همان عادت ماهانه هميشگي است . و اگر عادت ثابتي در ميان نباشد، حداكثر ده روز ادامه دارد; ولي ممكن است از سه روز كمتر باشد. در هر يك از اين سه حالت، زنان پس از پاك شدن براي به جا آوردن نماز و ساير عبادات، بايد غسل حيض يا استحاضه و يا نفاس به جا آورند; كه تفصيل آن در رساله توضيح المسائل آمده است .[1]5 -غسل مس ميت، كه با لمس كردن و تماس بدن كسي به قسمتي از بدن مرده (به استثناي مو) پس از اين كه بدن مرده سرد شده باشد و هنوز آن را غسل نداده باشند، واجب ميشود. همچنين تماس با قطعه جدا شده اي از ميت كه شامل استخوان است، مشمول اين حكم ميباشد.6 -غسل ميت، شستشوي ميت به صورتي مخصوص ميباشد. ابتدا تمام بدن با آب سدر آنگاه با آب كافور و سپس با آب خالص - به گونه اي كه در رساله عمليه آمده است -[2]شسته ميشود.7 -غسلي كه به واسطه نذر يا سوگند و يا عهد واجب شده است .
چگونگي غسل
غسل را به دو طريق ميتوان انجام داد: ترتيبي و ارتماسي . "غسل ترتيبي" آن است كه انسان نخست سر و گردن، سپس بنابراحتياط واجب طرف راست، و پس از آن طرف چپ بدن خود را بشويد. "غسل ارتماسي" آن است كه انسان به نيت غسل به طوري در آب فرو رود كه آب همه بدن او را فرا بگيرد.
احكام غسل
1 -تمام شرايطي كه براي صحيح بودن وضو گفته شد، در صحيح بودن غسل هم شرط است ; ولي در غسل، از بالا به پايين شستن اعضا و فاصله نيفتادن ميان
[1]ر.ك : توضيح المسائل، مسائل 394 - 496 .
[2]ر.ك : همان، مسائل 597 - 614 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :454
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
شستن اعضاي بدن لازم نيست ; به شرط آن كه در اين ميان كاري كه وضو را باطل ميكند انجام ندهد.2 -كسي كه چند غسل بر او واجب است، ميتواند به نيت همه آنها يك غسل به جا آورد. همچنين ميتواند چند غسل واجب و مستحب را يكجا با يك غسل به جا آورد.3 -كسي كه غسل جنابت كرده، نبايد براي نماز وضو بگيرد; ولي بنابراحتياط واجب با غسل هاي ديگر نمي شود نماز خواند و بايد وضو هم گرفته شود.4 -در غسل ارتماسي بنابر احتياط واجب بايد تمام بدن پاك باشد; ولي در غسل ترتيبي اگر تمام بدن نجس باشد و هر قسمت را پيش از غسل دادن آب بكشد، غسل صحيح است .5 -كسي كه روزه واجب گرفته، نمي تواند در حال روزه غسل ارتماسي انجام دهد; زيرا روزه دار نبايد تمام سر را در آب فرو برد.6 -اگر در بين غسل كاري كه وضو را باطل ميكند از او سر زند، بنابر احتياط واجب غسل را از سر گيرد و وضو هم بگيرد.7 -كسي كه غسل ديگري بر او واجب بوده و انجام نداده است، در صورتي كه پس از آن جنب شده و غسل جنابت كرده باشد، غسل جنابت او از ساير غسل ها كفايت ميكند; هر چند به آنها توجه نداشته است .
احكام جنابت
تنها غسلي كه در قرآن مجيد راجع به آن تصريح شده جنابت است . (و ان كنتم جنبا فاطهروا)[1]"اگر جنب هستيد پس خود را پاك كنيد." از همين جا استفاده شده است كه با غسل جنابت ميتوان نماز خواند و وضو لازم نيست .
[1]سوره مائده (5)، آيه 6 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :455
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
اگر چه وجوب غسل جنابت براي نمازهاي واجب، روزه واجب و طواف است، ولي انجام آن به خودي خود مستحب است و در حال جنابت ماندن مورد نكوهش قرار گرفته است . به ويژه خوردن، آشاميدن و خوابيدن در حال جنابت كراهت شديد دارد. هر چند در اين سه مورد اگر شخص وضو بگيرد، يا در مورد خوابيدن در نبود آب قربة الي الله تيمم كند، كراهت آن برطرف ميشود.
كارهايي كه بر جنب حرام است
پنج چيز بر جنب حرام است :1 -رساندن جايي از بدن به خط قرآن، و بنابر احتياط واجب به نام خداي متعال و نيز نام پيامبران و امامان و حضرت زهرا(ع) اگر موجب بي احترامي باشد.2 -رفتن به مسجدالحرام و مسجد النبي6.3 -توقف در ساير مساجد، و بنابر احتياط واجب در حرم امامان (ع).4 -گذاشتن چيزي در مسجد.5 -خواندن آيه سجده ; بلكه بنا بر احتياط واجب خواندن هر قسمت از سوره اي كه سجده واجب دارد. آيه هايي كه سجده واجب دارند عبارتند از: سوره سجده (32) آيه 15; سوره فصلت (41) آيه 37; سوره نجم (53) آيه 62; و سوره علق (96) آيه 19.
احكام قاعدگي زنان
1 -آميزش در حال قاعدگي جايز نيست .2 -زن در حال حيض عباداتي را كه شرط آنها طهارت است مانند نماز و روزه، نبايد به جا آورد; ولي مستحب است در موقع نمازهاي يوميه، وضو گرفته و روبه قبله بنشيند و مشغول دعا و ياد خدا باشد.3 -نمازهايي كه حائض در ايام حيض نخوانده قضا ندارد; اما به جاي روزه واجب بايد قضاي آن گرفته شود; و همچنين نمازهاي واجب ديگر مانند نماز آيات بنابراحتياط قضا دارد.
4 -تمام چيزهايي كه بر جنب حرام است بر زن حائض نيز حرام است و بايد از آنها اجتناب كند، و پس از پاك شدن از حيض بايد غسل نمايد.
تيمم
در اسلام احكام و دستورات به گونه اي وضع شده است كه قابل اجرا بوده و موجب مشقت و سختي براي افراد و جامعه نباشد. از جمله در مورد طهارت نماز، اگر انجام وضو يا غسل به دلايلي ممكن نباشد، بايد به جاي وضو يا غسل تيمم كرد. خداوند درباره تيمم ميفرمايد: (ما يريد الله ليجعل عليكم من حرج و لكن يريد ليطهركم و ليتم نعمته عليكم لعلكم تشكرون )[1]"خدا نمي خواهد [در دستورات دين ] زحمتي براي شما قرار دهد، بلكه ميخواهد شما را پاك سازد و نعمتش را بر شما تمام كند، شايد شكرگزار باشيد." فلسفه وضو يا غسل تنها نظافت نيست تا گفته شود در تيمم چگونه نظافت به دست ميآيد. احكام شرع مقدس اسلام، علاوه بر حكمت هايي كه بسياري از انسانها ميفهمند، داراي مصالح و علل ديگري است كه چه بسا فهم آنها براي همه آسان نباشد. روح مشترك در همه احكام الهي به وجود آوردن حالت تعبد و روحيه اطاعت و خضوع بندگان در مقابل خداوند حكيم ميباشد.
كيفيت تيمم
"تيمم" عبارت است از زدن دو كف دست بر زمين و كشيدن آنها به صورت و پشت دست ها با شرايط زير:1 -قصد تيمم به جاي وضو يا غسل .2 -زدن دو كف دست با هم - بنابر احتياط - به چيزي كه تيمم بر آن صحيح است .
[1]سوره مائده (5)، آيه 6 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :457
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
3 -كشيدن دو دست بر تمام پيشاني و دو طرف آن از بالا به پايين از جايي كه موي سر روييده تا روي ابروها و بالاي بيني، به طوري كه تمام كف دو دست بر تمام پيشاني و بنابر احتياط واجب روي ابروها كشيده شود.4 -كشيدن تمام كف دست چپ بر تمام پشت دست راست از مچ تا سر انگشتان، و تمام كف دست راست بر تمام پشت دست چپ ; و بنابر احتياط دو بار كف دو دست به زمين زده شود و بر پيشاني و پشت دست كشيده و باز يك بار كف دو دست به زمين زده شود و بر پشت دست ها كشيده شود.
چيزهايي كه تيمم بر آن صحيح است
تيمم بر خاك، ريگ، كلوخ، گل پخته مانند آجر و كوزه، سنگ گچ، سنگ آهك، سنگ مرمر و ديگر سنگ ها صحيح است ; ولي تيمم بر جواهرات - مانند عقيق و فيروزه كه به آنها زمين نمي گويند - باطل است . و بنابر احتياط تا ممكن است بايد خاك را بر چيزهاي ديگر به ويژه سنگ مقدم داشت . چيزي كه بر آن تيمم ميشود بايد پاك باشد و غصبي نباشد، و اگر از چيزهايي است كه گرد دارد - بنابر احتياط - بايد گرد آن بر دست بماند.
موارد تيمم
1 -تهيه آب به اندازه وضو يا غسل ممكن نباشد.2 -دسترسي نداشتن به آب به دليل پيري، ترس از دزد يا جانوران و يا نداشتن وسيله اي كه با آن آب فراهم شود.3 -ترس از بيماري يا ادامه و يا شدت آن، به خاطر ضرر داشتن آب بر بدن .4 -ترس از تلف شدن خود، زن، فرزند، همراهان و يا كسي كه حفظ جان او واجب است به طوري كه اگر آب مصرف وضو يا غسل شود آنان از تشنگي تلف و يا مريض ميشوند و يا به مشقت ميافتند. و نيز ترس از تلف حيواني مانند اسب، استر و غير آن كه همراه انسان است و معمولا سرش را براي خوردن نمي برند.
5 -ضرورت مصرف آب براي پاك كردن بدن يا لباس نجس .6 -وجود آب در ظرفي كه استعمال آن حرام است و ظرف ديگري وجود ندارد.7 -تنگ بودن وقت نماز و نبود فرصت كافي براي وضو يا غسل .
واجبات نماز
1 -نيت ; يعني تصميم و اراده بر انجام كار. اگر انسان به كاري كه انجام ميدهد توجه داشته باشد قهرا نيت و اراده آن كار را خواهد داشت . انسان بايد عبادات و از جمله نماز را به نيت قربت، يعني براي انجام فرمان خداوند به جا آورد; و لازم نيست نيت را از قلب خود بگذراند يا به زبان بگويد.2 -قيام ; نمازگزار در صورت امكان در موقع گفتن تكبير و حمد و سوره بايد به حالت ايستاده باشد. و قيام در حال تكبيرة الاحرام و پيش از ركوع، ركن نماز است .3 -تكبيرة الاحرام ; نماز با گفتن "الله اكبر" شروع ميشود و پس از آن نمازگزار بايد از اموري كه شايسته و مناسب حال نماز نيست پرهيز كند.4 -قرائت ; خواندن سوره حمد و يك سوره ديگر از قرآن در ركعت اول و دوم، و خواندن تسبيحات اربعه يعني "سبحان الله والحمد لله و لا اله الا الله والله اكبر" سه مرتبه يا خواندن سوره حمد به تنهايي در ركعت سوم و چهارم .5 -ركوع ; خم شدن پس از قرائت حمد و سوره يا تسبيحات اربعه در هر ركعت، به اندازه اي كه كف دست ها به سر زانوها برسد; و در آن حال با توجه كامل خدا را به عظمت ياد كند و گفتن هر ذكري كافي است ; ولي احتياط واجب آن است كه اگر "سبحان الله" را خواست بگويد سه مرتبه بگويد; و اگر غير آن را خواست بگويد نيز سه مرتبه بگويد و از اندازه سه مرتبه : "سبحان الله" يا يك مرتبه "سبحان ربي العظيم و بحمده" كمتر نباشد. و احوط آن است كه تسبيحي را كه بيان شد اختيار نمايد.6 -سجده ; نمازگزار پس از ركوع ميايستد و سپس با كمال تواضع به سجده ميرود. سجده آن است كه پيشاني، كف دو دست، سر دو زانو و سر دو انگشت
بزرگ پا را روي زمين قرار ميدهد، و خدا را به بزرگي ياد ميكند و سه بار "سبحان الله" يا يك بار "سبحان ربي الاعلي و بحمده" يا هر ذكر ديگري را - با تفصيلي كه در ركوع بيان شد - ميگويد; و سر از سجده برمي دارد و مينشيند و سپس بار ديگر به همين ترتيب سجده ديگر به جا ميآورد. در سجده پيشاني بايد بر زمين يا چيزهايي غير خوراكي و غير پوشاكي كه از زمين ميرويد، مانند چوب و برگ درخت و امثال آن گذاشته شود; ولي سجده بر مواد پوشاكي و يا خوراكي انسان مانند گندم، جو و نان و نيز بر مواد معدني مانند طلا و نقره و بنابر احتياط واجب بر عقيق و فيروزه و نظير اينها باطل است . البته سجده بر سنگ هاي معدني مانند سنگ مرمر، سنگ هاي سياه، سنگ آهك و سنگ گچ صحيح است ; بلكه بر گچ، آهك پخته، آجر و كوزه گلي هم اشكال ندارد، هرچند احوط ترك است .7 -تشهد; نمازگزار در ركعت دوم تمام نمازهاي واجب و مستحب و ركعت سوم نماز مغرب و ركعت چهارم نمازهاي چهار ركعتي، پس از سجده دوم مينشيند و در حالي كه بدنش آرام است ميگويد: "اشهد ان لا اله الا الله وحده لاشريك له، و اشهد ان محمدا عبده و رسوله ، اللهم صل علي محمد و آل محمد."8 -سلام ; پس از تشهد ركعت آخر نماز مستحب است نمازگزار در حالي كه نشسته و بدنش آرام است بگويد: "السلام عليك ايها النبي و رحمة الله و بركاته" و پس از آن واجب است بگويد: "السلام عليكم و رحمة الله و بركاته" يا بگويد: "السلام علينا و علي عباد الله الصالحين"; ولي اگر اين سلام را بگويد، احتياط مستحب آن است كه بعد از آن "السلام عليكم و رحمة الله و بركاته" را هم بگويد.9 -ذكر; نمازگزار بايد در ركوع و سجده و تشهد ذكر بگويد.10 -ترتيب ; ترتيب در نماز به اين معناست كه واجبات نماز را به همان ترتيبي كه گفته شد انجام دهد; پس اگر كسي عمدا ترتيب نماز را به هم بزند نمازش باطل ميشود.11 -موالات ; يعني آن كه نمازگزار كارهاي نماز - مانند: ركوع، سجود و تشهد - را پشت سر هم و بدون فاصله عرفي به جا آورد و چيزهايي را كه در نماز ميخواند
به طوري كه معمول است پشت سر هم بخواند; پس اگر موالات نماز را به هم بزند به طوري كه از صورت نمازگزار بيرون رود، نمازش باطل است .
احكام نماز
1 -از ميان واجبات نماز پنج مورد آن ركن است كه عبارتند از: نيت، تكبيرة الاحرام، قيام در حال تكبيرة الاحرام و پيش از ركوع، ركوع و دو سجده . اگر از روي عمد يا اشتباه يكي از آنها ترك و يا اضافه شود، نماز باطل ميشود; و اما ساير واجبات نماز ركن نيستند و اگر از روي اشتباه، ترك و يا اضافه شود، نماز باطل نمي شود; و فقط با ترك يا اضافه عمدي آنها نماز باطل ميشود.2 -بر هر فرد مسلمان واجب است كه همه كلمات نماز را به عربي و شكل صحيح ياد بگيرد و هنگام خواندن نيز صحيح ادا كند.3 -بر زن و مرد نمازگزار واجب است حمد و سوره نماز ظهر و عصر را آهسته بخوانند، و بر مرد واجب است حمد و سوره نماز صبح و مغرب و عشا را بلند بخواند ولي بر زن واجب نيست .4 -هنگام گفتن ذكرهاي واجب نماز بايد بدن آرام باشد; و در ذكرهاي مستحب هم اگر آن را به قصد ذكرهايي كه در نماز دستور داده اند بگويد، بنابر احتياط واجب آرام بودن بدن لازم است ; به جز ذكر "بحول الله و قوته اقوم و اقعد" كه هنگام برخاستن از سجده براي ركعت ديگر گفته ميشود.
مستحبات نماز
نماز همان طور كه تعدادي اجزا و ذكرهاي واجب دارد، اعمال مستحب نيز دارد كه درباره آنها بسيار توصيه و تأكيد شده است و تأثير زيادي در توجه قلبي انسان به خداوند دارد:1 -اذان و اقامه ; مستحب است نمازگزار پيش از شروع نمازهاي واجب يوميه،