نقشه 2: موقعيت جغرافيايى غدير خم
بخش دوم: خلافت امام على عليه السلام
نقشه 1: محدوده جهان اسلام در دوره خلافتامام على عليه السلام (35- 40 ق)
محدوده جغرافيايى جهان اسلام در دوره خليفه دوم و سوم، بسيار گسترش يافت، بهگونهاى كه در دوره امام على عليه السلام منطقه حكومتى ايشان فراتر از خاورميانه امروز بود. در دوره خلافت امام على عليه السلام، جهان اسلام از منطقه خراسان بزرگ و ماوراء النهر در شرق آغاز مىشد و تا مصر و صحراى ليبى در غرب، ادامه داشت.
جنوبىترين نقطه آن، يمن بود و شمالىترين نقطه، قفقاز (دربند، ارّان، گرجستان و ارمنستان).
گفتنى است تعيين دقيق و جزئى حدود مرزهاى منطقه مسلماننشين آن روز (يا همان ممالك فتح شده توسط مسلمانان) به سادگى ممكن نيست.
...
نقشه 2: محلّ نبرد جمل و مسير حركت دو سپاه
زمان كوتاهى پس از آغاز خلافت امام على عليه السلام، بيعتشكنان (طلحه و زبير و ياران آنها) به بهانه گزاردن عُمره، از مدينه خارج شدند و به مكّه رفتند. آنان براى توطئهگرى خويش منطقه نظامى بصره را برگزيدند و پس از طىّ مسيرى طولانى، به بصره رسيده، با مكر و حيله بر آن شهر، مسلّط شدند. منطقه «حوأب» در ميانه راه، جايى بود كه عايشه با پارس كردن سگان آن، نزديك بود از ناكِثين (بيعتشكنان) جدا شود.
امير مؤمنان عليه السلام در تعقيب آنان، با سپاهى كوچك، از مدينه حركت كرد و پس از طىّ مسيرى موازىِ مسير ناكثين، به منطقه «ذى قار» (ناصريه امروز) رسيد.
ذى قار منطقهاى ميان كوفه و بصره بود. امير مؤمنان عليه السلام نمايندگانى به كوفه فرستاد و پس از ملحق شدن دوازده هزار نظامى كوفى به سپاه وى، از ذى قار، به سمت بصره حركت كرد.
نبرد جمل، در جمادى ثانى سال 36 هجرى، يعنى تنها پنج ماه پس از آغاز خلافت امام على عليه السلام، رخ داد.
امير مؤمنان عليه السلام پس از نبرد جمل، كوفه را مركز خلافت قرار داد و ديگر به مدينه باز نگشت.
...
نقشه 3: محلّ نبرد صِفّين و مسير حركت دو سپاه
منطقه صفّين، در سوريه امروز، محلّ تلاقى سپاه امير مؤمنان عليه السلام و سپاه شام بود.
كوچك بودن محدوده حكمرانى معاويه، از محلّ نبرد صفّين، معلوم مىشود. سپاه او از دمشق، حركت كرد و پس از طى مسيرى بسيار كوتاهتر از سپاه كوفه، در منطقه صفين مستقر شد.
سپاه كوفه، مسيرى طولانى را در پيش داشت. به خاطر آسايش بيشتر سپاه و نيروهاى پشتيبان، سپاه صد هزار نفرى امير مؤمنان عليه السلام، از كناره رودخانه فرات، حركت كرد و پس از گذر از شهرهاى مجاور رود فرات و طى كردن مسيرى بيش از دو برابر مسير سپاه شام، به منطقه صفّين (در نزديكى شهر رَقّه) رسيد.
جنگ، توسط معاويه و سپاه قاسطين (منحرفان از حق)، در آغاز صفر سال 37 هجرى آغاز شد؛ امّا به نفع آنها پيش نرفت. معاويه، در آستانه شكست قطعى، با حيله عمرو عاص، قرآنها را بر نيزه كرد و به حَكَم (داور) قرار دادن كتاب خدا دعوت نمود. اين حيله، در گروهى از سپاهيان على عليه السلام كارگر افتاد و بروز اختلاف در سپاه، فرصت پيروزى را از امير المؤمنين عليه السلام گرفت. امام عليه السلام تحت فشار سپاهيان فريبخوردهاش، جنگ را در دهم صفر، متوقّف كرد و با قبول حكميّت، راهى كوفه گرديد.
...