کتاب اسلام دین فطرت

عبادات

این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة

عبادات

در اين قسمت به موضوعاتي پرداخته مي‌شود كه به چگونگي پيوند انسان با خداوند مربوط مي‌شود. مانند نماز، روزه، حج، اعتكاف و نذر كه در آنها قصد و نيت تقرب به خدا شرط است . گفتني است كه بعضي عبادات در عين عبادت خدا بودن، ممكن است بعد سياسي اجتماعي نيز داشته باشند; مانند نماز جماعت، نماز جمعه، حج و... .[1]برخي از عبادتها واجب هستند، مثل نمازهاي واجب ; و برخي ديگر مستحب مي‌باشند، مانند نمازهاي مستحبي، دعا، توسل و زيارت .

نماز

نماز يعني نيايش و اظهار بندگي و شكرگزاري به شكل مخصوص و معين در برابر خداوندي كه انسان به او اعتقاد و ايمان دارد و وجود خود و نعمت هايي را كه دارد از طرف او مي‌داند. نماز ارتباط معنوي ميان آفريده و آفريدگار و درخواست ياري از اوست براي آن كه انسان بتواند انسانيت خود را نگهداري كند و در مسير حق و حقيقت قرار گيرد. از سويي به مكلفان تعليم داده شده است كه با آفريننده خود چگونه راز و نياز كنند و او را به چه صفاتي بخوانند.
[1]زكات و خمس هرچند جنبه عبادي دارند و بايد به قصد قربت پرداخت شوند ولي چون جنبه مالي در آنها قوي تر است در باب اقتصاد از آنها سخن مي‌گوييم .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :437

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

اهميت نماز

نماز تأثير مهمي در خودسازي انسان دارد و موجب كمال او مي‌شود. نماز انسان را از دغدغه ها و اضطراب ها نجات مي‌دهد; چون ياد خدا آرامش بخش جانهاست . (ألا بذكر الله تطمئن القلوب )[1]"آگاه باشيد كه با ياد خدا دلها آرامش مي‌يابد." و نماز بزرگترين ذكر الهي است : (و لذكر الله أكبر).[2]و ستون دين است : "الله الله في الصلاة فانها عمود دينكم".[3]"خدا را! خدا را! نسبت به نماز كه پايه دين شماست ." در صورتي كه شرايط و آداب آن كاملا رعايت شود، موجب پاكي از آلودگي ها خواهد شد. (ان الصلا ة تنهي عن الفحشاء و المنكر)[4]"نماز آدمي را از كارهاي زشت و ناشايست باز مي‌دارد." زيرا نماز چنان تأثيري در انسان برجاي مي‌گذارد كه اگر نمازگزار شرايط آن را مراعات كند، هيچ گاه به سراغ بديها نمي رود. مثلا يكي از شرايط نماز اين است كه مكان و لباس نمازگزار غصبي نباشد، حتي اگر يك نخ غصبي در لباسش باشد نماز او درست نيست، نمازگزار وقتي كه مجبور است اين اندازه از حرام اجتناب كند، ممكن نيست در مال حرام تصرف كند و يا حق كسي را ضايع كند. و نيز در صورتي نماز داراي آثار معنوي خواهد بود كه انسان از حرص و حسد و ساير صفات ناپسند پرهيز كند. اگر بعضي از مردم نمازگزار مرتكب كارهاي ناپسند مي‌شوند، به اين دليل است كه به دستورهاي لازم در نماز عمل نمي كنند و در نتيجه نمازشان تأثير لازم را در آنها ندارد و از ثمرات عالي آن بهره نمي برند. از رسول خدا6نقل شده است كه فرمود: "همان گونه كه اگر انسان در شبانه روز پنج نوبت خود را شستشو دهد ناپاكي و آلودگي از بدن او زدوده مي‌شود، نمازهاي پنجگانه نيز چنين است و انسان را از گناهان و ناپاكي هاي اخلاقي پاك مي‌كند."[5]
[1]سوره رعد (13)، آيه 28 .
[2]سوره عنكبوت (29)، آيه 45 .
[3]سيد رضي، نهج البلاغه، نامه 47، ص 422 .
[4]سوره عنكبوت (29)، آيه 45 .
[5]صدوق، من لا يحضره الفقيه، ج 1، ص 136، حديث 640 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :438

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

از امام صادق (ع) نقل است كه فرمود: "اولين چيزي كه اعمال بنده با آن محاسبه خواهد شد نماز است ; پس اگر نماز مورد پذيرش خداوند قرار گيرد، عبادتها و اعمال نيك ديگر پذيرفته مي‌شود; و چنان كه نماز در پيشگاه خداوند پذيرفته نشود، اعمال ديگر هم قبول نمي شود."[1]به طور كلي شارع مقدس اهميت زيادي براي نماز قائل شده است ; به گونه اي كه در هر حال حتي در حال احتضار نماز را واجب كرده است ; و محتضر اگر نتواند نماز را به زبان بياورد، بايد در دل بگذراند. و نيز در حالت جنگ و ترس از دشمن يا حال اضطرار و ناچاري اگر نتواند رو به قبله نماز بخواند، توجه به قبله لازم نيست ; ولي در هر حال بايد نماز را بخواند. كسي كه به نماز اهميت نمي دهد مورد نكوهش خداوند متعال قرار گرفته است . خداوند در قرآن مي‌فرمايد: (فويل للمصلين ‌ الذين هم عن صلا تهم ساهون )[2]"واي بر نمازگزاراني كه در نمازشان سهل انگاري مي‌كنند." بنابراين شايسته است انسان نماز را بسيار مهم شمرده و آن را در اول وقت به جا آورد. از امام كاظم (ع) نقل شده است : "پدرم هنگام وفات چنين گفت : پسرم ! كسي كه نماز را سبك بشمارد به شفاعت ما نايل نخواهد شد."[3]و نقل است : "روزي رسول خدا6در مسجد نشسته بودند كه مردي وارد شد و مشغول نماز گرديد، ولي ركوع و سجود را به طور كامل و صحيح به جا نمي آورد، حضرت فرمودند: حالت او مانند نوك زدن كلاغ است . اين مرد اگر در اين حال و با چنين نمازي بميرد، به دين من از دنيا نرفته است ."[4]خلقت انسان براي رشد و تعالي اوست و تكامل او در ارتباط با خدا ممكن است و بهترين وسيله ارتباط با خدا نماز است . بنابراين انسان بايد نماز را با توجه كامل و
[1]نوري، ميرزاحسين، مستدرك الوسائل، باب 6 از اعداد الفرائض، ج 3، ص 25، حديث 3 .
[2]سوره ماعون (107)، آيات 4 - 5 .
[3]كليني، كافي، ج 3، ص 270، حديث 15) .
[4]حر عاملي، وسائل الشيعة، باب 9 از ابواب اعداد الفرائض، ج 4، ص 37، حديث 6 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :439

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

خضوع و خشوع و وقار بخواند و از غفلت و شتابزدگي بپرهيزد و توجه داشته باشد كه با چه كسي سخن مي‌گويد و خود را در مقابل عظمت و بزرگي خداوند عالم ناچيز ببيند. در هر حال ترك نماز علاوه بر اين كه آثار بسيار سوئي در زندگي انسان مي‌گذارد، موجب محروم شدن از رحمت الهي خواهد شد و عذاب اخروي را در پي خواهد داشت . در قرآن آمده است : "وقتي از دوزخيان مي‌پرسند چه چيز شما را جهنمي كرد، جواب مي‌دهند: ما در دنيا نمازگزار نبوديم ."[1]

نمازهاي واجب

بر هر انسان مكلفي تعدادي نماز واجب است كه عبارتند از:1 -نمازهاي يوميه 2 - نماز جمعه 3 - نماز آيات 4 - نماز ميت 5 - نماز طواف واجب 6 - نماز قضاي پدر و مادر كه بر پسر بزرگتر - يا بنابر احتياط - بر بزرگترين مرد وارث واجب است . 7 - نمازي كه با اجير شدن يا نذر يا عهد و يا قسم بر انسان واجب مي‌شود. 8 - نماز عيد فطر و قربان با وجود شرايط آنها.

مقدمات نماز

براي انجام نماز و حضور در برابر خداوند متعال و اظهار بندگي و پرستش آن ذات مقدس، مقدماتي لازم است كه تا فراهم نشوند نماز صحيح نيست . اين مقدمات عبارتند از: وقت، مكان، قبله، لباس و طهارت .

