کتاب آزادسازی، جهانی سازی و توزیع درآمد

داراى اقتصاد سياسى ضعيفى بوده‌اند، محدوده يا فضا براى توزيع مجدد، بازتر است. طى دو دهه گذشته، نظامهاى ماليات و پرداخت‌هاى انتقالى، نه‌تنها در جهت نيل به تكامل و كارآيى بيشتر، ساده‌تر شده‌اند، بلكه ضمن حركت به سمت درجه پايين‌ترى از توزيع مجدد، مدام در پى منفعت رسانى به هزينه‌هاى عمومى بوده‌اند. اگرچه چنين رويكرد يا هدفى مى‌تواند به بهبود وضع توزيع يارانه‌ها كمك كند، ولى از آنجايى كه اجراى چنين سياستى غالبا باعث ناديده گرفتن شمار زيادى از محرومان واجد شرايط مى‌شود، اين رويكرد در عمل ممكن است، اوضاع كلى توزيع را وخيم‌تر سازد. براى نمونه، حذف كلى يارانه‌ها در مورد مواد غذايى (كه معمولا به صورت ضعيفى هدفگذارى شده است) تقريبا در بيشتر موارد باعث وخيم‌تر شدن وضعيت توزيع شده است؛ چرا كه در تعيين ميزان يارانه‌ها، بيشتر، درآمد كلى افراد محروم و فقير مدنظر قرار مى‌گيرد، نه درآمد افراد غيرفقير. اگرچه تاكنون هيچ تحليل تجربى جامعى از دگرگونيها و تغييرات حاصل در نظامهاى ماليات و پرداخت‌هاى انتقالى در دهه‌هاى 1980 و 1990 در دست نيست، ولى در بسيارى از كشورها، از نظر سطح، تركيب و انتقال هزينه‌هاى عمومى، تغييراتى صورت گرفته است كه احتمالا موجب تضعيف و يا حتى معكوس شدن نقش دولت در فرايند بازتوزيع شده است و همين امر موجبات وخيم‌تر شدن وضعيت توزيع درآمد پس از مالياتها و انتقالها را فراهم كرده است.

5- نابرابرى، رشد و كاهش فقر

آيا نابرابرى مى‌تواند براى رشد اقتصادى و كاهش فقر، مفيد باشد؟ درحالى‌كه در نظريه‌هاى پيشين پيرامون رشد ادعا مى‌شد بين نابرابرى و رشد، رابطه مثبت وجود دارد(Harrod ,8491 ,Pasinetti ,2691) تحقيقات به‌عمل‌آمده طى دهه گذشته، حكايت از آن دارد كه بايد در مورد رابطه بين نابرابرى و رشد، تجديدنظر كلى به عمل آيد؛ زيرا نابرابرى بيش‌از حد، مى‌تواند براى رشد بسيار خطرآفرين باشد. در اينجا راههايى كه نابرابرى مى‌تواند از طريق آنها روند رشد و فقرزدايى را تحت تأثير قرار دهد، به اختصار مورد بحث و بررسى قرار مى‌گيرد.

* تمركز شديد زمين، كند شدن آهنگ رشد كشاورزى را به‌دنبال دارد. شواهد عديده‌اى وجود دارد كه نشان مى‌دهد در آن دسته از كشورهاى درحال‌توسعه كه داراى نيروى كار ما زاد هستند، با افزايش مساحت مزرعه، متوسط توليد در هكتار، كاهش مى‌يابد. زيرا خرده مالكان‌

در مقام مقايسه با عمده مالكان، هم از حجم كار خانوادگى و هم از نهاده‌هاى توليد خانگى- به ازاى هر هكتار- بيشتر استفاده مى‌كنند. اگرچه بر فرايندهاى بازاريابى، عمل‌آورى و تبديل و حمل و نقل، صرفه‌جوييهاى مقياس حاكم است، اما مى‌توان با ايجاد ارتباط اثربخش بين خرده‌مالكان و نهادهاى مناسب (مانند بازار يا تعاونى) اين جريانات را به سمت دلخواه هدايت كرد. تمركز شديد زمين، معمولا حاصل روند سلب مالكيت از دهقانان در طول تاريخ يا نتيجه سياستهاى شكست خورده و ناموفق اشتراكى بوده است، نه پيامد و نتيجه جريان حاكم بر بازار.

