كدام كاغذ چاپ كند. چون ناشر يك نوع كاغذ دارد، اما با سه منبع توليد و هر كدام داراى قيمت متفاوت از ديگرى است؛ به گونه اى كه اگر كاغذ اعلى را انتخاب كند، سود آن تقليل مييابد و اگر كاغذ ارزان را در نظر بگيرد، سود آن ازدياد خواهد يافت و به طور طبيعى ناشران سود زياد را دوست دارند و از اين رو كاغذ ارزان را انتخاب مى كنند. اكنون سؤال اين است كه اگر نوع كاغذ، يكى اما منابع صنعت و توليد آن متفاوت باشد؛ يعنى توليد چند كشور و با قيمت هاى متفاوت باشد، آيا ناشر مى تواند هر نوعى را كه بخواهد انتخاب كند؟ يا اين كه لازم است رضايت صاحب كتاب را به دست آورد يا در قرارداد اين شرط را بگنجاند تا مشكل شرعى پيدانكند؟
جواب:
اگر در ضمن قرارداد، نوع كاغذ معين نشده باشد، مالاك، نوع متعارف و متداول در چاپخانهها و مراكز نشر است.
سؤال 52:
اگر بين ناشر و مؤلفى درباره چاپ كتابى، توافقى صورت گرفته باشد، آيا بر ناشر لازم است كه براى مؤلف تعداد صفحات كتاب و اندازه و حجم آن را مشخص نمايد؟ زيرا ناشر مى تواند در مورد حجم كتاب به اختيار خود عمل كند. يعنى حجم حروف (قلم و سايز) را به دلخواه خود انتخاب كند كه خود باعث كم يا زيادشدن صفحات كتاب و كوچك يا بزرگ شدن حجم آن خواهد شد. در نتيجه اگر ناشر بخواهد سود بيشتر به
دست آورد، مى تواند تعداد صفحات را با بزرگ كردن حجم حروف، افزايش دهد. در اينجا است كه مسأله حرص ناشر مطرح ميشود و بدين جهت او كتاب را مطابق منافعش تنظيم ميكند. نظر جناب عالى در اين مورد چيست؟
جواب:
اگر خصوصيات چاپ كه در سؤال مورد اشاره قرار گرفته، در قرارداد معين شده باشد؛ بايد طبق آن عمل گردد و گرنه مالاك آن چيزى است كه در چاپ كتاب از نگاه تعداد صفحات و حجم كتاب و حروف مورد استفاده و خصوصيات ديگر، متعارف است.
تأليف كتاب با نقل و تلخيص كتابهاى ديگران
سؤال 53:
برخى از مؤلفان به كثرت تأليفات توجه دارند، بدون اين كه از كيفيت و عمق برخوردار باشد و تنها به نقل زياد و تلخيص كتابهاى ديگر با ذكر منبع يا بدون ذكر آن اكتفا مى كنند. اين حالت ناشى از اندك بودن دانش است يا ناتوانى در ابداع و ابتكار حقيقى از جهت طرح مطالب و يا نوآورى در عرصه انديشه و فرهنگ. آيا آزادىهاى اسلامى افراد، اين نوع عمل مؤلفان را نيز شامل مى گردد؟ آيا اين يك نوع نقل و تلخيص و زيادهروى در آن نيست، به جاى ابداع و نوآورى و بازدهى واقعى؟
جواب:
براى مؤلف لازم نيست كه از قدرت علماى زياد در پژوهشى و نوآورى برخوردار باشد؛ زيرا تأليف هر فرد به حساب توانايى او است. لذا گاهى تأليف، چيزى بيشتر از نقل مطالب از اين يا آن كتاب نيست، مشروط بر اين كه در نقل، امانت رعايت گردد.
سيستم عددى براى حفظ كتاب از دستبرد و تحريف
سؤال 54:
كتابهاى دينى بسيارى از علما و مراجع دينى چاپ ميشود، بدون معيارهاى عددى كه متن حقيقى كتابها را صيانت و محافظت كند تا در آينده اگر به دست افراد غير امين بيفتند، از دستبرد تغيير و تحريف در امان بمانند. چنان كه در بسيارى از كتابهاى حديث مذاهب ديگر اسلامى چنين وضعيتى پيش آمده؛ يعنى با حذف بسيارى از احاديث مربوط به فضايل اميرالمؤمنين (ع) و احقيت ايشان به خلافت بعد از پيامبر خدا (ص) و همچنين با حذف فضايل اهل بيت (ع) به چاپ رسيدهاند. چنين روشى با سيستم جهانى تأليف نيز سازگار و هماهنگ است. امروزه در اين سيستم جهانى، هر تأليف و هر چيز چاپى و در هر موضوعى داراى شماره معيارى خاصى است كه متن حقيقى كتاب را على رغم گذشت زمان، چنان كه هست و بدون هيچ تغييرى با حذف يا اضافه و يا تحريف، حفظ مى كند. امروز كتابخانه هاى بزرگ دنيا همين سيستم را رعايت مى كنند. اين سيستم در واقع به يك نوع نظارت قانونى دايمى تبديل شده است تا
صحت متن هر كتابى مطابق به آنچه مؤلف آن را تهيه كرده است، در چاپهاى بعدى رعايت و تضمين گردد.
جواب:
اما در مورد كتابهاى علمى تحقيقى مثل كتاب هاى اصولى و فقهى و مانند آنها، قرار دادن آنها تحت يك معيار عددى كه هر نظريه و ابتكار و تحقيق را حفظ كند، اصولًا ناممكن است؛ علاوه بر اين كه جنين كارى لازم هم نيست. اما كتاب هاى حديث را مى توان تحت اين معيار قرار داد؛ به گونه اى كه از هر نوع كم يا زياد كردن محفوظ بمانند. اما اين كار هم لازم نيست. تنها چيزى كه حرام است تحريف حقايق و خيانت در امانت و حذف نصوصى مربوط به فضايل امير المؤمنين (ع) و احقيت ايشان براى خلافت است.
نويسندگان دربار و تحريف تاريخ
سؤال 55:
تاريخ اسلامى ما گرفتار نويسندگانى است كه از سوى زمامداران تعيين مى شوند. اين نوع نويسندگان، تاريخ و رويدادهاى آن را آنچنان مينويسند كه كاخ هاى قدرت به آنان ديكته كرده باشند، حتى اگر حقايق و پشت پرده رويدادها را با توطئه و دسيسه بپوشانند و كتمان كنند. هنوز هم بسيارى از اين دسته از نويسندگان در بسيارى از كشورهاى ما، در اطراف زمامداران و نظامهاى حاكم مى چرخند. تكليف
شرعى ما در برابر اين گروه از نويسندگان و آنچه درباره تزوير و تحريف حقايق مينويسند چيست؟
جواب:
وظيفه شرعى در برابر نوشته هاى آنان در مورد تحريف و تغيير حقايق، بيان واقعيت ها و حقايق است، با نوشتن و تبليغات به شكل عينى حكيمانه و با موعظه حسنه و اشاره به اشتباهات و تغيير و تحريف حقايق، بدون طعن و شتم. اين شيوه در اذهان بيشتر تأثير مثبت دارد تا رويارويى با آنان كه ممكن است تأثير منفى داشته باشد.
