براي افراد مجرد كه ازدواج برايشان ميسور نيست، بسيار امر پسنديده اي است . قرآن كريم ميفرمايد: "كساني كه وسيله زناشويي نمي يابند، بايد عفت ورزند تا خداوند آنان را از فضل خويش بي نياز گرداند."[1]قهرمان عفت و پاكدامني كه در قرآن كريم از او ياد شده يوسف (ع) است . جواني كه سيرتي ملكوتي و صورتي ملكي داشت . نيك سرشتي كه جمال ظاهر و باطن را در خود جمع كرده بود. كسي كه اگر به ظاهر غلام درباري بود، ولي آزادتر از هر آزاده اي بود; زيرا از اسارت هواي نفس آزاد بود. گر چه به زندان افكنده شد، اما او زندان رفتن را بر آزاد بودن همراه با گناه و بي عفتي - كه همسر عزيز مصر و زنان درباري خواهان آن بودند - ترجيح داد. جواب او در برابر پيشنهاد همسر عزيز مصر اين بود: (معاذ الله انه ربي أحسن مثواي )[2]"پناه به خدا، او پروردگار من است كه به من جايگاهي نيكو عطا كرده است ." و پس از ماجراي زنان درباري و اصرار همسر عزيز مصر، به خدا عرض كرد: "پروردگارا! زندان نزد من محبوبتر است از آنچه اين زنان مرا به سوي آن ميخوانند; و اگر مرا كمك نكني و مكر آنان را از من دور نسازي، گرفتار آنان ميشوم و به آنان متمايل ميشوم ."[3]از جمله موارد عفت، بازداشتن چشم از نگاه به حرام است . بر مؤمنان لازم است كه عفت چشم داشته باشند. از نگاه شهواني و با ريبه به نامحرم بپرهيزند. "نگاه شهوت آلود همانند تيري از تيرهاي ابليس است ."[4]و "چه نگاههايي كه حسرت طولاني در پي دارد."[5]خداوند در قرآن به پيامبرش فرموده است : "اي رسول ما! به مؤمنان بگو تا چشم هايشان را [از نگاه ناروا] فروبندند و اندامهاي جنسي خود را [از كار زشت ] محفوظ دارند كه اين براي آنان پاكيزه تر است ."[6]"و به زنان با ايمان
[1]سوره نور (24)، آيه 33 .
[2]سوره يوسف (12)، آيه 23 .
[3]سوره يوسف (12)، آيه 33 .
[4]صدوق، من لا يحضره الفقيه، باب ما جاء في النظر الي النساء، ج 4، ص 11، حديث 1) .
[5]كليني، كافي، ج 5، ص 559، حديث 12) .
[6]سوره نور (24)، آيه 30 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :392
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
بگو: چشم خود را [از نگاه ناروا] بپوشانند و اندامهاي جنسي خود را [از عمل زشت ] محفوظ دارند و زينت هاي خود را آشكار نكنند مگر مقداري كه نمايان است . و [شايسته است ] سينه هاي خود را با مقنعه بپوشانند... و [هنگام راه رفتن ] چنان پا بر زمين نكوبند كه زينت پنهان پاهايشان معلوم شود."[1]نشانه يك مسلمان عفت و پاكدامني اوست . عفت چشم، عفت دامن، عفت در حفظ زينت و محل آن . در اجتماعي كه پرده هاي عفت و پاكدامني دريده شود، در حصار حجب و حياي افراد جامعه رخنه ايجاد ميگردد. سيماي جامعه اسلامي در روابط اجتماعي به ويژه روابط زن و مرد، حاكي از وقار و حيا و متانت و بزرگواري و عفت و پرده پوشي و دوري جستن از هر نوع گفتار و رفتار تحريك آميز است . نحوه سخن گفتن، لباس پوشيدن و راه رفتن بايد به گونه اي باشد كه نمايانگر عفت نفس و حياي باطن باشد. قرآن كريم خطاب به همسران پيامبراكرم6ميفرمايد: "هنگام صحبت با نامحرم، صداي خود را نازك [غنج ] نكنيد تا مبادا بيماردلي تحت تأثير صداي شما واقع شود و او را به طمع اندازد": (فلا تخضعن بالقول فيطمع الذي في قلبه مرض ).[2]و از آنان ميخواهد كه مانند دوران جاهليت آرايش نكنند: (و لا تبرجن تبرج الجاهلية الاولي).[3]قرآن كريم آنجا كه قصه دختر شعيب (ع) را بازگو ميكند ميفرمايد: او وقتي كه از جانب پدر آمد تا موسي (ع) را دعوت كند كه به نزد پدرش بيايد، با كمال وقار و حيا آمد: (فجأته احداهما تمشي علي استحياء).[4]زمينه هاي ديگري غير از شهوت هست كه انسان بايد در آن عفت ورزيده و خود نگه دار باشد; از جمله آنها زمينه هاي مالي و روابط اقتصادي است . يعني انسان حاجت و نياز خود را پنهان كند و استعفاف نشان دهد و مشكلات و
[1]سوره نور (24)، آيه 31 .
