چاپ كتابهاى دعا
سؤال 32:
برخى از نويسندگان كتابهاى دعا را چاپ مى كنند و در آنها مى نويسند كه اين كتاب توسط آنان تهيه شده است. با علم به اين كه كتابهاى دعا توسط برخى از علماى بزرگى تهيه شده كه خود آنان به عنوان اين كه مجتهد بودند، دعاها را روايت مى كردند و يا اين كه اجازه نقل روايات پيامبر (ص) و ائمه اهل بيت (ع) را از مجتهد ديگر داشتند. آيا چنين عملى صحيح است؟ آيا بايد اجازه نقل روايت را داشته باشند؟ آيا بر آنان لازم است كه منابع مورد اعتماد خود را ذكر نمايند؟
جواب:
براى آنان كسب اجازه روايت شرط نيست. همچنين براى آنان واجب نيست كه منابع نقل دعا را ذكر نمايند.
بالارفتن از روى كتابها
سؤال 33:
در برخى از كتابفروشىها و مخازن كتاب يا مراكز نشر، زمانى كه مىخواهند كتاب ها را از رديف هاى بالاى قفسه ها پايين بياورند، بر روى كتابهاى ديگر يا بسته ها و كار تن هاى كتابها بالا مىشوند، درحالى كه ممكن است اين كتاب ها مشتمل بر آيات قرآن و احاديث شريف باشند. آيا
اين عمل آنان اهانت به قرآن كريم و احاديث شريف محسوب مى گردد؟
جواب:
اگر آن ها مشتمل بر آيات قرآن و نام خداوند يا كتابهاى دينى باشد و كسى كه بر روى آنها بالا مى شود نيز ملتفت به اين موضوع باشد، بالا شدن بر روى آنها جايز نيست؛ زيرا هتك و اهانت آنها محسوب مى شود. اما اگر ملتفت به اين موضوع نبوده و غافل باشد، اشكالى ندارد. ولى بر صاحبان كتابفروشى ها لازم است كه اين بستهها و كارتنها را پله يا وسيله بالارفتن قرار ندهند.
مصادره كتاب توسط حكومتها
سؤال 36:
برخى از حكومت ها هر كسى را كه موافق خودشان نباشد، بر ضد خود ميپندارند؛ لذا مانع از اظهار آرا و نظريات مخالف خود شده و كتابها و تأليفات برخى از علما و متفكرين را در صورتى كه مخالف سياست و شيوه حكومتدارى آنان باشد، مصادره نموده يا آتش ميزنند و اين عمل خود را چنين توجيه مى كنند كه اين كتابها و نظريات بر ضد دولت و مصالح عمومى مى باشد. تكليف شرعى مؤمنين در مقابل اين اعمال حكومت ها چيست؟
جواب:
مصادره اموال مردم، اعم از كتاب يا غير آن، جايز نيست. تكليف
مردم در مقابل اين نوع حكومتها، مخالفت و محكوم كردن اين نوع اعمال غير شرعى، در حدود مجاز شرعى است. منظور از حدود مجاز شرعى اين است كه مخالفت كردن، باعث ايجاد هرج و مرج در كشور و روشن كردن آتش فتنه و اخلال در امنيت يا اتلاف اموال اشخاص بىگناه و خونريزى نگردد.
تكثير و فروش آثار آيت الله فياض و مصرف عوايد آن در امور خيريه يا منافع شخصى
سؤال 35:
برخى از دولتها مانع ورود بسيارى از كتابهاى اسلامى هدفمند مىشوند. آيا اجازه مىدهيد كه كتابهاى شما در اين جوامع تكثير و عكس بردارى شده و فايده فروش نسخههاى عكس بردارى شده، در برنامهها و پروژه هاى اسلامى مانند مساجد و حسينيهها و اقامه عزادارىها و كميتههاى كمك به ايتام و ازدواجهاى دسته جمعى مصرف شود؟
جواب:
بلى! هيچ اشكالى ندارد و اين يك پروژه خوب و عمل نيك و خدمت به جامعه است.
سؤال 39:
نظر شما درباره كسى كه اين كتابها را براى منافع شخصى خود تكثير
نموده و بفروشد چيست؟
جواب:
اشكالى ندارد. اما شرعاً حق نداريم از اين عمل منع كنيم.
خريد و فروش قرآن كريم
سؤال 37:
برخى از كتابفروشىها بر روى قرآنها به نيت فروش، قيمت هايى را تعيين ميكنند، در حالى كه معروف اين است كه قرآن شريف بايد با نيت هديه فروخته شود. به نظر جنابعالى كتابفروشى ها چه بايد بكنند تا با اين مانع شرعى مواجه نشوند و قيمت را هم بر روى قرآنها نچسبانند؟ شيوه شرعى به دست آوردن قرآن از كتابفروشىها چيست؟
جواب:
فروختن قرآن كريم حتى به كافر اشكالى ندارد؛ مخصوصاً اگر غارضى از خريدن، اطلاع و آشنايى با احكام شرعى و معارف اسلامى باشد. بلى! اگر بداند كه فروش قرآن به كافر منجر به هتك حرمت قرآن و توهين به كرامت آن مى شود، جايز نيست.
حقوق ويرايشگر
سؤال 38:
بعضى از سخنرانان و كنفرانس دهندگان، ويرايش سخنرانى ها و درسهاى خود را به ديگران واگذار مى كنند. ويرايشگر آنها را از نوارها پياده نموده و با تعديل در شيوه بيان، به زبان عربى فصيح و رسا مى نگارند. سپس صاحبان آنها بدون اشاره به نام ويرايشگر- هرچند به عنوان يك تقدير و تشكر- در مقدمه يا خاتمه و تنها به نام خود چاپ مى كنند، در حالى كه اين عمل، تضييع حق معنوى ويرايشگران ادبى محسوب مى شود. نظر جنابعالى در اين مورد چيست؟
جواب:
چاپ آنها به نام خود و بدون اشاره به نام ويرايشگر اشكالى ندارد؛ زيرا در اين عمل تضييع حقى وجود ندارد. چون وجود چنين حقى از نگاه شرعى ثابت نشده است.
چاپ سخنرانىهاى دينى
سؤال 39:
آيا هر ناشرى مى تواند سخنرانىهاى دينى هر سخنران را چاپ كند؟ مخصوصاً با اين فرض كه خود سخنران فوت كرده و گرفتن اجازه از ورثه او هم مشكل است.
جواب:
بلى! اين كار جايز است؛ زيرا گفته شد كه حق تأليف شرعاً ثابت نشده است.
تكثير و فروش كتاب، نوار، فيلم و سريال بدون اجازه مؤلف و ناشر
سؤال 40:
برخى از كتابفروشىها و بعضى از فروشندگان سيار، كتابهاى قاچاقى را با قيمت هاى چند برابر مى فروشند. نظر شما در اين مورد چيست؟ همچنين برخى هم كتاب هايى را كه با ماشين فتو كاپى نسخه بردارى كرده اند مى فروشند. عدهاى ديگر هم نوارهاى ويديويى فيلمها و سريال هاى اسلامى و برنامه هاى دينى را تكثير كرده براى منافع شخصى خود به فروش ميرسانند. آيا اين عمل آنان جايز است؟ مخصوصاً با توجه به اين كه در روى صفحه كتابها و نوارها اين عبارت نوشته شده كه: «حقوق چاپ محفوظ است» و با تأكيد مى توان گفت كه صاحبان اين كتابها و نوارها يا ناشران و توليد كنندگان آنها راضى نيستند؛ چون اين عمل باعث ضرر آنان مى شود؟
جواب:
همه اعمال ذكرشده جايز است؛ زيرا گفته شد كه حق تأليف و حق چاپ از نگاه شرعى ثابت نيست.
مصرف بيت المال در تبليغات حكومتها
سؤال 41:
آيا از نگاه شرعى هر نوع نظام حكومتى مى تواند بيت المال مسلمين را صرف تبليغات اين نظام و بدگويى مخالفين و رقباى خود نمايد، آن هم با استفاده از شيوههاى گوناگون تبليغاتى در روزنامه ها، مجلات، نشرات، شبكه هاى الكترونيكى و غيره؟
جواب:
براى هيچ نظامى از نگاه شرعى روا نيست كه بيت المال مسلمين را چنين مصرف كند؛ زيرا اين اموال بايد در راه مصالح اسلام و مسلمين مانند اعمار و تأسيس انستيتوتهاى اسلامى، مدارس دينى، حوزات علميه، نشر فرهنگ دينى و انديشههاى اسلامى با همه شيوه هاى ممكن مصرف شود. بلى هرگاه نظام حكومتى، يك نظام اسلامى و مبتنى بر اساس اصل حاكميت خداوند يكتا و بى همتا باشد، مى تواند از بيت المال به نفع نظام استفاده كند. بدين جهت كه در رأس اين نظام در زمان حضور، پيامبر اكرم (ص) يا يكى از ائمه اطهار (ع) و در زمان غيبت هم فقيه جامع الشرايط و اعلم قرار دارد.
نسبت دادن كتاب كسى ديگر به خود
سؤال 62:
اگر نويسنده اى به سرقت كتاب مؤلف ديگرى دست زده و آن را به خود نسبت دهد، حكم شرعى آن چيست؟
جواب:
اين عمل جايز نيست؛ زيرا نسبت دادن كتاب به خود، با اين كه آن كتاب از ديگرى است، دروغ است.
تشابه ابداعات شعرى و ادبى
سؤال 43:
نظر شما درباره توارد و تشابه خيال يا انديشه چيست؟ به عنوان مثال گاهى شاعرى در كشورى، اشعارى را ميسرايد و شاعرى ديگر در كشور ديگر عين همان شعر يا مشابه آن را ميسرايد، بدون اين كه دو شاعر سابقه ارتباط با همديگر داشته باشند. علماى روان شناسى از اين حالت سخن گفته اند. اما آيا اين حالت در انديشه دينى ما بنياد يا تفسيرى دارد؟
جواب:
براى اين پديده در انديشه هاى دينى تفسيرى وجود ندارد. البته اين پديده اگر دايمى باشد، تصادفى هم نخواهد بود؛ زيرا تصادف هيچگاه دايمى نيست. بلكه بايد گفت چنين حالتى ناشى از تقارب