نقد ادبى با مقاد غربى
سؤال 56:
برخى از نويسندگان متخصص در نقد فرهنگى به طور عام و نقد ادبى به طور خاص، در متد نقدى خود، متكى بر نظريات غربى هستند كه هيچ رابطه اى با انديشه اسلامى و همچنين ميراث فرهنگى عربى و زبان و ادبيات آن ندارد و اين باعث ميشود كه براى بسيارى از خوانندگان اين نوع نقدهاى ادبى، نوعى از تزلزل و هرج و مرج فكرى ايجاد شود؛ زيرا آنان متون ادبى عربى را كه توسط يك اديب مسلمان و پايبند به اسلام در همه امور زندگى خود، پديد آمده است، با روش كاملًا دور و بيگانه با اسلام مورد نقد قرار مى دهند. اين روش خود به خود باعث ميشود كه
بسيارى از تناقضات فكرى در اصول ثابت مطرح گردد. اين دسته از منتقدان، متن عربى را مطابق به معيارهاى ثابت غربى و غير اسلامى مورد نقد و تحليل و تفسير قرار مى دهند، با اين هدف كه اين متون را از اعتبار ساقط كنند و آنها را از معانى روشن و واضح خود تهى سازند و به معانى بى ربط و بى نظم و نسق و غيرقابل قبول براى خود تبديل نمايند. ما از اين نوع متدهاى غربى براى نسل هاى خود نگران هستيم. نظر جنابعالى در اين مورد چيست؟
جواب:
وظيفه ما در دنياى باز و آزاد كنونى، مقابله با اين گروه از منتقدان با شيوه متقابل است. بدين معنى كه بايد افكار و نظريات و فرهنگ غربى به گونه عينى و واقعى و بدون شتم و طعن نقد گردد و مغالطه ها، نظريات باطل و تحريفات آنان در مورد وارونه نشان دادن حقايق و ارايه ناقص و نادرست آن بيان شود و اين كه فرهنگ اسلامى در تربيت انسان و رابطه او با جامعه و تهذيب سلوك و رفتار او در همه عرصه هاى فردى، اجتماعى، خانوادگى، اقتصادى و غيره، نقش مهمى دارد. اسلام با تربيت انسان، او را در مسير مستقيم و به سمت اعتدال و ميانهروى و عدم انحراف به چپ و راست، جهت مى دهد و وى را به انرژى نيرومند روانى و ملكات فاضله اخلاقى و نيروى دين و ايمان مجهز ميگرداند. در حالى كه فرهنگ رايج بين مردم در غرب، انسان را به سوى غرايز حيوانى و شهوات
نفسانى سوق مى دهد. از همين رو نظام خانواده، اخلاق و معنويت در غرب از هم گسيخته و فروپاشيده است. اين وضعيت در غرب در اذهان جوانان آنها مى تواند تأثيرگذار باشد؛ زيرا مى بينند كه در نظام اجتماعى و خانوادگى در اسلام يك نوع معنويتى وجود دارد كه در نظام خود آن را نمييابند. بلكه در نظام خود با يك نوع از هم گسيختگى و فروپاشى مواجه هستند. از همين رو به اسلام و گرويدن به آن ترغيب مى شوند.
از سوى ديگر بر جوانان ما است كه به جاى فرهنگ مبتذل رايج در غرب، از سنتهاى اسلامى و فرهنگ انسانى خود پاسدارى نمايند و خود را در عرصه هاى گوناگون طب، مهندسى، علوم فضايى، اقتصاد و غيره، به فنون عالى و تكنالوژى پيشرفته معاصر مجهز گردانند و همه تلاش خود را به كار بندند و از هر وسيله ممكن استفاده كنند تا به تخنيكهاى عالى دست پيدا نمايند.
كتابهاى طالع بينى
سؤال 57:
نظر جنابعالى چيست درباره كتابهايى كه از برجهاى فلكى و رابطه آن با طالع و احوال مردم از نگاه سعادت و شقاوت و سرنوشت زندگى آنان در دنيا سخن مىگويند؟
جواب:
چنين سخنانى اعتبار شرعى ندارد و نمى توان مطابق آنها حكم كرد؛ زيرا از نگاه شرع هيچ ارزشى ندارد.
كتابهاى كفشناسى
سؤال 58:
برخى از افراد به كفشناسى مى پردازند و از اين طريق امرار معاش مى كنند و برخى از كتابفروشىها هم كتابهايى را در اين زمينه مىفروشند. نظر جنابعالى در مورد كفشناسى چيست؟ آيا اين مسأله ريشه و اساس علمى شناخته شده در ميراث اسلامى ما دارد؟
جواب:
چنين عملى جايز نيست؛ زيرا يك نوع اخبار از غيب است و اخبار از غيب شرعاً جواز ندارد.
رابطه برخى ارقام و اعداد در قرآن كريم با اعجاز
سؤال 59:
در برخى از كتاب ها مى خوانيم كه از ارقام و اعداد شگفت آورى سخن مى گويد. از جمله در برخى از كتابها از فروپاشى اسرائيل در سال 1443 هجرى برابر با سال 2022 ميلادى سخن گفته شده است. مؤلفان