* تمركز شديد زمين مى‌تواند براى محيط زيست و روند توسعه پايدار، عواقب منفى به‌دنبال داشته باشد. تمركز بيش از حد دارايى و رواج خوش‌نشينى (بى‌زمين بودن) افراد فقير ممكن است آنان را وادار سازد به رفتارهاى اقتصادى غيرمعقولى نظير بهره‌بردارى بيش از حد از منابع جنگلى، فرسوده كردن اراضى زراعى و چراى مفرط، روى آورند و بدين‌ترتيب، آهنگ رشد را در درازمدت، كند سازند.

* نابرابرى زياد، راه پيشرفت در آموزش و پرورش را سد مى‌كند. وقتى درجه نابرابرى، بالا باشد مقامات حكومتى طبيعتا علاقه‌اى به ماليات گرفتن از نخبگان نشان نمى‌دهند. در چنين شرايطى، هزينه عمومى، پايين بوده و فقط عده اندكى، از منابع و امكانات لازم براى تأمين سرمايه‌گذارى در امور آموزشى و بهداشتى برخوردارند. براين‌اساس، نرخ تشكيل سرمايه انسانى و رشد اقتصادى در چنين شرايطى به مراتب پايين‌تر از شرايطى است كه در آن، توزيع درآمد، روند عادلانه‌ترى دارد.

* نابرابرى شديد درآمدها، باعث صدور بيشتر كالاهاى تجملى مى‌شود و براى رشد، چندان مطلوب و خوشايند نيست. تجربه امريكاى لاتين و افريقا در دهه 1960 نشان داد كه افراد مرفه و ثروتمند بيشتر به مصرف كالاهاى وارداتى گران‌قيمت تمايل دارند و اين، واقعيت است كه مى‌تواند توازن موجود در وضعيت پرداختهاى يك كشور را برهم زند. ازاين‌رو، الگوى رشد مبتنى بر توزيع برابر درآمدها، نسبت به الگوى رشد نابرابر، گرايش به سمت مصرف كالاهاى وارداتى را كمتر مى‌كند.

* نابرابرى شديد در دستمزدها، انگيزه‌هاى لازم براى روى آوردن به كار را تضعيف كرده، هزينه نظارت بر كار و كارگران را افزايش مى‌دهد. درحالى‌كه رعايت بيش از حد اصل برابرى و مساوات در تشكلهاى اقتصادى كشورهاى سوسياليستى سابق، منجر به كاهش ميزان بهره‌ورى‌

و بازدهى كار مى‌شد، تفاوت دستمزدها بدون در نظر گرفتن ميزان سواد و تحصيلات و قابليتهاى فردى نيز مى‌تواند انگيزه‌هاى كارى را تضعيف و كارآيى اقتصاد خرد را تقليل دهد.

* نابرابرى شديد مى‌تواند مانعى بر سر راه كاهش نرخ بارورى و توليدمثل باشد. تمركز شديد درآمدها، احتمالا بر اثر تأثيرگذارى منفى بر آموزش زنان و يا به علت عدم استقبال كامل از سياستهاى تنظيم خانواده، سير نزولى نرخ مواليد و بارورى را كند مى‌سازد.

* نرخ بالاى نابرابرى، موجب بى‌ثباتى اقتصاد كلان و بروز مشكلات ناشى از پرداخت اصل و فرع و در نتيجه، مانع سرمايه‌گذارى خارجى مى‌شود. در نهايت، حكومتهايى كه مايل نيستند هزينه برنامه‌هاى اجتماعى را از طريق وضع ماليات بر گروههاى پردرآمدتر تأمين كنند، ممكن است به سوى سياستهاى تورم‌زا و يا اخذ وامهاى سنگين از بازارهاى سرمايه‌اى روى آورند. شواهد و قراين نشان مى‌دهد اين‌گونه كشورها نسبت به كشورهايى كه اصل مساوات در درآمدها را بيشتر رعايت مى‌كنند، در بازپرداخت اصل و فرع وامهاى بين المللى خود، بيشتر دچار تأخير مى‌شوند. امريكاى لاتين و فيليپين، نمونه‌هاى گوياى اين پديده در دهه‌هاى 1970 و 1980 به‌شمار مى‌آيند. اين امر به نوبه خود، مشكلاتى را از نظر ثبات و اعتبار سياسى به‌بار مى‌آورد كه موجب فرار سرمايه‌هاى داخلى و خارجى و تضعيف رشد اقتصادى مى‌شود.

بى‌ثباتى سياسى، به طرق مختلف، از جمله خطر احتمالى يا عملى سلب مالكيت از دارايى و سرمايه، خود را در اقتصاد نشان مى‌دهد.

6- نتيجه‌گيرى‌

در اين مبحث گفته شد كه رعايت بيش از حد اصل برابرى در نظام سوسياليستى سابق، موجب افت آهنگ رشد و نزول و ركود سطح زندگى مردم مى‌شد. بااين‌حال، تمركز شديد دارايى و درآمد نيز كه از ديرباز و به‌طور سنتى در بسيارى از كشورهاى درحال‌توسعه، رواج داشته، مانع رشد اقتصادى و توسعه انسانى بوده است. در عين حال، سياستهاى مبنى بر متحول ساختن ناگهانى وضعيت برابرى درآمدها كه در خلال دو دهه گذشته از سوى كشورهاى داراى شرايط اقتصادى متفاوت دنبال شده، احتمالا داراى آهنگى ضد رشد و يقينا ضد فقر بوده‌اند. ازاين‌رو لازم است يك «دامنه نابرابرى كارا» تعيين شود كه در آن، رشد در مقابل نوسانات حاصل در روند نابرابرى درآمدها، ثبات خود را به گونه‌اى حفظ كند كه بيشينه‌سازى در هر دو جهت، يعنى روند رشد و روند فقرزدايى را ممكن سازد. در اين راستا، همچنين‌

ضرورت دارد سياستهايى اتخاذ شود كه قادر باشند نابرابرى را در حدى مطلوب، حفظ كنند.

نكته مهم در راستاى دستيابى به چنين سياستهاى بهينه‌اى آن است كه نبايد تنها به «سياستهاى بازتوزيعى سنتى» نظير اصلاحات ارضى، تجديدنظر در قراردادهاى مالكيت موقت و گسترش زمينه براى دسترسى به آموزش، بسنده كرد. اين سياستها اگرچه على الخصوص براى محرومان روستايى و كارگران شاغل در بخش غيررسمى، اهميت زيادى دارند، ولى قادر نيستند برخى از عوامل و مايه‌هاى جديد نابرابرى، نظير تراكم اصولى و قاعده‌مند سهم كار، تضعيف نهادهاى كار، خصوصى‌سازى [بازارهاى‌] داخلى، افزايش رانتهاى مالى، كاهش نقش نظام ماليات و پرداخت‌هاى انتقالى در فرايند بازتوزيع، تمركززدايى مالى نامتوازن و سياستهاى توسعه منطقه‌اى را (كه به‌نظر مى‌رسد بى‌ارتباط با تغيير سياستها در راستاى اجماع واشنگتن نباشند) كنترل كنند.

فهرست: مآخذ

Ahluwalia, Montek( 6791 ), ' Income Distribution and Development: Some Stylized Facts', The American Economic Review, Vol. 66, No. 2.

Altimir, Oscar( 6991 ), ' Economic Development and Social Equity', Journal of Interamerican Studies and World Affairs, Summer/ Fall 6991.

Altimir, Oscar and Scbastian Pincra( 9791 ), ' Analysis de Descomposiciones de la Disigualdades de Ingresos en America Latina', cited in Fiszbein and Psacharopoulos) 2991 (.

Atkinson, Anthony( 8991 a ), ' Equity Issues in a Globalizing World: the Experience of OECD Countries, ' Prepared for the Gonference on Economic Policy and Equity, IMF, June 8- 9, 8991 Washington D. C.

Atkinson, Anthony( 8991 b ), The Changing Distribution of Income: Evidence and Explanations', mimeo, Lecture in Hounour of Professor Kurt W. Rothschild, University of Linz, October 8991.

Boltho, Adrea( 7991 ), ' Growth, Public Expenditure, and Household Welfare in Industrialized Countries', in Givanni Andrea Cornia and Sheldon Danziger) eds. (Child Poverty and Deprivation in Industrialized Countries: 5491- 5991, Oxford: Clarendon Press.

Brandolini, Andrea( 8991 ), ' A Bird's Eye View of Long- Run Changes in Income Incquality', mimco, Banca d/ Italia, Rome.

Cornia, Giovanni Andrea( 4991 ), ' Poverty in Latin America in the Eighties: Extent, Causes and Possible Remedies', Giornale degli Economisti e Annali di Economia, July- September 4991.

Cornia, Giovanni Andrea( 6991 ), Transition and Income Distribution: Theory, Evidence and Initial Interpretaion', WIDER Research in Progress, No. 1, Helsinki: UNU/ WIDER.

Deininger, Klaus and Lyn Squire( 6991 ), ' A New Data Set Measuring Income Inequality', The World Bank Economic Review, Vol. 01, No. 3.

De Wulf, Luc( 5791 ), ' Fiscal Incidence Studies in Developing Countries: Survey and Critique', IMF Staff Papers, Vol. 22) 1 (: 16- 131.

ECLAC( 1991 ), ' Nota sobre el desarrollo social en America Latina', Notas sobre la economia y el desarrollo, No. 115/ 215) July (. Santiago, Chile: United Nations Economic Commission for Latin America and the Caribbean.

Gottschalck, Peter and Timothy Smeeding( 7991 ), ' Cross- National Comparison of Earnings and Income Inequality', Journal of economic Literature, June.

IIarrod, Roy( 8491 ), ' Towards a Dynamic Economies', London: Mc Millan.

Honkkila, Juha( 7991 ), Privatization, Asset Distribution and Equity in Transitional Economies, UNU/ WIDER Working Papers, No. 521, Helsinki: UNU/ WIDER.

Johnson, Otomunde and Joanne Salop( 0891 ), ' Distributional Aspects of Stabilization Programmes in Developing Countries', IMF Staff Papers, Washington D. C.: IMF.

Jong- II, You( 8991 ), ' Income Distribution and Growth in East Asia', in Journal of Development Studies, Volume 43, No. 6.

[1]

Langoni, G. C.( 3791 ), ' Distribucao de Renda e Desenvolvimiento Economico no Brasi', Rio de Janeiro: Ed. Espressao e Cultura.

Li, Hongyi, Lyn Squire and Heng- fu Zou( 8991 ), ' Explaining International and Intertemporal Variations in Income Inequality', The Economic Journal, Vol. 801, No. 644.

Mc Kinley Terry and Mark Brenner( 8991 ), ' Rising Inequality and Changing Social Structure in China: 8891- 59 '. mimeo, Helsinki: UNU/ WIDER.

Milanovic, Branko( 8991 ), Income, Inequality, and Poverty during the Transition from Planned to Market Economy, Washington D. C.: The World Bank.

Pasinetti, Luigi( 2691 ), ' Rate of Profit and Income Distribution in Relation to the Rate of Economic Growth', Review of Economic Studies, Vol. 92.

Ping, Zhan( 7991 ), ' Income Distribution during the Transition in China', UNU/ WIDER Working Papers, No, 831, Helsinki: UNU/ WIDER.

Sawyer, Malcolm( 6791 ), ' Income Distribution in OECD Countries', OECD Economic Outlook, July, Paris: OECD.

Sachs, Jeffrey and Andrew Warner( 5991 ), ' Natural Resource Abundance and Economic Growth', NBER Working Papers, No, 8935.

Tanzi, Vito( 4791 ), ' Redistributing Income Through the Budget in Latin America', Banca Nazionale del Lavoro Quarterly Review.

Tanzi, Vito and Ke- Young- Chu( 8991 )) eds. (, ' Income Distribution and High Quality Growth', Cambridge, Mass, and London: The MTT Press.

Thirsk, Wayne R.( 0991 ), ' Recent Experience with Tax Reform in Developing Countries', Ricerche Economiche, Vol. XLIV, No. 2- 3: 23- 84.

UNCTAD( 7991 ), Trade and Development Repor', Geneva: UNCTAD.

Wood, Adrian( 4991 ), ' North- South trade, Employment and Inequality', Oxford: Clarendon Press.

World Bank( 2991 ), ' China: Strategies for Reducing Poverty in the 0991 s', World Bank Country Study, Washington D. C: World Bank

[1]آندريا كورنيا، جيووانى، آزادسازى، جهانى سازى و توزيع درآمد، 1جلد، [بى نا] - [بى جا]، چاپ: 1، 1378 ه.ش.