وقت نماز

نمازهاي شبانه روزي (يوميه) كه مسلمان مكلف انجام مي‌دهد پنج نماز است : نماز صبح، ظهر، عصر، مغرب و عشاء كه هر يك را بايد در وقت خود انجام دهد.
[1]سوره مدثر (74)، آيات 40 - 43 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :440

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

1 -نماز صبح، دو ركعت است و وقت آن از اول سپيده صبح تا طلوع آفتاب است .2 -نماز ظهر، چهار ركعت است (در غير سفر) و وقت آن از اول ظهر است تا مقدار چهار ركعت قبل از غروب آفتاب (كه وقت مخصوص نماز عصر است).3 -نماز عصر، چهار ركعت است (در غير سفر) و وقت آن بعد از مقدار چهار ركعت از اول ظهر (كه وقت مخصوص نماز ظهر مي‌باشد) تا غروب آفتاب است .4 -نماز مغرب، سه ركعت است و وقت آن از اول مغرب است تا نيمه شب .5 -نماز عشاء، چهار ركعت است (در غير سفر) و وقت آن پس از مقدار سه ركعت از اول مغرب (كه وقت مخصوص نماز مغرب است) شروع مي‌شود تا نيمه شب .

مكان نمازگزار

مكان نمازگزار بايد داراي شرايط زير باشد:1 -مباح باشد.2 -آرام و بدون حركت باشد; لذا نماز در جاهايي كه استقرار و آرامش در آنجا ممكن نيست، مانند جاهاي فنردار يا وسايل نقليه متحرك (مگر در مواقع ناچاري مانند تنگي وقت) صحيح نيست . در حال ناچاري هم بايد تا جايي كه مي‌تواند و صورت نماز به هم نمي خورد هنگام حركت و تكان خوردن چيزي نخواند، و هرگاه وسيله نقليه از سمت قبله برگشت او نيز خود را به سمت قبله بچرخاند.3 -محل سجده پاك باشد; و غير محل سجده هم بايد نجاست سرايت كننده نداشته باشد.4 -محل نماز هموار باشد; به گونه اي كه جاي پيشاني از جاي زانو و بنابراحتياط واجب جاي ساير اعضاي سجده، بيش از چهار انگشت بسته، فراز و نشيب نداشته باشد.5 -مكان نمازگزار به گونه اي باشد كه وي بتواند قيام و ركوع و سجود را به طور صحيح انجام دهد، مگر در حال ناچاري كه بايد به قدري كه ممكن است آنها را به جا آورد.

6 -مكان نمازگزار از جاهايي نباشد كه ماندن يا ايستادن در آن و يا نشستن روي آن حرام است ; به عنوان مثال نبايد روي قبور معصومين (ع) و يا جلوتر از قبر آنان بايستد; بلكه مساوي قبور آن بزرگواران نيز - اگر موجب بي احترامي شود - نماز نخواند.

قبله

اگر چه توجه كردن به خدا و اجراي وظيفه بندگي جهت و طرف خاصي ندارد - همان گونه كه در قرآن آمده است : (فأينما تولوا فثم وجه الله )[1]"به هر طرف رو آوريد پس آنجا وجه الله است ." - اما كعبه بنابر دلايلي، از جمله وحدت رويه مسلمانان و متوجه ساختن آنان به مركز نشر اسلام، قبله قرار داده شده است . محلي كه به نام توحيد بنا شده و از سوي حضرت ابراهيم (ع) و فرزندش اسماعيل (ع) تجديد بنا گرديده است . نمازگزاراني كه در مسجدالحرام و نزديك كعبه هستند، بايد به طور دقيق رو به كعبه ايستاده و كعبه را برابر خود قرار دهند; ولي كساني كه در جاهاي دور قرار دارند، اگر به گونه اي به سمت خانه خدا بايستند كه گفته شود رو به قبله ايستاده اند كافي است . البته نماز مستحبي را مي‌توان در حال راه رفتن و يا سواره خواند; و اگر كسي در اين دو حالت نماز مستحبي بخواند لازم نيست رو به قبله باشد.

لباس نمازگزار

1 -نمازگزار اگر مرد باشد بايد هنگام خواندن نماز - هر چند كسي او را نبيند - عورت خود را بپوشاند و بهتر است از ناف تا زانو را بپوشاند. و اگر زن باشد بايد تمام بدن را بپوشاند، ولي پوشاندن صورت به اندازه اي كه در وضو شسته مي‌شود و
[1]سوره بقره (2)، آيه 115) .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :442

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست