کتاب اسناد لانه جاسوسی آمریکا

سند شماره (25)

طبقه بندی ندارد شماره 7407 تاریخ 20/10/1328

وزارت امورخارجه یادداشت

وزارت امور خارجه شاهنشاهی با اظهار تعارفات خود به سفارت کبرای کشورهای متحده آمریکا

و عطف به یادداشت شماره (1396) مورخ 28 نوامبر 1949 (هفتم آذرماه 1328) آن سفارت کبرای

راجع به تمدید قرارداد استخدام هیئت مستشاران آمریکایی در وزارت جنگ شاهنشاهی محترماً اظهار

می دارد.

به طوری که شفاهاً به استحضار آن سفارت کبرا رسیده است مقامات مربوطه دولت شاهنشاهی با

تمدید قرارداد نامبرده برای مدت یک سال دیگر از تاریخ 29 اسفندماه 1328 تا 29 اسفندماه 1329

(20 مارس 1950 تا 20 مارس 1951) و درج عناوین جدید مؤسسات مربوطه کشورهای متحده

آمریکا به جای عناوین سابق به قسمی که در یادداشت فوق الذکر آن سفارت کبرا ذکر گردیده است

موافقت خودشان را اعلام می دارند، وزارت امورخارجه شاهنشاهی از آن سفارت کبرا خواهشمند

است مراتب را به استحضار مقامات مربوطه کشورهای متحده برسانند.

سند شماره (26)

سری تاریخ 18 می 1950 28 اردیبهشت 1329 واشنگتن دی. سی

متن مذاکرات

طی گفتگو در مورد مبادله یادداشتهای مربوط به قرارداد کمک دفاعی متقابل آمریکا سال 1949،

نمایندگان دولت ایالات متحده آمریکا پیشنهاد کردند که شرایط زیر در مفاد قرارداد گنجانده شود:

«دو دولت اذعان دارند که کنترل مؤثر صدور مواد حاوی پتانسیل جنگی، تجهیزات و در صورت

عملی بودن، اطلاعات فنی، در زمینه امنیت دو جانبه و تحقق اهداف طرفین، علائق هر دو کشور را

تأمین می نماید. به همین علت هر دوی آنها بر این شده اند که در راه رسیدن به این اهداف، با یکدیگر

مشورت نمایند.»

نمایندگان دولت خاطرنشان ساخته اند که دولت متبوعشان با مفاد این شرایط کاملاً موافق است و

از طرف دولت خویش اطمینان داده اند که دولت ایران در رابطه با گسترش رضایت بخش کنترل در

مورد این گونه صادرات جنگی، حاضر به همکاری می باشد.

به خاطر تضمینهای ارائه شده توسط نمایندگان دولت ایران در مورد آمادگی دولت این کشور برای

همکاری در این مورد و ایجاد زمینه های مساعد برای مشورت، نمایندگان دو دولت معتقدند که

گنجانیدن این شرط در متن یادداشتهای مربوط به قرارداد کمک دفاعی متقابل آمریکا فاقد ضرورت

است.

(امضاء)(امضاء)

جوزف. جی. (ناخوانا)آ. آ. آرام

نماینده دولت ایالات متحده آمریکانماینده دولت ایران

سند شماره (27)

وزارت امورخارجه واشنگتن تاریخ : 23 می 1950 2 خرداد ماه 1329

از : کفیل وزارت امورخارجه: (آمریکا م)

به : کاردار موقت ایران

آقای محترم:

به مذاکراتی که اخیراً میان نمایندگان دولتین ما در رابطه با ارسال کمک نظامی دولت ایالات متحده

آمریکا به دولت ایران، مطابق قانون عمومی 329 مصوبه هشتاد و یکمین کنگره ایالات متحده آمریکا،

اشاره می نمایم و توافقهای حاصله از آن مذاکرات را که در ذیل می آید، تأیید می نمایم:

1 دولت ایالات متحده آمریکا با درک این اصل که بهبود اقتصادی برای صلح و امنیت جهانی

ضروری می باشد و می بایست در اولویت قرار گیرد و تعهد می کند که وسایل، مواد و خدماتی را که

دولت ایالات متحده آمریکا اعطای آن و یا ادامه اعطای آن را به دولت ایران ممکن بداند، براساس

یک امتیاز رسمی صورت خواهد گرفت و ارائه هر نوع کمک مجاز پیرو این نامه، باید با منشور ملل

متحد سازگار بوده و نیز منوط به کلیه شرایط و قیودات قابل اجراء و مفاد دایر بر انقضاء یا فسخ

قرارداد کمک دفاعی متقابل مصوب 1949 و دیگر قوانین قابل اجرای ایالات متحده آمریکا در

خصوص کمکهای نظامی باشد. دو دولت، هر از گاهی، مذاکرات تفصیلی لازم را در به اجراء گذاردن

مواد این بند به عمل خواهند آورد.

2 دولت ایران ملزم می گردد کمکهای دریافتی را مطابق با پاراگراف 1 در راستای اهداف مورد

نظر، به طور مؤثری به کار گیرد و چنین کمکهایی را به مقاصد دیگری غیر از آنچه در «تفاهم نامه»

قید شده، اختصاص ندهد.

3 بر اساس علائق مشترک امنیتی دو دولت، دولت ایران متعهد می شود که به هیچ فرد، مقام یا

کارگزار دولتی خویش و یا هر کشور دیگری، حق مالکیت یا تصرف هر یک از تجهیزات، مواد یا

خدمات دریافت شده را که بر اساس واگذاری رسمی مطابق با پاراگراف 1 صورت گرفته، را بدون

موافقت قبلی دولت ایالات متحده آمریکا واگذار ننماید.

4 دولت ایران، پس از بررسیهای لازم و مقتضی پیرامون نیازمندیهای معتدل و مصرف داخلی و

صادرات بازرگانی ایران که قرار است توسط همان دولت تعیین گردد، جهت تسهیل تولید، حمل و نقل،

صدور و ارسال به دولت ایالات متحده آمریکا برای چنین دوره زمانی و با چنین کمیتی و مطابق یک

چنین شرایط و مقرراتی در خصوص قیمت، نحوه پرداخت و نظایر آن به آن صورت که مورد توافق

قرار گیرد، مواد خام و نیمه ساخته مورد تقاضای ایالات متحده که به علت کمبودها و یا کمبودهای

بالقوه منابع خود می باشد و ممکن است در ایران وجود داشته باشد، موافقت نماید.

5 (الف) دولت ایران اقداماتی مقتضی که در تضاد با مسائل امنیتی و منافع کشور نباشد به عمل

خواهد آورد تا مردم را از عملیاتی که متعاقب این توافقها انجام می گیرد، مطلع سازد.

(ب) هر دولت، آن نوع اقدامات امنیتی را که ممکن است در هر حالتی بین دو دولت مورد موافقت

قرار گیرد به منظور جلوگیری از افشاء یا به مخاطره افتادن مواد، خدمات و یا اطلاعاتی که دولت دیگر

مطابق این توافقها تأمین می نماید، به عمل خواهد آورد.

6 دولت ایران، بجز مواردی که ممکن است بین دو دولت موافقت صورت گیرد، معافیت از

عوارض گمرک و مالیات داخلی در مورد صدور و یا ورود تولیدات، اموال، مواد و یا تجهیزات وارد

شده به قلمرو خود که در ارتباط با این توافقنامه می باشد، اعطاء خواهد کرد.

7 دولت ایران کارکنان فنی دولت ایالات متحده آمریکا، کسانی که مسئولیتهای دولت آمریکا را

در تکمیل مواد این قرار داد در سرزمین ایران به عهده خواهند داشت، را به کشورش می پذیرد و

تسهیلات لازم را برای پیشرفت آن کمکها در اختیار آنان قرار خواهد داد.

8 بنا به درخواست هر یک از دو دولت، مقدمات مناسبی را بین خودشان در رابطه با مسئولیت

ثبت یا دعاوی مشابه که بر پایه کاربرد، اختراعات، فرآیندها، اطلاعات فنی یا اشکال دیگر از اموال

در رابطه با تجهیزات، مواد و خدمات مطابق با پاراگراف 1 این توافقنامه، قانون از آنها حمایت به عمل

می آورد، به مذاکره خواهند گذاشت، در این چنین مذاکراتی این مورد می باید در نظر گرفته شود: که هر

دولت مسئولیت همه دعاوی اتباع خویش و دعاوی برخاسته از اتباع هر کشور ثالثی در محدوده

خاک خود را قبول خواهد کرد.

9 به درخواست هر یک از طرفین، دو دولت با در نظر گرفتن هر موضوعی که در رابطه با اجرای

این توافقها یا برای عملیات یا مقدماتی که متعاقب این توافقها پیش آید، مشورت خواهند کرد.

10 هیچ اقدامی در تفسیر، اصلاح یا ترمیم موافقتهایی که میان دولت ایالات متحده آمریکا و

ایران در تاریخ 27 نوامبر 1943 و 6 اکتبر 1947 در تهران امضاء شده، آن چنان که اصلاح و تمدید

گردیده، صورت نخواهد گرفت.

من پیشنهاد می کنم که اگر این توافقها از تصویب دولت ایران برخوردار می شود، این یادداشت و

یادداشت شما که همزمان این توافقها را مورد تأیید قرار می دهند، از تاریخ یادداشت شما اعتبار قانونی

خواهد داشت. در آینده، هرگاه یکی از دو دولت از طریق ابلاغ کتبی قصد خود را مبنی بر فسخ توافقها

اعلام دارد، یک سال بعد از تاریخ دریافت پیام، این توافقها از اعتبار قانونی خواهد افتاد.

آقای محترم، احترامات فائقه اینجانب را بپذیرید.

آقای غلامعباس آرامجیمز. ای. وب

کاردار موقت ایرانکفیل وزارت امور خارجه ایالات متحده آمریکا

با توجه به بند پاراگراف (بند) 7 این توافقنامه، گروه دیگری از مستشاران نظامی آمریکا به ایران

آمدند. وظیفه این گروه، نحوه اجرای این توافقنامه در رابطه با استفاده از کمک نظامی آمریکا در

ایران بود. نام این گروه عبارت است از گروه مشاورین کمک نظامی ایالات متحده به ایران The U.S

Military Assistance Advisory Group to Iranکه به صورت مخفف به آن مگ (MAAG) گفته

می شد. م

از : کاردار موقت ایرانتاریخ : 23 می 1950 2 خرداد 1329

به : کفیل وزارت امور خارجه آمریکا

سفارت ایران در واشنگتن، دی. سی.

عالیجناب:

احتراماً، به عرض می رساند که یادداشت شما به تاریخ 23 ماه می، واصل گردید. بر اساس

دستورات دولت متبوع خود، نظر شما را به مذاکرات اخیری که میان نمایندگان دولتهایمان راجع به

اعطای کمک نظامی ایالات متحده آمریکا به دولت ایران، مطابق قانون عمومی 329 مصوب هشتاد و

یکمین کنگره ایالات متحده صورت گرفته جلب می نمایم و توافقهای حاصله از آن را به طوری که در

ذیل می آید، مورد تأیید قرار می دهم:(1)

احتراماً، در موافقت با پیشنهادهای مندرج در یادداشت شما، به اطلاع می رسانم که تفاهمات بیان

شده در آن، به تصویب دولت ایران رسیده است. بنابراین، آن یادداشت و یادداشت حاضر که جهت

اطلاع از توافقات در نظر گرفته شده، در این تاریخ و پس از آن قابل اجراء بوده و تا یک سال پس از

دریافت ابلاغ کتبی هر دولت که قصد فسخ این توافقها را داشته باشد، اعتبار قانونی خواهد داشت.

عالیجناب: جیمز، ای. وب. کفیل وزارت امور غ ع آرام

خارجه ایالات متحده آمریکا واشنگتن، دی سی.کاردار موقت سفارت ایران

1- این نامه ٬ همچون نامه قبلی حاوی بندها (پاراگرافهای) دهگانه می باشد لذا جهت جلوگیری از تکرار مطلب از درج آن خودداری شد. م

فصل دوم

ما آزادی و استقلال می خواهیم. ما نمی خواهیم که وقتی

سراغ لشکرمان می رویم، آمریکاییها بیایند آن را اداره کنند

و یا تحت نظارت مستشاران آمریکایی باشد. یک ارتش

انگل درست کنند، یک ارتشی که مال ایران را در راه او

صرف کنند، و او تحت نظارت و تربیت مستشاران

آمریکایی و برای آمریکاییها بخواهند کار کند.

امام خمینی (س) 28/7/57

فصل دوم شامل 20 سند می گردد که مقطع بهمن ماه 1330 تا فروردین ماه 1333 را در بر

می گیرد. این فصل عمدتاً مربوط به موضع دولت دکتر مصدق در مورد مستشاری نظامی آمریکا در

ایران است. در سال 1330 که مصدق به نخست وزیری رسید، در موعد مقرر با تمدید قراردادهای

مربوط به مستشاری نظامی آمریکا در ایران، موافقت ننمود.

در سال 1951 دولت آمریکا «برنامه امنیت مشترک» (MSP) را اعلام کرد. این برنامه برای حمایت

از هم پیمانان غرب در سراسر جهان، در مقابل تهدیدات شرق بود. برنامه فوق حاوی اعطاء کمکهای

نظامی به صورت بلاعوض بود. در مقابل، کشورهایی که خواستار این کمکهای نظامی بودند باید تا

تاریخ 8 ژانویه 1952 موافقت خود را با بخش (511 الف) از این برنامه اعلام می نمودند.

مصدق، نخست وزیر وقت ایران، طی نامه ای به تاریخ 4 ژانویه 1952 این برنامه را نپذیرفت و عدم

تمایل خود به «نقض بی طرفی» ایران را اعلام نمود. در پی آن آمریکا در اوائل سال 1952 تحویل

تسلیحات به ایران را متوقف نموده و آموزش نظامی افسران ایرانی را قطع کرد. در نتیجه مسئله خروج

هیئتهای مستشاری آمریکا به طور جدی مطرح شد. در ماه مارس 1952 بین دکتر مصدق و نمایندگان

دولت آمریکا مذاکراتی انجام شد که در رابطه با تمدید قرارداد به نتیجه ای نرسید. اما دولت مصدق

پذیرفت که هیئتهای نظامی آمریکا موقتاً بدون تجدید رسمی قراردادها، در ایران باقی بمانند و به کار

خود ادامه دهند و نیز از همان حقوق و مزایای سابق برخوردار باشند. یک ماه بعد یعنی در آوریل

1952، دولت مصدق با نوشتن نامه ای به سفیر آمریکا در تهران، تعهداتی را می پذیرد. متعاقب این نامه

اعطای کمک نظامی آمریکا از سرگرفته شد وزارت خارجه آمریکا نامه مصدق را به عنوان قبول

بخشی از شرایط «برنامه امنیت مشترک» تلقی نمود.

با سقوط دولت دکتر مصدق در 28 مرداد 1332 ، دولت سپهبد زاهدی بار دیگر قراردادهای

مربوط به مستشاران را رسماً تمدید کرد.

سند شماره (28)

بدون طبقه بندی دفتر نخست وزیری تاریخ: 24 بهمن 1330 (14 فوریه 1952)

شماره :(1)32850

به : وزارت دارایی

پرداخت حقوق مستشاران آمریکایی شاغل در وزارت جنگ و ژاندارمری در جلسه مورخ

16/11/30 (فوریه) هیئت وزیران مورد بحث قرار گرفت. به تصویب رسید که پرداخت حقوق

مستشاران مذکور از آنجایی که در حال حاضر در ایران خدمت می کنند، مطابق قرارداد و قانون

مصوب، پرداخت شود.

نخست وزیر (محمد مصدق م)

رونوشت برای اطلاع وزارت جنگ و نخست وزیر ارسال شد.

شماره 35837/12527 به تاریخ 26/11/30 (16 فوریه)

رونوشت برای اطلاع اداره مستشاری و وزیر جنگ سرلشگر علوی مقدم ارسال شد.

سند شماره (29)

استفاده محدود تلگرام ارسالیتاریخ : 21 فوریه 1952 3 اسفند 1330

به : وزارت امور خارجهشماره : 3210

رمز : استفاده محدود با حق تقدم

محاکمه همسر سرهنگ گلاس، مستشار نظامی به اتهام قتل غیرعمد که در اثر حادثه رانندگی در

ده ماه قبل اتفاق افتاد و متعاقباً منجر به فوت یک نفر ایرانی گردید، در 23 فوریه آغاز می شود. خانم

گلاس اظهار می دارد که برخلاف آنچه که متهم گشته، رانندگی اتومبیل را به عهده نداشته است. از اینرو

وکلای مدافع مطمئن هستند که می توانند اثبات کنند که وی رانندگی را به عهده نداشته، لذا وی تبرئه

خواهد شد. بعد از چنین تبرئه ای، امکان آن خواهد بود که علیه سرهنگ گلاس اقامه دعوی شود.

سفارت در این قضیه جهت دستیابی به حداکثر عدالت تمام امکانات اداری خود را به کار گرفته است.

قوانین نظامی ایالات متحده آمریکا چاپ 1951 در قسمت 12 چنین می گوید: «طبق قوانین

بین المللی اگر اعضای نیروهای مسلح ایالات متحده یا هر کشور مستقل دیگر، که با رضایت در قلمرو

یک کشور دوست مستقر شده یا در حال عبور باشند، مرتکب جرمی شوند قضاوت به عهده کشور

میزبان خواهد بود. سفارت در قوانین بین المللی نمی تواند پشتیبانی برای این اظهاریه بیابد و بر این

باور نیست که کارکنان مستشاری نظامی و وابستگان آنها، یعنی کسانی که تحت شمول قرارداد

مستشاری نظامی هستند، از هیچ مصونیتی در مقابل دادگاههای حقوقی محلی برخوردار نیستند.

1- به ضمیمه نامه شماره 938 مورخ 13 می 1953 به وزارت امور خارجه (آمریکا م) ارسال شد.

علیرغم حضور گسترده شهروندان عادی آمریکایی در ایران، آنها می توانند انتظار حمایت از دولت

آمریکا را داشته باشند. از تفاسیر به موقع وزارت (امور خارجه آمریکا م) در مورد محاکمه 23

فوریه قدردانی می نماییم.هندرسن

سند شماره (30)

استفاده محدود تلگرام واردهتاریخ: 22 فوریه 1952 ساعت 2 بعد از ظهر

از: وزارتشماره: 1760

رمز: استفاده محدود با حق تقدمورود: 23 فوریه 1952 ساعت 10 صبح

وزارت امور خارجه (آمریکا م) با این نظر شما (تلگرام سفارت 3210، 21 فوریه) موافق است

که آن متن ذکر شده از کتاب قوانین حقوق قضائی نظامی در ارتباط با خانم گلاس و یا سرهنگ گلاس

قابل اجراء و عملی نیست. و صحبت شما را تأیید می کند که در شرایط فقدان موافقتنامه ویژه ای با

دولت ایران که به کارمندان نظامی و وابستگان آنها مصونیت از قلمرو حقوقی قضائی محلی در

مواردی از این قبیل را بدهد، قوانین بین المللی چنین مصونیتی به آنها نمی دهد.وب

سند شماره (31)

طبقه بندی: سری گزیده از مطلب تلگرام

آنچه که در ذیل می آید گزیده از مطالب تلگرام سری سفارت به شماره 3398 مورخ 6 مارس

1952 (15 اسفند 1330 م) است که به امضاء هندرسن رسیده و در مورد گفتگو با مصدق در تاریخ

6 مارس 1952 می باشد.

به او (نخست وزیر مصدق) گفتم که میل دارم در مورد بیانات وی تأییدیه ای به دست آورم. وی

گفته بود که اگر هیئت نظامی آمریکا می خواهند تا حل مناقشات نفتی در ایران باقی به مانند تا مجلس

جدید مسئله مستشاران نظامی را بررسی نماید، باید براساس شرایطی که دوازده ماه قبل از اختتام

قرارداد وجود داشت، به کار خود ادامه دهند. مصدق گفت وی می تواند این مطلب را تأیید نماید. سؤال

کردم که آیا وزارت دارایی پرداختهای لازم را به عهده خواهد گرفت و آیا مصونیت و معافیت از

پرداخت حقوق گمرکی بر اساس قرارداد موجود شامل حال اعضاء هیئت نظامی آمریکا خواهد شد.

وی در مقام تأیید گفت همین طور است و او به وزارت دارایی در همین رابطه دستوراتی داده است. او

به من اطمینان داد که مفاد این قرارداد رعایت خواهد شد.

سند شماره (32)

بدون طبقه بندی وزارت جنگ دفتر نخست وزیر تاریخ : 17/12/30 (8 مارس 1952)

شماره :(1)35790

یادداشت به: وزارت دارایی

به موجب تصمیم متخذه از جانب هیئت وزیران، جهت پرداخت حقوق و دیگر پاداش کارکنان

1- با ضمیمه نامه شماره 938 مورخ 13 می 1953 برای وزارتخانه ارسال شد.

هیئت ایالات متحده، لطفاً تا زمان تعیین وضعیت آنان بر طبق قانون اول آبان 1322 (24 اکتبر 1943)

اقدام نمایید.نخست وزیر (محمد مصدق م)

نخست وزیر

رونوشت جهت اطلاع وزارت جنگ ارسال شد.

شماره: 38425/13598

تاریخ: 19/12/30 (10 مارس 1952)

رونوشت جهت اطلاع اداره مستشاری ارسال شد.

از طرف وزیر جنگ سرلشگر مظهری

سند شماره (33)

سری تلگرام وارده تاریخ : 11 مارس 1952 (20 اسفند 1330) ساعت 6 بعد از ظهر

از : وزارت امور خارجه (آمریکا م)

رمز : سری با حق تقدمشماره : 1913

تاریخ ورود : 12 مارس 1952، ساعت 7 بعد از ظهر

وزارت امور خارجه (آمریکا م) نسبت به پیشنهادهای شما درباره هیئت مستشاری نظامی

دقیقترین توجهات را مبذول داشته است. اصول اساسی که مورد نظر بود عبارتند از: (الف) اقدام

احتیاطی که هم اکنون انجام شده، الزاماً لطمه ای به امکان کسب یک توافق کتبی نهایی برای ادامه کار

هیئت وارد نخواهد ساخت. (ب) لزوم اجتناب از هرگونه روش که بدون هیچ گونه نیازی ممکن است

از فشارهایی که به مصدق وارد می شود، بکاهد. (ج) لزوم اجتناب از این گمان که آمریکا تا هر جایی

برای باقی ماندن هیئت در ایران، حتی در صورت عدم تمایل دولت ایران، پیش خواهد رفت. (د) لزوم

اجتناب از هر نوع توافق موقتی که هیئت را برای عملیات مؤثر با مشکل روبرو می سازد (ه) لزوم

اجتناب از موقعیتی که به موجب آن خروج آتی هیئت به درخواست دولت ایران و یا در نتیجه شکست

دولت ایران در تجدید موافقتنامه باشد، در غیر این صورت این مسئله گواهی بر مشکلات ما در ایران و

یا هر جای دیگری خواهد بود. در رابطه با مورد آخر، مسلماً ما مایل نیستیم که به روسها فرصتی داده

شود تا از حضور مستمر هیئت به عنوان یک حربه تبلیغاتی استفاده کرده و یا مذاکرات رسمی با دولت

ایران علیه هیئت انجام دهند. از آنجایی که یک بار روسها یک موضعگیری رسمی علیه دولت ایران در

رابطه با حضور هیئت حتی با وجود قرارداد، انجام دادند بعید به نظر می رسد که آنها در صورتی که

چنین گمان کنند که ایالات متحده هیئت را به ایرانیها تحمیل کرده، ساکت بمانند.

.... در نتیجه مشورت با وزارت دفاع، وزارت امور خارجه به شما اجازه می دهد تا به این

درخواست ایرانیان رضایت دهید که هیئت فعلاً بدون یک توافقنامه کتبی تا هنگام مذاکرات آتی در

مورد وضعیت آن، در ایران باقی بماند. به هر حال، در موافقت با چنین درخواستی، شما باید برای

ایرانیها این مطلب را روشن سازید که این صرفاً صلاحدیدی موقت است و ایالات متحده نمی تواند

هیئت را به طور نامحدود بدون یک موافقت نامه رسمی در ایران باقی بگذارد. همچنین موافقت ایالات

متحده با باقی ماندن هیئت، مشروط به توافق نظری، روشن و شفاهی در این باره است که وضعیت