّارات در مقابل يكديگر، بطورى كه مانع از رؤيت همديگر شوند، باعث وجوب نماز آيات مىشود؟
جواب 1:اين مقدار كسوف جزئى محسوب نمىشود.
جواب 2:نماز آيات مخصوص به خسوف و كسوف خورشيد و ماه است.
نماز جمعه
سؤال 285-در رساله توضيح المسائل آمده است: «وقت نماز جمعه از اوّل ظهر است به مقدارى كه اذان و خطبهها و نماز مطابق معمول انجام شود، و با گذشتن آن، وقت نماز جمعه پايان مىيابد.» مستدعى است مقدار زمان آن را از نظر ساعت بيان فرمائيد.
جواب:وقت نماز جمعه عبارتست از مقدار زمانى كه براى ايراد خطبهها به صورت متعارف و انجام نماز به طور متعادل لازم است، و ممكن است در حدود يك ساعت الى يك ساعت و ربع از اوّل زوال متعارف باشد، و بعد از آن وقت نماز جمعه مىگذرد.
سؤال 286-در منطقه ما دو نماز جمعه اقامه مىشود، كه مسافت بين اين دو
محل داراى دو راه است؛ نخست راهى قديمى كه مسافت آن كمتر از يك فرسخ است، و ده درصد مردم با پاى پياده آن را طى مىكنند؛ راه دوّم كه جديد و مسافت آن بيش از يك فرسخ است نود درصد مردم با وسيله نقليّه آن را طى مىكنند.
بفرماييد معيار در تعيين مسافت بين جمعتين كدام راه است؟
جواب:معيار راهى است كه غالب مردم از آن استفاده مىكنند.
سؤال 287: 1-حكم حضرت عالى درباره دو نماز جمعه كه از مدّتى قبل در محدوده كمتر از يك فرسخ برگزار مىشود چيست؟
جواب:نمازى كه مقدّم است صحيح است، و دوّمى باطل.
سؤال 288: 2-نمازى كه تأخّر تكبيرى داشته و لو از نظر زمان تأسيس نسبت به ديگرى تقدّم داشته باشد صحيح است، يا ملاكِ صحّت تقدّم تأسيسى است هر چند از نظر تقدّم و تأخّر تكبيرى تقدّم نداشته باشد؟
جواب:معيار شروع در خطبههاست؛ هر كدام قبلًا شروع كنند نمازشان صحيح است.
سؤال 289-امام جمعهاى در ركعت دوّم نماز پس از ركوع قنوت خواند، و بعد از قنوت اشتباهاً دوباره به ركوع رفت، تكليف نماز امام جمعه و مأمومين چيست؟
جواب:نماز امام و مأمومينى كه همراه امام به ركوع اضافى رفتهاند باطل است، و آنها كه متوجّه اشتباه امام شده و به ركوع نرفتهاند نماز خود را به صورت جمعه تكميل مىكنند، و سپس احتياطاً نماز ظهر را هم به جا مىآورند.
سؤال 290-اقامه نماز مستحبّى، يا قضا، يا استيجارى، پس از پايان خطبه و قبل از اقامه نماز جمعه چه حكمى دارد؟
جواب:احتياط ترك آن است.
سؤالاتى ديگر پيرامون نماز
سؤال 291-آيا بر كسى كه يقين دارد براى نماز صبح خواب مىماند، لازم است به كسى سفارش كند كه براى نماز او را صدا كند، يا كار ديگرى كند كه خواب نماند؟ در
صورت احتمال چطور؟ دليل آن چيست؟
جواب:اين كار واجب نيست ولى احتياط آن است كه در صورت علم به فوت
نماز كارى كند كه بيدار شود.
سؤال 292-آيا ازاله موهاى زائد بدن واجب است؟ ترك اين كار تأثيرى در صحّت، يا قبولى نماز دارد؟
جواب:واجب نيست؛ ولى ازاله موهاى اطراف عورت مستحب است.
سؤال 293-اگر «تراشيدن ريش» و «حقّ الناس بر ذمّه داشتن» فحشا و فساد محسوب شود، و استمرار داشته باشد، آيا موجب بطلان تمام نمازهاى انسان مىشود؟ چون به گفته قرآن «نماز انسان را از فساد و فحشا دور مىكند» پس استمرار اين فحشا و فسادها باعث مىشود نماز ما نماز واقعى نباشد. نظر شما چيست؟
جواب:هر نمازى انسان را از گناه و فساد بازمىدارد، ولى دائره آن مختلف
است. هر قدر نماز كاملتر باشد نهى از فساد و فحشايش گستردهتر است.
فصل دهم: احكام روزه
مبطلات روزه
سؤال 294-آيا در هنگام روزه مىتوان دندانها را مسواك كرد؟ اگر مسواكِ مرطوب شده، در اثر تماس با آب دهان مجدّداً براى تميز كردن دندانها به كار رود، چه حكمى دارد؟
جواب:مسواك كردن در حال روزه، مانعى ندارد. ولى اگر رطوبت پيدا كند و مسواك را بيرون آورده و به دهان بازگرداند و رطوبت آن در آب دهان مستهلك نگردد، جايز نيست، و در صورتى كه با خمير دندان مسواك كند، بايد دهان را بعد از آن كاملًا بشويد.
سؤال 295-در يكى از روزهاى ماه مبارك رمضان در كنار موتورى بودم كه دود مىكرد. فكر مىكنم در آن موقع از ناحيه بينى بيشتر تنفّس مىكردم. آيا روزه من باطل شده است؟
جواب:اگر در عرف آن را دود غليظ بدانند، و شما هم عمداً و با توجّه استنشاق كرده باشيد، روزه شما اشكال پيدا مىكند، و اگر مشكوك بوده است، اشكالى ندارد.
سؤال 296-در محلّى كار مىكنيم كه به خاطر موازين بهداشتى مجبوريم هر روز يك يا چند بار در استخر «كلر+ آب» فرو رفته و خارج شويم؛ با توجّه به اين كه كلّ سر و بدن ما در آب فرو مىرود، روزههاى ما چه حكمى دارد؟ در ضمن من و دوستانم نمىتوانيم تمام ماه رمضان را مرخّصى بگيريم. وظيفه ما چيست؟
جواب:بهترين راه آن است كه در استخر برويد و سر را زير آب نكنيد؛ بلكه
آب بر سر خود بريزيد، يا نيمى از سر را يك بار در آب فرو بريد، و نيم ديگر را بار ديگر.
كفّاره و قضاى روزه
سؤال 297-آيا جايز است به وسيله كفّاره روزه، به فقرا اطعام داده شود؟ اين حكم شامل مساكين نيز مىشود؟
جواب:كفّاره روزه را به فقرا و مساكين هر دو مىتوان داد.
سؤال 298-اگر كسى در ماه مبارك رمضان سه روز از روزههاى خود را عمداً با كار حرامى باطل كرده، و اكنون سخت پشيمان باشد، و نتواند براى هر روز 60 روز روزه بگيرد، يا يك بنده آزاد كند، آيا مىتواند فقط به 60 نفر فقير غذا دهد؟
جواب:مطابق، مسأله 1402 رساله توضيح المسائل ما عمل كند.
سؤال 299-شخصى به خيال اين كه در روز ماه مبارك رمضان، آميزش با زوجه نه حرام است و نه روزه را باطل مىكند، مرتكب آن شده است، آيا كفّاره هم دارد؟
جواب:فقط قضا دارد.
تشخيص ضرر براى بيمار
سؤال 300-پزشكان شخص بيمارى را از روزه گرفتن منع مىكنند؛ ولى او مىداند كه روزه برايش ضرر ندارد. چه بايد بكند؟
جواب:بايد روزه بگيرد.
سؤال 301-در بعضى موارد، پزشكان در مورد بيماران چنين اظهار نظر مىكنند:
«روزه براى اين فرد 80% مضر است» و منظورشان اين است كه طبق آمار علمى 80% افرادى كه با اين بيمارى روزه مىگيرند دچار ضرر شدهاند. در صورتى كه اين اظهار نظر براى انسان يقينآور باشد، ولى وضعيّت خود را از نظر تطبيق آمار بر خودش نداند حكم روزه او چيست؟
جواب:چنين آمارهايى در صورتى كه از اطبّاى متعهّد شنيده شود طبعاً موجب
خوف ضرر مىشود، و روزه با آن واجب نيست.
سؤال 302-متأسّفانه كليهام سنگساز است. بدين جهت پزشك مرا از روزه منع كرده، و دستور داده كه روزانه حدّ اقل 10 ليوان آب بنوشم. آيا نظر ايشان، كه فردى متديّن مىباشد، لازم الاتّباع است؟ اگر روزه بگيرم، و به علّت عدم شرب مايعات در روزهاى ماه رمضان كليهام طبق پيشبينى پزشك دچار مشكل شود، آيا مرتكب معصيت شده و روزهام باطل است؟
جواب:هرگاه از گفته طبيب حاذق متعهّد خوف ضرر پيدا كنيد كه روزه برايتان ضرر دارد روزه را افطار مىكنيد، و چنانچه پس از ماه مبارك توانستيد، قضاى آن را به جا آوريد. و اگر بيمارى شما تا ماه رمضان سال بعد ادامه پيدا كرد، قضا بر شما واجب نيست؛ بلكه براى هر روز فقط يك مدّ طعام (هفتصد و پنجاه گرم گندم، يا مانند آن) به فقيرى مىپردازيد. و با توجّه به اين كه اشتياق زيادى براى روزه گرفتن داريد، خداوند ان شاء اللّه به شما اجر روزه داران را عنايت خواهد كرد.
رؤيت هلال
سؤال 303-اگر از سوى حاكم شرع اهل سنّت اوّل ماه رمضان اعلام شود، براى كسانى كه در آن بلاد هستند، و تقيّهاى هم در تبعيّت نيست، و خودشان هم يقين به اوّل ماه پيدا نكردهاند، آيا تبعيّت لازم است؟
جواب:در فرض مسأله، تبعيّت واجب نيست.
سؤال 304-با توجّه به اين كه در زمان حاضر وسايل پيشرفته در زمينه نجوم وجود دارد، و افرادى در اين علم داراى تخصّص بوده، و در اين فن، خِبره مىباشند، و رجوع به اهلِ خبره يك سيره بوده، و صحيح مىباشد؛ و با توجّه به اين كه اين افراد بر اساس محاسبات دقيق اعلان نظر مىكنند. مثلًا مىگويند: «در فلان سال، فلان روز و ساعت و دقيقه و ثانيه، در فلان كشور، كسوف اتّفاق مىافتد» و چنين هم مىشود، پرسش ما اين است كه: چرا در رابطه با حلولِ ماه مبارك رمضان، يا شوّال،