[2]سوره احزاب (33)، آيه 32 .
[3]سوره احزاب (33)، آيه 33 .
[4]سوره قصص (28)، آيه 25 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :393
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
سختي هاي خود را با مناعت طبع پيش همه كس مطرح نكند. در قرآن كريم آمده است : (يحسبهم الجاهل أغنياء من التعفف تعرفهم بسيماهم لايسئلون الناس الحافا)[1]"نيازمنداني كه از شدت خويشتن داري، فرد بي اطلاع آنان را توانگر ميپندارد; آنها را از سيمايشان ميشناسي ; با اصرار چيزي از مردم درخواست نمي كنند."
احسان
در زندگي اجتماعي لازم است انسان به ديگران كمك نمايد و يا به تعبيري احسان كند. "احسان" از ريشه "حسن" كار زيبا و خوب است . هر كار خوبي اعم از كمك مالي و دستگيري از افراد و پرداختن به اعمال پسنديده احسان است . احسان اوج همكاري اجتماعي براي بر طرف كردن مشكلات مالي و يا انساني جامعه است . دين اسلام نمي پسندد كه هر كسي تنها به كار شخصي خود بپردازد و از آنچه در اطرافش ميگذرد خبر نداشته باشد و يا خود را به غفلت بزند و يا در صورت خبردار شدن نسبت به آنها هيچ واكنشي نشان ندهد. معمولا نوع سفارشهاي اخلاقي بار اجتماعي دارد و اينها نشان ميدهد كه اسلام انسان مسلمان را موظف كرده است كه به كارهاي خير بپردازد و در اصلاح امور اجتماع شركت كند. دستورهايي مانند احسان، بر، امر به معروف و عمل به آن، ترحم، رأفت و مدارا، تعاون بر خير، دستگيري از محروم و كمك به فقرا و نيازمندان، انفاق و صدقه و... همه در راه تأمين نيازهاي اجتماعي مردم و در نتيجه بهبود وضع جامعه است . به طور كلي احسان از اصول اساسي تعاليم ديني و تربيتي است و خداوند به عدالت پيشگي و احسان فرمان ميدهد. خداوند فرموده است : (ان أحسنتم أحسنتم لا نفسكم و ان أسأتم فلها)[2]"اگر احسان كنيد به خود احسان كرده ايد، و اگر بدي كنيد براي خودتان است ." چنين نيست كه شخصي كه كار خوب ميكند، فايده آن فقط به ديگران برسد; خود او نيز
[1]سوره بقره (2)، آيه 272 .
[2]سوره اسراء (17)، آيه 7 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :394
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
علاوه بر اجر معنوي، از آثار كار نيكش بهره مند خواهد بود. محبت احسان كننده در دلها جا ميگيرد. معمولا نسبت به او حسادت و دشمني نمي شود. در مشكلات و گرفتاريها تنها نمي ماند. البته احسان نيز بايد در جهت رضاي خدا بوده و از اسراف و تبذير به دور باشد.
رحمت و مهرباني
از صفات خداوند، رحمان و رحيم است . اين صفت بيش از ساير صفات خداوند در قرآن و معارف ديني مطرح و ذكر شده است . خداوند در قرآن ميفرمايد: (كتب ربكم علي نفسه الرحمة )[1]"خداوند رحمت و مهرباني به شما بندگان را بر خود لازم كرده است ." و اين صفت را در بندگان نيز دوست دارد. پيامبرخدا6فرموده است : "ان الله عزوجل رحيم و يحب كل رحيم"[2]"خداوند رحيم است و هر انسان رحيمي را دوست دارد." خداوند در قرآن كريم پيامبرش را به صفت رحمت توصيف فرموده است : (و ما أرسلناك الا رحمة للعالمين )[3]"و ما تو را نفرستاديم مگر اين كه رحمت براي جهانيان باشي ." و از او به عنوان كسي كه براي مؤمنان رئوف و رحيم است ياد كرده است . (لقد جاءكم رسول من أنفسكم عزيز عليه ما عنتم حريص عليكم بالمؤمنين رؤوف رحيم )[4]"همانا پيامبري از خود شما به سويتان آمده است كه بر او سخت است كه شما در رنج بيفتيد، و به شما دلبسته است، و با مؤمنان رئوف و مهربان است ." برخورد نرم و ملايم پيامبراكرم6آن هم با انسانهايي كه خشونت و درشتي جزء طبيعت آنان شده بود، باعث شد تا از آنان انسانهايي مؤمن، مهربان و با محبت بسازد. پر و بال رحمت و محبت آن رسول گرامي بود كه با گشوده شدن بر سر آنان، محاسن اخلاقي و فضايل انساني و سرزمين وجودشان را شكوفا كرد.
[1]سوره انعام (6)، آيه 54 .
[2]مجلسي، بحارالانوار، ج 71، ص 394، حديث 16) .
[3]سوره انبياء (21)، آيه 107) .
[4]سوره توبه (9)، آيه 128) .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :395
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
برخورد ملاطفت آميز با بندگان خدا و ترحم كردن به آنها از سفارشهاي خداي بزرگ به مؤمنان است . از پيامبراكرم6نقل شده است : "من لايرحم لايرحم"[1]"كسي كه نسبت به ديگران رحم ندارد به او رحم نمي شود." از امام صادق (ع) روايت شده است : "تواصلوا و تباروا و تراحموا و كونوا اخوة بررة كما امركم الله"[2]"رابطه برقرار كنيد و به همديگر نيكي نماييد و به يكديگر رحم كنيد و برادران خوبي باشيد; همان گونه كه خدا دستور داده است ." به خصوص كساني كه در جامعه ناتوان از ادامه زندگي آبرومندانه هستند و يا به نحوي در معرض آسيب قرار دارند، بايد بيشتر مورد توجه قرار بگيرند و به آنها رحم شود. پيامبر6فرمود: "بزرگانتان را احترام كنيد و كوچك ها را مورد ترحم قرار دهيد."[3]و نيز آن حضرت فرموده است : "ارحموا عزيزا ذل و غنيا افتقر و عالما ضاع في زمان جهال"[4]"رحم كنيد به عزيزي كه ذليل شده و ثروتمندي كه گرفتار فقر شده و عالمي كه در دوران جاهلان قرار گرفته است و از او استفاده نمي شود." امام باقر(ع) فرمود: "هر كس چهار خصلت داشته باشد خدا براي او خانه اي در بهشت بنا ميكند: پناه دادن يتيم، رحم به ضعيف، مهر به والدين، و مدارا با برده ."[5]
مدارا
مدارا به معناي رفتار از روي مهرباني و برخورد ملاطفت آميز با ديگران است . از جمله اموري كه در آداب معاشرت و روابط اجتماعي حائز اهميت بسيار است، نحوه بر خورد با ديگران است . يعني اين كه با ديگران چگونه سخن بگوييم، و چگونه رفتار كنيم كه محيط زندگي آرام و به دور از كشمكش و جنجال باشد. اساس
[1]حر عاملي، وسائل الشيعة، باب 19) از ابواب مواقيت، ج 4، ص 197، حديث 16) .
[2]حر عاملي، وسائل الشيعة، باب 124) از احكام العشرة، ج 12، ص 216، حديث 3 .
[3]همان، باب 18) از احكام شهر رمضان، ج 10، ص 313، حديث 20 .
[4]كليني، كافي، ج 8، ص 131، حديث 131) .
[5]مجلسي، بحارالانوار، ج 71، ص 392، حديث 8 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :396
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
آموزه هاي اخلاقي در اديان آسماني، بر رفتار ملاطفت آميز و خيرخواهانه است . به عنوان مثال فرعون مدعي الوهيت بود، خونريز و به تمام معنا مستبد و خودكامه بود; در عين حال وقتي خداوند متعال موسي و هارون (ع) را به سوي او فرستاد - براي اين كه دعوت معنوي تأثيرگذار باشد - فرمود: (... فقولا له قولا لينا لعله يتذكر او يخشي)[1]"با او به نرمي سخن بگوييد، بلكه متذكر شود يا از خدا بترسد." از رسول خدا6نقل است كه "اعقل الناس اشدهم مداراة للناس"[2]"عاقل ترين مردم، با مداراترين آنان با مردم است ." sheerمدارا خرد را برادر بود ____ خرد بر سر دانش افسر بودpsheer نيز از آن حضرت نقل شده است : "مداراة الناس صدقة"[3]"مدارا كردن با مردم به منزله صدقه دادن است ." صدقه تنها كمك مالي نيست . گشاده رويي و برخورد مهربانانه با مردم هم نوعي صدقه است . اگر مالي به فقيري داده شود ولي با اذيت و تندخويي همراه باشد ارزشي ندارد. قرآن كريم ميفرمايد: (لا تبطلوا صدقاتكم بالمن و الاذي)[4]"صدقات خود را با منت گذاشتن و اذيت كردن از بين نبريد." خداوند به پيامبرش ميفرمايد: (و اما تعرضن عنهم ابتغاء رحمة من ربك ترجوها فقل لهم قولا ميسورا)[5]"و اگر به انتظار رحمت پروردگارت از آنها [ارحام و فقيران كه به درخواست كمك نزد تو آمدند] روي بگرداني، با گفتار خوش و زباني نرم با آنها برخورد كن ." يكي از ياران امام هشتم حضرت رضا(ع) نقل ميكند كه از آن حضرت شنيدم كه فرمود: "مؤمن نيست مگر كسي كه داراي سه ويژگي باشد: سنتي از پروردگار و سنتي از رسول خدا6و سنتي از ولي خود. سنتي كه بايد از پروردگارش داشته
[1]سوره طه (20)، آيه 44 .
[2]صدوق، معاني الاخبار، باب معني الغايات، ص 196، حديث 1) ; همو، من لا يحضره الفقيه، ج 4، ص 282، حديث 836 .
[3]پاينده، نهج الفصاحة، ص 566، حديث 2736 .
[4]سوره بقره (2)، آيه 264 .
[5]سوره اسراء (17)، آيه 28 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :397
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
باشد رازداري است ; خداوند ميفرمايد: (عالم الغيب فلا يظهر علي غيبه أحدا الا من ارتضي من رسول ).[1]سنتي كه از پيامبرش بايد داشته باشد مدارا كردن با مردم است ; همانا خداوند به پيامبرش دستور داده تا با مردم مدارا كند: (خذ العفو وأمر بالعرف ).[2]و سنتي كه بايد از ولي خود دارا باشد صبر كردن در سختي ها و ناملايمات است".[3]امام صادق (ع) از رسول خدا6چنين نقل كرده است : "مداراة الناس نصف الايمان و الرفق بهم نصف العيش"[4]"ملاطفت با مردم نصف ايمان و نرمش در برابر آنان نصف آسايش زندگاني است ." آدم بداخلاق و تندخو زندگي را هم بر خود وهم بر ديگران تلخ ميكند. انسانهاي بي عاطفه و بي رحم چيزي جز خشونت كشت نمي كنند و طبعا محصولي جز دشمني و كينه برداشت نخواهند كرد. امام علي (ع) ميفرمايد: "من لان عوده كثفت اغصانه"[5]"هر كس نهال خلق و خويش نرم باشد، شاخ و برگش بسيار بود." فرد خوش اخلاق و خوش برخورد، به خاطر جاذبه هايي كه دارد افراد زيادي را به خود جذب ميكند. دوستان بسياري پيدا ميكند و هيچ وقت در فراز و نشيب زندگي تنها نيست . برخلاف آدم بد خلق كه رغبت نزديك شدن به او براي كسي وجود ندارد. نقل شده كه از آخرين سفارشهاي خضر(ع) به موسي (ع) اين بود: "مدارا با بندگان خدا از محبوبترين امور در نزد خداست ; زيرا هيچ كس با بندگان خدا مدارا نمي كند مگر اين كه روز قيامت خداوند با مدارا با او رفتار خواهد كرد."[6]مؤمنان بايد با رويي باز برخورد نمايند. در روايتي صحيح از امام باقر(ع) به نقل از پيامبر گرامي6است كه ميفرمايد: "الق اخاك بوجه منبسط"[7]"برادرت را با روي گشاده ملاقات كن ."
[1]سوره جن (72)، آيات 26 - 27 .
[2]سوره اعراف (7)، آيه 199) .
[3]كليني، كافي، ج 2، ص 241، حديث 39 .
[4]كليني، كافي، ج 2، ص 117، حديث 5 ; حر عاملي، وسائل الشيعة، باب 121) از احكام العشرة، ج 12، ص 201، حديث 5 .
[5]سيد رضي، نهج البلاغه، حكمت 214، ص 507 .
[6]مجلسي، بحارالانوار، ج 13، ص 294، حديث 8 .
[7]حر عاملي، وسائل الشيعة، ج 12، باب 107) از احكام العشرة، حديث 2 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :398
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
اميرالمؤمنين (ع) ميفرمايد: "براي برادر ديني ات خون و مالت را، و براي دشمنت عدل و انصافت را هديه كن، و براي عموم مردم گشاده رويي و نيكوكاري ات را هديه نما."[1]
آداب معاشرت
بخشي از موفقيت انسان به جامعه و چگونگي ارتباط او با ساير انسانها وابسته است . اين مهم است كه ما چگونه با مردم برخورد كنيم و براي آنها ارزش قائل بوده، در قبال همه انسانها مسئوليت شناس باشيم و خود را از آنان جدا ندانيم . به همين جهت در تعاليم اسلامي پاره اي سفارشها رسيده كه تكميل كننده اخلاق و ياري رساننده به انسان در زندگي است و بر انسان مسلمان لازم است كه آنها را رعايت نمايد. هنگام مواجه شدن با كسي مناسب است كه به او سلام كند. "خود اين عمل مستحب است، ولي جواب آن واجب ."[2]امام صادق (ع) كسي را بخيل معرفي كرده است كه از سلام كردن بخل بورزد.[3]همچنين يكي از رفتارهاي اجتماعي گشاده رويي و خوش برخوردي است . امام صادق (ع) فرمود: "سه چيز است كه هر كس يكي از آن سه را به جا آورد، خداوند بهشت را بر او واجب ميكند: انفاق با تنگدستي، خوش رويي با همه و رعايت انصاف ."[4]دست دادن و مصافحه با يكديگر بسيار سفارش شده است . در روايتي آمده است كه امام باقر(ع) فرمود: "هرگاه مؤمنان با هم ملاقات نموده و مصافحه نمايند، خداوند دستش را در ميان دست آنان قرار ميدهد."[5]برخورد خوب و گرم و صميمي با ديگران موجب جلب رضايت خداوند و موفقيت انسان در زندگي ميشود.
[1]حراني، تحف العقول، ص 212 .
[2]كليني، كافي، ج 2، ص 644، حديث 1) .
[3]همان، ص 645، حديث 6 .
[4]همان، ص 103، حديث 2 .
[5]همان، ص 179، حديث 2 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :399
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست