درست شده است، و درازاى آن به طول يك كيلومتر است، آيا گذشتن شخص محرم از درون آن، زير سايه رفتن صدق مىكند؟ و اگر راهى غير از اين وجود داشته باشد يا نداشته باشد، حكم آن فرق مىكند؟
[جواب]
باسمه تعالى: زير سقف و سايه تونل حركت كردن و زير هر سقف و سايه ثابت رفتن، جايز است و آنچه كه ممنوع است، سايهاى است كه همراه شخص باشد، مانند سقف خودروها و غيره، و اللَّه العالم.
(579)
براى گريز از مشقّت و مشكلات و يا بمنظور هماهنگى و وحدت در شعارها در مراسم اسلامى، آيا جايز است كه در خودروهاى معمولى- سقف دار- سوار شود؟ همانگونه كه عامه چنين مىكنند؟
[جواب]
باسمه تعالى: اگر مقصود رفتن روى سقف خودرو باشد في نفسه مانعى ندارد، امّا اگر مقصود سوار شدن در داخل خودرو سقفدار باشد عمل مزبور براى محرم جايز نيست مگر در صورت اضطرار، و اللَّه العالم.
(580)
اگر شخص محرم در آسانسور برقى سوار شود، حكم آن چيست؟ و اگر در ميانه راه و پيش از رسيدن به مكّه- مثلًا در جدّه- چنين كارى كرده باشد، حكم آن چيست؟
[جواب]
باسمه تعالى: اشكالى ندارد، بلكه آنچه كه حرام است، زير سايه رفتن در حال حركت است، و اللَّه العالم.
(581)
حكم سوار شدن در آسانسور كه در ساختمانها بكار برده شده است، در حال احرام چيست؟
[جواب]
باسمه تعالى: اشكالى ندارد، آنچه كه ممنوع است، زير سايه رفتن در حال حركت و سير است نه در حال منزل كردن، و اللَّه العالم.
(582)
آيا بر شخص محرم جايز است كه در نقل و انتقال در حال سفر از خودروهاى بزرگ اتوبوس يا خط واحد كه سقفهاى آن را برداشته باشند استفاده نمايد، با توجه و عنايت به اين كه بدنه و كناره آنها به مقدار زيادى از وزش باد جلوگيرى خواهد كرد ضمن اينكه هواى زياد نيز وجود دارد؟
[جواب]
باسمه تعالى: اگر پنجرههاى آنها باز باشد اشكالى ندارد، و اللَّه العالم.
(583)
وقتى حجاج، در كنار هم مىنشينند بگونهاى است كه گاهى سايه برخى بر برخى ديگر مىافتد، آيا بايد از سايه همديگر نيز پرهيز و خوددارى نمايند؟
[جواب]
باسمه تعالى: خوددارى كردن از آن سايه واجب نيست، و اللَّه العالم.
(584)
بر فرض كه طى كردن راه در روز باشد، و آفتاب از يكى از دو طرف خودرو بتابد، بگونهاى كه ستونهاى پهلوئى و بدنه خودرو از تابش قسمتى از نور آفتاب جلوگيرى كند و سايه آن بر سر شخص محرم يا صورت او بيفتد، آيا بر او واجب است كه از چنين سايهاى پرهيز و خوددارى نمايد؟
[جواب]
باسمه تعالى: اگر شيشههاى آن باز باشد، اشكالى ندارد، و اللَّه العالم.
(585)
آيا بر شخص محرم جايز است كه خودروئى بىسقف سوار شود كه چهار گوشه دارد و ارتفاع دو گوشه آن از سر شخص مُحرم تقريباً
30 سانتىمتر و ارتفاع دو طرف ديگر آن از سر شخص محرم تقريباً 70 سانتىمتر مىباشد بطورى كه بر ذمّه او كفارهاى نباشد؟
[جواب]
باسمه تعالى: اگر شيشههاى خودرو باز باشد بگونهاى كه از ورود باد و يا آفتاب و مانند آن جلوگيرى نكند، كفارهاى بر ذمّه او نيست، و اللَّه العالم.
(586)
در مورد سؤال قبلى، چنانچه امر دائر باشد ميان سوار شدن در خودروى بىسقف يا سوار شدن در خودروى سقف دار، در اين صورت آيا براى شخص مُحرم جايز است كه سوار خودروى سقف دار شود؟
[جواب]
باسمه تعالى: با فرض اين كه بازگذاشتن شيشههاى خودرو امكان نداشته باشد، و بگونهاى باشد كه بودن او در كنار بدنه اين خودرو و نبودن آن يكسان باشد، و مجبور به زير سايه رفتن باشد احتياط در آن است كه سوار خودروى بىسقف گردد و كفاره را هم بپردازد، و اللَّه العالم.
(587)
در وقت احرام بستن، معمولًا براى نقل و انتقال از خودروهاى بىسقف استفاده مىشود كه به هنگام نشستن روى كف اين خودروها، اطراف بدنه آن بالا مىباشد كه باعث زير سايه رفتن مىگردد و معمول چنين است كه به وسيله تخته چوبى، طاقچهاى را ساخته و از آن براى نشستن استفاده مىشود كه از سايه انداختن جلوگيرى كند، اما اين كار باعث بروز برخى از مشكلات از طرف برخى مسئولين مىگردد كه به هنگام بازرسى از حركت اين خودروها جلوگيرى مىكنند و يا برخى از حرفها و سخنهاى رنجآور و توهينآميز را به مؤمنين مىگويند. اين جداى
از خطرهائى است كه از خود راه متوجه ما مىگردد يا در توقف ناگهانى ممكن است رخ دهد، آيا جايز است كه در حالت احرام، به نشستن روى كف همين خودروها اكتفا شود؟
[جواب]
باسمه تعالى: در فرض مذكور، جايز است كه روى كف اين خودروها بنشينند اما بنا بر احتياط، كفاره هم واجب مىشود، و اللَّه العالم.
(588)
راهنما يا روحانى، جز زنها كسى همراه او نيست، آيا بر او جايز است كه همراه آنها در خودروى سقف دار سوار شود، زيرا كه نمىتواند آنها را تنها بگذارد و ترك كند؟
[جواب]
باسمه تعالى: جايز است، لكن بايد كفاره بپردازد، و اللَّه العالم.
(589)
اگر براى شخص محرم، وسيله نقل و انتقال شرعى [خودروى بىسقف] فراهم نگردد، آيا جايز است كه يكسره با خودروئى مجهز و راحت [كولردار] سفر كند؟ يا بر او واجب است كه براى بدست آوردن وسيله نقليه بصورت تدريجى و مرحلهاى عمل كند؟ حتى اگر واجد همه شرائط نباشد؟
[جواب]
باسمه تعالى: واجب نيست كه براى فراهم نمودن وسيلهاى كه شرايط آن فراهم نشده است بصورت تدريجى و مرحلهاى عمل كند و در صورتى كه وسيله نقليه مطلوب فراهم نشده باشد، جايز است كه يكسره به وسيله نقليه راحت و مجهز منتقل گردد، و يك گوسفند براى هر احرام قربانى كند، گرچه بيش از يك بار هم در آن خودرو سوار شده باشد، و اللَّه العالم.
(590)
در مناسك حج (مسأله 269) بطور خلاصه چنين آمده است:
«مردان مُحرم هنگام سير نبايستى زير سايه متحرك رفته يا سايبانى مانند چتر بر سر بگيرند... و احوط بلكه اظهر آن است كه زير سايه چيزى كه روى سر نباشد نيز نرود» سپس در ادامه چنين فرمودهاند: «زير سايه محمل رفتن هنگام سير اشكالى ندارد» مراد و منظور از اين عبارتها چيست؟ و آيا شامل سايه خودرو نيز مىگردد يا خير؟
[جواب]
باسمه تعالى: مراد و منظور از زير سايه محمل رفتن كه اشكالى ندارد، آن است كه خود محمل حركت كند و او نيز بصورت منفصل و در كنار آن و همراه آن برود و حركت كند اما با سايه بوجود آمده از آن و مانند آن، زير سايه قرار گيرد، و همچنين در صورتى كه سوار خودروئى شده باشد كه بىسقف باشد و شيشههايش از اطراف آن باز باشد كه در اين صورت هم جايز است كه زير سايه خودروى ديگرى كه در حركت است حركت كند.
و براه خود ادامه دهد، و اللَّه العالم.
(591)
آيا بر حاجى جايز است كه با وسيله نقليه سقف دار سفر كند در حالى كه براى او امكان دارد كه وسيله نقليه بىسقف كرايه كند، اما به خاطر هزينه مالى چنين كارى انجام نمىدهد. آيا براى زير سايه رفتن بايد كفاره دهد؟
[جواب]
باسمه تعالى: سوار شدن بر خودروى سقف دار جايز نيست مگر در صورتى كه تحمل آن خسارت براى او حرجى باشد كه در اين صورت
مىتواند سوار خودروى سقف دار شود لكن بايد كفاره بپردازد، و اللَّه العالم.
(592)
آيا حرمت زير سايه رفتن با احرام بستن تزاحم دارد و در صورتى كه تزاحم پيش آيد كدام يك مهمتر است، و همين سؤال در ساير محرّمات- غير از زير سايه رفتن- نيز مطرح است؟
[جواب]
باسمه تعالى: حرمت زير سايه رفتن و ديگر محرمات احرام با احرام بستن تزاحمى ندارد و چنانچه شخص محرم شد و اضطرار به ارتكاب بعضى از محرمات احرام مثل زير سايه رفتن يا غير آن پيدا كرد ارتكاب آن جايز است لكن در بعضى از محرمات احرام مثل زير سايه رفتن در صورت ارتكاب آن از روى اضطرار نيز بايد كفاره بپردازد، و اللَّه العالم.
(593)
آيا عنوان «راننده» در حرمت زير سايه رفتن مستثنى است؟
ممكن است كه راننده بخواهد با ماشين سقف دار به مكه برود در حالى كه جايگزينى هم مىتواند داشته باشد، آيا جايز است كه اين كار را انجام بدهد؟
[جواب]
باسمه تعالى: كسى به عنوان راننده مستثنى نمىشود، و حال و شرايط او همانند افراد ديگر است، و اللَّه العالم.
(594)
ممنوعيت زير سايه رفتن از سمت پهلو براى شخص محرم در حال حركت، فتوى است يا احتياط وجوبى؟
[جواب]
باسمه تعالى: احتياط در پرهيز از زير سايه رفتن از سمت پهلو است، و اللَّه العالم.
(595)
وسيلههاى نقليه پنجرههايى دارد كه گاهى بزرگ و گاهى كوچك
مىباشند، آيا سوار شدن در اين خودروها زير سايه رفتن صدق مىكند؟
[جواب]
باسمه تعالى: اگر پنجرهها كوچك باشد به گونهاى كه كسى كه در كنار آنها نشسته باشد از آنها استظلال مىكند، سوار شدن در چنين خودروهايى، محل اشكال است. اما اگر پنجرهها بزرگ باشد و محرم در وقت سوار شدن بر خودرو آنها را باز كند مانعى ندارد، و اللَّه العالم.
(596)
اگر شخص محرم در يك وقت و زمانى مجبور به زير سايه رفتن گردد، آيا جايز است كه در وقت و زمانى غير ضرورى زير سايه برود؟
[جواب]
باسمه تعالى: در وقت غير ضرورى جايز نيست، اما كفاره آن تكرار نمىگردد. مگر آن كه يكى از آنها در يك احرام و ديگرى در احرامى ديگر باشد، و اللَّه العالم.
(597)
اگر شخص محرم شبانه در خودروئى سقف دار سوار گردد در حالى كه خواب باشد و پس از طلوع آفتاب وارد شهر مكّه شود و به منزل و محل سكونت خود برسد، آيا كفاره بر او واجب مىشود؟
[جواب]
باسمه تعالى: آرى كفاره بر او واجب مىشود، و اللَّه العالم.
(598)
اين جانب مقلد حضرت آية اللَّه العظمى خوئى قدس سرّه بودهام و نظر ايشان چنين بود كه زير سايه رفتن حرام است، و كفاره زير سايه رفتن بر ذمّهام بوده است، سپس در اين مسأله به حضرتعالى برگشتم، آيا بازهم كفارهاى بر ذمّهام مىباشد؟
[جواب]
باسمه تعالى: در اين مسأله فتوائى بر خلاف نظر حضرت ايشان قدس سرّه ندارم،
و اللَّه العالم.
(599)
نظر و رأى حضرت آية اللَّه العظمى خوئى قدس سرّه در مورد زير سايه رفتن پهلو و كنار محمل قرار گرفتن چيست؟ آيا نظر ايشان فتواست يا احتياط؟ زيرا كه در چاپ مناسكهائى كه در اختيار ماست، تفاوتهايى مىباشد. در برخى از آنها فتوا به «اظهر» است و در برخى ديگر از آنها «احتياط» است، ما را راهنمايى فرماييد. از شما سپاسگزاريم.
[جواب]
باسمه تعالى: آنچه از نظر و رأى ايشان قدس سرّه مىدانيم فتواست، و اللَّه العالم.
(600)
كسى كه رمى جمرات [روز عيد] و همچنين قربانى را فقط انجام داده باشد، آيا مىتواند كه از تابش آفتاب زير سايه برود، و اگر زير سايه رفت، آيا كفارهاى بر ذمّه او هست؟
[جواب]
باسمه تعالى: شخص محرم پس از قربانى كردن و سر تراشيدن يا تقصير كردن از احرام خارج مىشود، ولى پس از قربانى كردن و پيش از سر تراشيدن يا تقصير كردن از احرام خارج نشده است، و حكم آن حكم زير سايه رفتن محرم است، و اللَّه العالم.
(601)
اگر امر دائر شود ميان آن كه فقط زير سايه پهلو و كناره قرار گيرد و يا آنكه مطلقاً زير سايه قرار گيرد، در اين صورت اگر كسى مقلد مجتهدى باشد كه فتوا به حرمت زير سايه رفتن پهلو و كناره مىدهد آيا براى او جايز است كه مطلقاً زير سايه قرار گيرد يا آنكه فقط زير سايه رفتن پهلو و كنار- كه مجبور به آن شده است- جايز مىباشد؟